,VOORWOORD
Voor u ligt de scriptie ‘Docenten in het passend onderwijs’. Dit onderzoek is geschreven in het
kader van mijn afstuderen aan de opleiding Toegepaste Psychologie op het Saxion in Deventer
en in opdracht van mijn voormalig stageorganisatie Het X . In de periode van februari 2020 tot en
met juni 2020 heb ik gewerkt om mijn opleiding met een goed beroepsproduct af te kunnen
ronden. Tevens heb ik mijn best gedaan om een beroepsproduct te ontwikkelen waar de
opdrachtgever nuttig gebruik van kan maken.
Mijn afstudeerperiode was een bijzondere periode. Door de snelle verspreiding van het Covid-
19 virus was er in Nederland vanaf maart 2020 sprake van een landelijke Lockdown. Deze
Lockdown zorgde ervoor dat scholen moesten sluiten en de maatschappij zoveel mogelijk vanuit
huis moesten werken. Het was een bijzondere uitdaging om mijn afstudeeronderzoek aan te
passen aan de omstandigheden die voortkwamen uit de Lockdown. Een afstudeerperiode om niet
te vergeten.
Gedurende mijn afstudeerperiode hebben meerdere mensen mij ondersteund en met mij mee
gedacht. Deze mensen wil ik hier graag voor bedanken. Ten eerste wil ik mijn eerste begeleider X
bedanken. In deze bijzondere periode stond jij altijd klaar om een plekje vrij te maken in jou
agenda om mij van feedback te voorzien. Ook heb jij het initiatief genomen voor de wekelijkse
online koffieleut sessies via Blackboard, waarbij mijn medestudenten en ik de mogelijkheid
kregen om vragen aan jou te stellen over het afstudeeronderzoek. Dit initiatief bracht ons samen
in deze bijzondere tijd. Daarnaast wil ik mijn tweede begeleider X bedanken voor het geven van
feedback op mijn plan van aanpak en scriptieverslag.
Ik wil opdrachtgever meneer X bedanken voor het bieden van de mogelijkheid om mijn
afstudeeronderzoek uit te mogen voeren bij mijn voormalig stageorganisatie: Het X . Tevens wil ik
mijn voormalig stagebegeleider en tweede opdrachtgever mevrouw X bedanken voor de prettige
samenwerking. Je hebt regelmatig met mij meegedacht over mijn onderzoek en mij van nuttige
feedback voorzien.
Tot slot wil ik in bijzonder mijn ouders bedanken voor alle steun die zij hebben geboden
gedurende mijn opleiding.
Veel leesplezier gewenst.
X , 2020
1
,2
,Inhoud
SAMENVATTING..............................................................................................................................5
HOOFDSTUK 1: INLEIDING...............................................................................................................7
1.1. ORGANISATIE & OPDRACHTGEVER.......................................................................................8
1.2. PROBLEEMSTELLING / RELEVANTIE.......................................................................................9
1.3. DOEL...................................................................................................................................11
1.4. ONDERZOEKSVRAAG...........................................................................................................11
1.5. STAKEHOLDERS...................................................................................................................12
1.6. LEESWIJZER.........................................................................................................................12
1.7. ETHISCHE VERANTWOORDING...........................................................................................12
HOOFDSTUK 2: INSPIRATION FASE................................................................................................14
2.1. ONDERZOEKSMETHODEN...................................................................................................14
2.1.1. Secundair onderzoek........................................................................................................14
2.1.2. Deskresearch gedragsproblematiek.................................................................................15
2.1.3. Recruiting Tools...............................................................................................................16
2.1.4. Interview..........................................................................................................................17
2.1.5. Samenvatting interviews..................................................................................................18
2.2. ONDERZOEKSVRAAG...........................................................................................................21
2.3. CONCLUSIE..........................................................................................................................22
HOOFDSTUK 3: IDEATION FASE.....................................................................................................23
3.1. ONDERZOEKSMETHODEN...................................................................................................23
3.1.1. Find Themes.....................................................................................................................23
3.1.2. Create Framework...........................................................................................................24
3.1.3. How Might We.................................................................................................................25
3.2. CONCLUSIE..........................................................................................................................26
3.3. BEROEPSPRODUCTEN.........................................................................................................26
3.3.1. Beroepsproduct: Informatieboekje..................................................................................26
3.3.2. Extra product: Concept informatiekaart..........................................................................30
3.4. FEEDBACK BEROEPSPRODUCTEN........................................................................................32
3.4.1. Beroepsproduct: Informatieboekje..................................................................................32
3.4.2. Extra product: concept informatiekaart...........................................................................34
3.5 UITWERKING FEEDBACK BEROEPSPRODUCTEN...................................................................34
3.5.1. Beroepsproduct: Informatieboekje..................................................................................34
3
, 3.5.2. Extra product: concept informatiekaart...........................................................................36
3.6. EINDPRESENTATIE...............................................................................................................36
HOOFDSTUK 4: AFRONDING..........................................................................................................38
4.1. EINDCONCLUSIE..................................................................................................................38
4.2. DISCUSSIE............................................................................................................................39
4.3. AANBEVELINGEN.................................................................................................................40
4.3.1. Aanbevelingen docentondersteuning..............................................................................40
4.3.2. Aanbevelingen implementatie beroepsproducten..........................................................42
4.3.3. Aanbevelingen vervolgonderzoek beroepsproducten.....................................................43
LITERATUURLIJST...........................................................................................................................44
Bijlage I - CHECKLIST ETHISCHE TOETSING.....................................................................................47
Bijlage II - INFORMATIEBRIEF.........................................................................................................49
Bijlage III - TOESTEMMINGSFORMULIER.......................................................................................51
Bijlage IV - INTERVIEWVRAGEN DOCENTEN EN ONDERSTEUNINGSTEAM.....................................52
Bijlage V - FRAMEWORK RESULTATEN OPDRACHTGEVERS...........................................................55
Bijlage VI - EXTRA BEROEPSPRODUCT: CONCEPT INFORMATIEKAART..........................................56
4
, SAMENVATTING
Sinds de invoering van de Wet Passend Onderwijs is er sprake van een toename in het aantal
leerlingen met een speciale onderwijsbehoefte die worden opgenomen binnen het reguliere
onderwijs. Het X beschikt over een ondersteuningsteam bestaand uit diverse professionals om
deze leerlingen met een speciale onderwijsbehoefte te ondersteunen. Echter, zijn het in de
praktijk vooral de lesgevende docenten die dagelijks te maken hebben met deze zogeheten
‘zorgleerlingen’. Uit het afstudeeronderzoek van X en X (2020) blijkt dat deze docenten behoefte
hebben aan handvatten vanuit het ondersteuningsteam bij het omgaan met deze ‘zorgleerlingen’.
Hierbij gaat het voornamelijk om leerlingen waarbij sprake is van (externaliserend)
gedragsproblematiek. Het ondersteunings- team wil deze handvatten graag voor de docenten
kunnen aanbieden.
In dit onderzoek wordt antwoord gegeven op de hoofdvraag: ’Op welke manier kan het
ondersteuningsteam de docenten van het X preventief ondersteunen bij het omgaan met
leerlingen met gedragsproblematiek?’. Om antwoord te kunnen geven op deze vraag is er
kwalitatief onderzoek uitgevoerd met behulp van semi gestructureerde interviews. Gezien het
Covid-19 virus hebben deze interviews online plaatsgevonden. In deze interviews wordt
onderzocht waar de ondersteuningsbehoefte ligt van de lesgevende docenten betreft het omgaan
met leerlingen met gedragsproblemen. Oftewel, waar moeten de ondersteunende handvatten
waar zij behoefte aan hebben uit bestaan? Tevens wordt er onderzocht welke vorm van
ondersteuning het ondersteuningsteam bij voorkeur zou willen aanbieden.
Uit de afgenomen interviews is gebleken dat de ondersteuningsbehoefte van de respondenten
uiteen liggen. Opvallend is dat een aantal respondenten een voorkeur hebben voor informatieve
ondersteuning en een aantal respondenten een voorkeur hebben voor ondersteuning in de vorm
van praktische hulpmiddelen. Men zou kunnen concluderen dat het antwoord op de hoofdvraag
daarom is: Het ondersteuningsteam kan de docenten van het X preventief ondersteunen bij het
omgaan met leerlingen met gedragsproblematiek, door een juiste balans te vinden in het
aanbieden van informatie en praktische hulpmiddelen.
Het onderzoek heeft geleid tot het ontwikkelen van een informatieboekje. Dit product speelt in op
de wens van de respondenten om informatief ondersteund te worden. Het informatieboekje bevat
beknopte informatie over het omgaan met leerlingen met gedragsproblemen. Naast het
informatieboekje, is er een extra product ontwikkeld die inspeelt op de behoefte naar een
praktisch hulpmiddel. Er is een format ontwikkeld voor een informatiekaart, met als doel de
docenten overzicht te geven van alle leerlingen in een klas met een ondersteuningsbehoefte.
Deze format is slechts een conceptversie en kan door de opdrachtgever zelf worden aangepast.
Overige ideeën betreft de ondersteuning voor docenten zijn meegenomen in de aanbevelingen
van dit onderzoek.
5
Voor u ligt de scriptie ‘Docenten in het passend onderwijs’. Dit onderzoek is geschreven in het
kader van mijn afstuderen aan de opleiding Toegepaste Psychologie op het Saxion in Deventer
en in opdracht van mijn voormalig stageorganisatie Het X . In de periode van februari 2020 tot en
met juni 2020 heb ik gewerkt om mijn opleiding met een goed beroepsproduct af te kunnen
ronden. Tevens heb ik mijn best gedaan om een beroepsproduct te ontwikkelen waar de
opdrachtgever nuttig gebruik van kan maken.
Mijn afstudeerperiode was een bijzondere periode. Door de snelle verspreiding van het Covid-
19 virus was er in Nederland vanaf maart 2020 sprake van een landelijke Lockdown. Deze
Lockdown zorgde ervoor dat scholen moesten sluiten en de maatschappij zoveel mogelijk vanuit
huis moesten werken. Het was een bijzondere uitdaging om mijn afstudeeronderzoek aan te
passen aan de omstandigheden die voortkwamen uit de Lockdown. Een afstudeerperiode om niet
te vergeten.
Gedurende mijn afstudeerperiode hebben meerdere mensen mij ondersteund en met mij mee
gedacht. Deze mensen wil ik hier graag voor bedanken. Ten eerste wil ik mijn eerste begeleider X
bedanken. In deze bijzondere periode stond jij altijd klaar om een plekje vrij te maken in jou
agenda om mij van feedback te voorzien. Ook heb jij het initiatief genomen voor de wekelijkse
online koffieleut sessies via Blackboard, waarbij mijn medestudenten en ik de mogelijkheid
kregen om vragen aan jou te stellen over het afstudeeronderzoek. Dit initiatief bracht ons samen
in deze bijzondere tijd. Daarnaast wil ik mijn tweede begeleider X bedanken voor het geven van
feedback op mijn plan van aanpak en scriptieverslag.
Ik wil opdrachtgever meneer X bedanken voor het bieden van de mogelijkheid om mijn
afstudeeronderzoek uit te mogen voeren bij mijn voormalig stageorganisatie: Het X . Tevens wil ik
mijn voormalig stagebegeleider en tweede opdrachtgever mevrouw X bedanken voor de prettige
samenwerking. Je hebt regelmatig met mij meegedacht over mijn onderzoek en mij van nuttige
feedback voorzien.
Tot slot wil ik in bijzonder mijn ouders bedanken voor alle steun die zij hebben geboden
gedurende mijn opleiding.
Veel leesplezier gewenst.
X , 2020
1
,2
,Inhoud
SAMENVATTING..............................................................................................................................5
HOOFDSTUK 1: INLEIDING...............................................................................................................7
1.1. ORGANISATIE & OPDRACHTGEVER.......................................................................................8
1.2. PROBLEEMSTELLING / RELEVANTIE.......................................................................................9
1.3. DOEL...................................................................................................................................11
1.4. ONDERZOEKSVRAAG...........................................................................................................11
1.5. STAKEHOLDERS...................................................................................................................12
1.6. LEESWIJZER.........................................................................................................................12
1.7. ETHISCHE VERANTWOORDING...........................................................................................12
HOOFDSTUK 2: INSPIRATION FASE................................................................................................14
2.1. ONDERZOEKSMETHODEN...................................................................................................14
2.1.1. Secundair onderzoek........................................................................................................14
2.1.2. Deskresearch gedragsproblematiek.................................................................................15
2.1.3. Recruiting Tools...............................................................................................................16
2.1.4. Interview..........................................................................................................................17
2.1.5. Samenvatting interviews..................................................................................................18
2.2. ONDERZOEKSVRAAG...........................................................................................................21
2.3. CONCLUSIE..........................................................................................................................22
HOOFDSTUK 3: IDEATION FASE.....................................................................................................23
3.1. ONDERZOEKSMETHODEN...................................................................................................23
3.1.1. Find Themes.....................................................................................................................23
3.1.2. Create Framework...........................................................................................................24
3.1.3. How Might We.................................................................................................................25
3.2. CONCLUSIE..........................................................................................................................26
3.3. BEROEPSPRODUCTEN.........................................................................................................26
3.3.1. Beroepsproduct: Informatieboekje..................................................................................26
3.3.2. Extra product: Concept informatiekaart..........................................................................30
3.4. FEEDBACK BEROEPSPRODUCTEN........................................................................................32
3.4.1. Beroepsproduct: Informatieboekje..................................................................................32
3.4.2. Extra product: concept informatiekaart...........................................................................34
3.5 UITWERKING FEEDBACK BEROEPSPRODUCTEN...................................................................34
3.5.1. Beroepsproduct: Informatieboekje..................................................................................34
3
, 3.5.2. Extra product: concept informatiekaart...........................................................................36
3.6. EINDPRESENTATIE...............................................................................................................36
HOOFDSTUK 4: AFRONDING..........................................................................................................38
4.1. EINDCONCLUSIE..................................................................................................................38
4.2. DISCUSSIE............................................................................................................................39
4.3. AANBEVELINGEN.................................................................................................................40
4.3.1. Aanbevelingen docentondersteuning..............................................................................40
4.3.2. Aanbevelingen implementatie beroepsproducten..........................................................42
4.3.3. Aanbevelingen vervolgonderzoek beroepsproducten.....................................................43
LITERATUURLIJST...........................................................................................................................44
Bijlage I - CHECKLIST ETHISCHE TOETSING.....................................................................................47
Bijlage II - INFORMATIEBRIEF.........................................................................................................49
Bijlage III - TOESTEMMINGSFORMULIER.......................................................................................51
Bijlage IV - INTERVIEWVRAGEN DOCENTEN EN ONDERSTEUNINGSTEAM.....................................52
Bijlage V - FRAMEWORK RESULTATEN OPDRACHTGEVERS...........................................................55
Bijlage VI - EXTRA BEROEPSPRODUCT: CONCEPT INFORMATIEKAART..........................................56
4
, SAMENVATTING
Sinds de invoering van de Wet Passend Onderwijs is er sprake van een toename in het aantal
leerlingen met een speciale onderwijsbehoefte die worden opgenomen binnen het reguliere
onderwijs. Het X beschikt over een ondersteuningsteam bestaand uit diverse professionals om
deze leerlingen met een speciale onderwijsbehoefte te ondersteunen. Echter, zijn het in de
praktijk vooral de lesgevende docenten die dagelijks te maken hebben met deze zogeheten
‘zorgleerlingen’. Uit het afstudeeronderzoek van X en X (2020) blijkt dat deze docenten behoefte
hebben aan handvatten vanuit het ondersteuningsteam bij het omgaan met deze ‘zorgleerlingen’.
Hierbij gaat het voornamelijk om leerlingen waarbij sprake is van (externaliserend)
gedragsproblematiek. Het ondersteunings- team wil deze handvatten graag voor de docenten
kunnen aanbieden.
In dit onderzoek wordt antwoord gegeven op de hoofdvraag: ’Op welke manier kan het
ondersteuningsteam de docenten van het X preventief ondersteunen bij het omgaan met
leerlingen met gedragsproblematiek?’. Om antwoord te kunnen geven op deze vraag is er
kwalitatief onderzoek uitgevoerd met behulp van semi gestructureerde interviews. Gezien het
Covid-19 virus hebben deze interviews online plaatsgevonden. In deze interviews wordt
onderzocht waar de ondersteuningsbehoefte ligt van de lesgevende docenten betreft het omgaan
met leerlingen met gedragsproblemen. Oftewel, waar moeten de ondersteunende handvatten
waar zij behoefte aan hebben uit bestaan? Tevens wordt er onderzocht welke vorm van
ondersteuning het ondersteuningsteam bij voorkeur zou willen aanbieden.
Uit de afgenomen interviews is gebleken dat de ondersteuningsbehoefte van de respondenten
uiteen liggen. Opvallend is dat een aantal respondenten een voorkeur hebben voor informatieve
ondersteuning en een aantal respondenten een voorkeur hebben voor ondersteuning in de vorm
van praktische hulpmiddelen. Men zou kunnen concluderen dat het antwoord op de hoofdvraag
daarom is: Het ondersteuningsteam kan de docenten van het X preventief ondersteunen bij het
omgaan met leerlingen met gedragsproblematiek, door een juiste balans te vinden in het
aanbieden van informatie en praktische hulpmiddelen.
Het onderzoek heeft geleid tot het ontwikkelen van een informatieboekje. Dit product speelt in op
de wens van de respondenten om informatief ondersteund te worden. Het informatieboekje bevat
beknopte informatie over het omgaan met leerlingen met gedragsproblemen. Naast het
informatieboekje, is er een extra product ontwikkeld die inspeelt op de behoefte naar een
praktisch hulpmiddel. Er is een format ontwikkeld voor een informatiekaart, met als doel de
docenten overzicht te geven van alle leerlingen in een klas met een ondersteuningsbehoefte.
Deze format is slechts een conceptversie en kan door de opdrachtgever zelf worden aangepast.
Overige ideeën betreft de ondersteuning voor docenten zijn meegenomen in de aanbevelingen
van dit onderzoek.
5
