BIAZ Samenvatting - Centraal Zenuwstelsel

BIAZ – Centraal Zenuwstelsel
Inhoudsopgave
1. Begrippenlijst...............................................................................................................................................3
2. Anatomie en fysiologie................................................................................................................................4
2.1. Neuronen...............................................................................................................................................5
2.1.1. Gliacellen...............................................................................................................................................5
2.1.2. Witte en grijze stof.................................................................................................................................5
2.2. Hersenvliezen........................................................................................................................................7
2.3. Cerebrum...............................................................................................................................................7
2.3.1. Cortex (hersenschors)...........................................................................................................................7
2.3.2. Hersenkwabben.....................................................................................................................................8
2.4. Diencephalon (tussenhersenen)............................................................................................................8
2.5. Hersenstam............................................................................................................................................9
2.5.1. Mesencephalon (middenhersenen).......................................................................................................9
2.5.2. Pons (brug)............................................................................................................................................9
2.5.3. Medulla oblongata (verlengde merg).....................................................................................................9
2.5.4. Hersenzenuwen...................................................................................................................................10
2.6. Cerebellum (kleine hersenen).............................................................................................................10
2.7. Ruggenmerg........................................................................................................................................10
2.7.1. Ruggenmergzenuwen..........................................................................................................................11
2.8. Bloedvoorziening.................................................................................................................................11
2.8.1. Cirkel van Willis....................................................................................................................................12
2.8.2. Veneuze terugkeer...............................................................................................................................12
2.9. Liquor...................................................................................................................................................12
2.10. Intracraniële druk...............................................................................................................................13
2.10.1. Verhoogde ICP en inklemming..........................................................................................................13
2.10.2. Papiloedeem......................................................................................................................................14
2.11. Neurale buis.......................................................................................................................................14
3. Neurologische aandoeningen....................................................................................................................14
3.1. Formatio reticularis..............................................................................................................................15
3.2. Bewustzijnsstoornissen.......................................................................................................................15
3.2.1. Cerebrovasculair accident (CVA)........................................................................................................15
3.2.2. Neurotrauma........................................................................................................................................16
3.2.3. Verpleegkundige observaties bewustzijnsstoornissen........................................................................17
3.3. Verschil tussen slaap, delier en coma.................................................................................................17
4. Epilepsie....................................................................................................................................................17
4.1. Vormen epilepsie.................................................................................................................................18
5. Delier..........................................................................................................................................................20
5.1. Vormen delier.......................................................................................................................................20

,6. Neurologisch onderzoek............................................................................................................................20
7. Pijn, pijnbestrijding en sedatie...................................................................................................................21
7.1. Poorttheorie van Malzack en Walls.....................................................................................................22
7.2. Pijnmodel van Loeser..........................................................................................................................22
7.2. Vormen van pijn...................................................................................................................................22
7.2.1. Acute pijn.............................................................................................................................................22
7.2.2. Chronische pijn....................................................................................................................................23
7.2.3. Viscerale pijn........................................................................................................................................23
7.2.4. Oncologische pijn.................................................................................................................................24
7.2.5. Postoperatieve pijn..............................................................................................................................24
7.4. WHO pijnladder....................................................................................................................................24
7.5. Pijnscore en meetinstrumenten...........................................................................................................24
7.6. Pijnbestrijding.......................................................................................................................................25
7.6.1. PCA pomp............................................................................................................................................25
7.6.2. Esketamine..........................................................................................................................................25
7.6.3. Epiduraal..............................................................................................................................................25
7.6.4. Perifeer zenuwblokkade.......................................................................................................................25
7.7. Opioïden...............................................................................................................................................25
7.8. Sedatie.................................................................................................................................................26
7.8.1. Sedatieniveaus.....................................................................................................................................26
8. Zintuiglijk....................................................................................................................................................27
8.1. Prikkelverwerking.................................................................................................................................27
8.2. Zintuiglijke functies..............................................................................................................................27
8.3. Receptoren..........................................................................................................................................28
8.4. Sensorische functiestoornissen...........................................................................................................29
8.5. Veroudering.........................................................................................................................................29
9. Endocrien...................................................................................................................................................30
9.1. Hypothalamus......................................................................................................................................30
9.2. Hypofyse..............................................................................................................................................31
9.2.1. Hormonen hypofysevoorkwab.............................................................................................................31
9.2.2. Hormonen hypofyseachterkwab..........................................................................................................32
9.3. Schildklier (thyroïd)..............................................................................................................................32
9.4. Bijnieren...............................................................................................................................................33
9.5. Epifyse.................................................................................................................................................34
9.6. Pancreas..............................................................................................................................................34
9.7. Nieren...................................................................................................................................................34
9.8. Het terugkoppelingsmechanisme........................................................................................................34
9.9. Endocriene ontregelingen....................................................................................................................34
9.9.1. Hyperthyreoïdie / thyeroxicose / thyreotocische crisis........................................................................34
9.9.2. Diabetes mellitus..................................................................................................................................34
9.9.4. Ziekte van Cushing..............................................................................................................................35


2

,1. Begrippenlijst
 Absences = kortdurende wegrakingen
 Afasie = het onvermogen om taal te produceren en/of te begrijpen
 Afferent = opstijgend
 Arachnoïdea = spinnenwebvlies
 Arbor vitae = levensboom
 Associatiebanen = verbindingen binnen een hemisfeer
 Axon = een uitloper van een neuron die elektrische impulsen geleidt
 Basale ganglia = basale kernen
 Canalis centralis = centraal kanaal
 Capsula interna = binnenste kapsel
 CBF = cerebrale bloeddoorstroming
 Cerebrum = grote hersenen
 Cerebellum = kleine hersenen
 Commissuren = verbindingen tussen beide hemisferen
 Corpus callosum = hersenbalk
 Cortex = hersenschors
 Decussatio pyramidium = piramidekruising
 Dendriet = vertakte uitlopers van een neuron
 Depolarisatie = een verandering in het membraanpotentiaal van een cel waardoor deze potentiaal meer
positief of minder negatief wordt
 Diencephalon = tussenhersenen
 Dura mater = harde vlies (buitenste)
 Dysfasie = het gedeeltelijke verlies van het vermogen tot communiceren
 Efferent = dalend
 Epilepsie = plotsteling optredend, abnormale bewegingen die worden veroorzaakt door excessieve
ontlading van een populatie neuronen.
 Exciterende neurotransmitters = werken stimulerend op de impulsoverdracht
 Formatio reticularis = verantwoordelijk voor het slapen
 Ganglia = zenuwknoop
 Gliacel = cellen die de neuronen verzorgen, kunnen zichzelf delen
 Grijze stof = bestaat voornamelijk uit cellichamen en dendrieten
 Grove motoriek = basishoudingen en standaardbewegingen
 Hemisfeer = hersenhelft
 Heterolateraal = aan tegenovergestelde zijde
 Homolateraal = aan dezelfde zijde
 ICP = intracranial pressure
 Inhibirende neurotransmitters = verlaagt de permeabiliteit van de postsynaptische membraan
 Knoop van Ranvier = instromen van positieve ionen in de cel en actiepotentiaal voortzetten
 Lobus frontalis = voorhoofdskwab
 Lobus parietalis = wandbeenkwab
 Lobus tempoeralis = slaapbeenkwab
 Lobus occipitalis = achterhoofdskwab
 Medulla oblongata = verlengde merg
 Medulla spinalis = ruggenmerg
 Mesencephalon = middenhersenen
 Myeline schede = vettige stof die op veel plaatsen het axon omhult en isoleert
 Neuriet = vervoert impulsen van het cellichaam af
 Neuron = zenuwcel
 Neurotransmitter = stoffen die ervoor zorgen dat neuronen met elkaar kunnen communiceren
 Refractaire periode = tijd wanneer er geen tot weinig doorgiftekanalen aanwezig zijn in een zenuwcel
 Witte stof = voornamelijk gemyeliniseerde neurieten





3

, 2. Anatomie en fysiologie
Het zenuwstelsel is een orgaansysteem wat een coördinerende rol speelt bij verschillende handelingen.
Dit orgaansysteem ontvangt prikkels van zowel het inwendige als het uitwendige milieu via zintuigen,
integreert deze informatie en coördineert op zijn beurt gewilde en ongewilde reactie van vele andere
orgaanstelsels. Anatomisch gezien kan het zenuwstelsel in 2 grote delen worden onderverdeeld: het
centrale zenuwstelsel (CZS) en het perifere zenuwstelsel (PZS).

Het CZS bestaat uit een tweetal grote structuren: het ruggenmerg en de hersenen. In het CZS vindt de
verwerking van sensorische informatie plaats en worden impulsen doorgegeven naar spieren. In de
hersenen bevinden zich uiteraard ook nog hogere functies, zoals intelligentie, emoties en het geheugen.
Binnen het CZS kunnen 4 onderdelen worden onderscheiden:
1. Cerebrum (grote hersenen)  Informatie – Denken – Abstractie - Motoriek
2. Cerebellum (kleine hersenen)  Fijne motoriek – Evenwicht
3. Hersenstam + medulla oblongata  Vitale functies – Evenwicht – Primaire emoties
4. Ruggenmerg + cauda enquina  Motorische automatiek - Reflexen

Het PZS bestaat uit de uitlopers van de zenuwcellen die binnen het CZS liggen. Ze vormen de
verbindingen/communicatie/prikkeloverdracht met de organen die onder controle staan van het
zenuwstelsel (spieren, klieren) of met organen die van buiten of binnen het lichaam af sifnalen doorgeven
aan het zenuwstelsel (zintuigen, sensibiliteit). Het PZS omvat al het zenuwweefsel buiten het CZS. Het
bestaat uit 12 paar hersenzenuwen, perifere zenuwen en 30 paar ruggenmergzenuwen (uitlopers naar de
linker en rechter lichaamshelft).

Het zenuwstelsel is opgedeeld in 2 groepen: het perifere
zenuwstelsel en het centrale zenuwstelsel. Informatie
komt het PZS binnen via sensorische zenuwvezels, de
afferente vezels. Na de informatieverwerking in het CZS
worden deze impulsen door de motorische vezels, de
efferente vezels, naar de doelorganen gestuurd. Voordat
deze output de doelorganen bereikt, moet er eerst een
fysiologische tweedeling worden gemaakt tussen het
somatische zenuwstelsel (SZS) (willekeurig/bewust) en
het autonome zenuwstelsel (AZS)
(onwillekeurig/onbewust).

Het somatische zenuwstelsel is betrokken bij het
aansturen van de skeletspieren. Dit houdt in dat alle
bewuste bewegingen die wij maken aangestuurd worden
vanuit het somatische zenuwstelsel.

Het autonome zenuwstelsel zorgt voor de aansturing van een hele andere groep spieren, waar wij geen
bewuste controle over hebben. Het autonome zenuwstelsel zorgt namelijk voor de automatische,
onwillekeurige regulering van gladspierweefsel, zoals hartspierweefsel, klierwerking en vetweefsel. Het
autonome zenuwstelsel is ook opgedeeld in 2 mechanismen:
 Sympathische zenuwstelsel (fight or flight)  het sympathische zenuwstelsel brengt het lichaam in
actiestand, fight or flight. Het zorgt er dan bijv. ook voor dat er in een situatie waarin plotseling
inspanning gevraagd wordt, het lichaam deze inspanning ook kan leveren. Het zal de hartslag verhogen,
de spijsvertering stopzetten, de glucosespiegel laten stijgen etc. De sympathische aansturing gebeurt
via afdalende zenuwbanen vanuit de hypothalamus regio naar het ruggenmerg.
 Parasympatische zenuwstelsel (rest and digest)  het parasympatische zenuwstelsel brengt het
lichaam in een ruststand, rest and digest. Zo zorgt het bijv. voor een vertraagde hartslag als iemand
rustig televisie kijkt. De voedselvertering wordt gestimuleerd en er worden ook meer voedingsstoffen
opgenomen. De parasympatische aansturing gebeurt via de nervus vagus, welke ontspringt in het
verlengde merg.

Motorisch = beweging en spraak.
Sensorisch = zintuiglijke waarneming (zien, horen, voelen).

4