Samenvatting – Kiezen voor het jonge kind
Het onderwijs aan jonge kinderen richt zich vooral op de ontwikkeling en minder op
leerinhouden. Belangrijk is te begrijpen dat je een ander wat kunt leren, maar niet kunt
ontwikkelen. De inspanning moet vanuit het kind zelf komen en hier kan je als leerkracht
alleen een stimulerende rol innemen. In de onderbouw ben je daarom minder leerkracht en
meer stimulator en begeleider.
Bij ontwikkelingsprocessen verandert er iets in de manier waarop we naar de wereld kijken
op een fundamentele, onomkeerbare wijze. Bij ontwikkelingsprocessen ordenen kinderen
hun ervaringen op eigen wijze, aangepast aan wat op een bepaald moment voor hen
bruikbaar en mogelijk is.
Invloed van het onderwijs op de ontwikkeling: drie visies
- Kinderen ontwikkelen zichzelf: het onderwijs hoeft niet in te grijpen in de
ontwikkeling, maar hoeft alleen te zorgen voor een veilige en stimulerende omgeving
waarin het kind zichzelf zal ontwikkelen. Is er geen ontwikkeling stimulerende,
liefdevolle omgeving aanwezig, zien we dit vaak terug in ontwikkelingsachterstand bij
kinderen, maar duidelijk is dat er geen bewuste inmenging van volwassenen nodig is,
omdat kinderen uit zichzelf nieuwsgierig zijn.
- Ontwikkeling moet gestuurd worden: voor kleuters moeten er programma’s of
methoden gemaakt worden om hun ontwikkeling stapsgewijs in goede banen te
leiden, net zoals bij leerprocessen het geval is. Om succes te boeken moeten
ontwikkelingsprogramma’s gericht zijn op individuele kinderen, omdat ieder kind op
een ander ontwikkelingsniveau zit.
- De constructivistische opvatting over leren en ontwikkeling: constructivisme gaat
ervan uit dat kinderen een actief aandeel hebben in het vergaren van eigen kennis en
inzichten, maar dat de omgeving ook een belangrijke rol speelt (Piaget en Vygotski).
Pedagogisch handelen
We spreken van pedagogisch handelen als de opvoeder het kind effectieve hulp en
ondersteuning biedt bij het opgroeien en als zijn handelen tot doel heeft de
persoonsvorming van het kind in gunstige zin te beïnvloeden. Met de juiste pedagogische
ondersteuning zijn kinderen steeds beter in staat tot zelfsturing en zelfbepaling en zal de
opvoeder zich steeds meer kunnen terugtrekken.
Pedagogisch handelen is van invloed op de persoonsvorming van het kind. Het gaat hierbij
niet alleen om het belang van individuele kinderen, maar ook om het belang van de
samenleving als geheel (bijv. leren samen spelen i.p.v. tegen elkaar).
We kunnen kinderen alleen helpen bij het opgroeien wanneer er sprake is van een goede
relatie. Er moet sprake zijn van wederzijds vertrouwen en waardering. Maar een
pedagogische relatie kent een zeker eenzijdigheid: ze is gericht op het belang van het kind.
Van een goede relatie verwachten we dat:
- De partijen zich bij elkaar betrokken voelen
- Ze elkaars verdriet en elkaars vreugde delen
- De partijen elkaar serieus nemen
- Er wederzijds plezier is in het omgaan met elkaar
Belangrijk is om kinderen niet te veel verkleinwoorden aan te spreken, maar ze te laten
genieten van het ‘groot groeien’.
Het onderwijs aan jonge kinderen richt zich vooral op de ontwikkeling en minder op
leerinhouden. Belangrijk is te begrijpen dat je een ander wat kunt leren, maar niet kunt
ontwikkelen. De inspanning moet vanuit het kind zelf komen en hier kan je als leerkracht
alleen een stimulerende rol innemen. In de onderbouw ben je daarom minder leerkracht en
meer stimulator en begeleider.
Bij ontwikkelingsprocessen verandert er iets in de manier waarop we naar de wereld kijken
op een fundamentele, onomkeerbare wijze. Bij ontwikkelingsprocessen ordenen kinderen
hun ervaringen op eigen wijze, aangepast aan wat op een bepaald moment voor hen
bruikbaar en mogelijk is.
Invloed van het onderwijs op de ontwikkeling: drie visies
- Kinderen ontwikkelen zichzelf: het onderwijs hoeft niet in te grijpen in de
ontwikkeling, maar hoeft alleen te zorgen voor een veilige en stimulerende omgeving
waarin het kind zichzelf zal ontwikkelen. Is er geen ontwikkeling stimulerende,
liefdevolle omgeving aanwezig, zien we dit vaak terug in ontwikkelingsachterstand bij
kinderen, maar duidelijk is dat er geen bewuste inmenging van volwassenen nodig is,
omdat kinderen uit zichzelf nieuwsgierig zijn.
- Ontwikkeling moet gestuurd worden: voor kleuters moeten er programma’s of
methoden gemaakt worden om hun ontwikkeling stapsgewijs in goede banen te
leiden, net zoals bij leerprocessen het geval is. Om succes te boeken moeten
ontwikkelingsprogramma’s gericht zijn op individuele kinderen, omdat ieder kind op
een ander ontwikkelingsniveau zit.
- De constructivistische opvatting over leren en ontwikkeling: constructivisme gaat
ervan uit dat kinderen een actief aandeel hebben in het vergaren van eigen kennis en
inzichten, maar dat de omgeving ook een belangrijke rol speelt (Piaget en Vygotski).
Pedagogisch handelen
We spreken van pedagogisch handelen als de opvoeder het kind effectieve hulp en
ondersteuning biedt bij het opgroeien en als zijn handelen tot doel heeft de
persoonsvorming van het kind in gunstige zin te beïnvloeden. Met de juiste pedagogische
ondersteuning zijn kinderen steeds beter in staat tot zelfsturing en zelfbepaling en zal de
opvoeder zich steeds meer kunnen terugtrekken.
Pedagogisch handelen is van invloed op de persoonsvorming van het kind. Het gaat hierbij
niet alleen om het belang van individuele kinderen, maar ook om het belang van de
samenleving als geheel (bijv. leren samen spelen i.p.v. tegen elkaar).
We kunnen kinderen alleen helpen bij het opgroeien wanneer er sprake is van een goede
relatie. Er moet sprake zijn van wederzijds vertrouwen en waardering. Maar een
pedagogische relatie kent een zeker eenzijdigheid: ze is gericht op het belang van het kind.
Van een goede relatie verwachten we dat:
- De partijen zich bij elkaar betrokken voelen
- Ze elkaars verdriet en elkaars vreugde delen
- De partijen elkaar serieus nemen
- Er wederzijds plezier is in het omgaan met elkaar
Belangrijk is om kinderen niet te veel verkleinwoorden aan te spreken, maar ze te laten
genieten van het ‘groot groeien’.
