HC hoofd-hals oncologie
Etiologie en diagnostiek
Sinds 2008 is kanker doodsoorzaak nummer 1, door vergrijzing, bevolkingsgroei en preventie HVZ.
Hoofd-halskanker: 3040 per jaar. Incidentie stijgt. Vooral in de mondholte.
Oorzaken: roken, alcohol, HPV16/18 virus. Beste overleving: HPV+ en nooit gerookt. Zware rokers (>20
sigaretten/dag) leven gemiddeld 13 jaar korter. 1 op de 4 overlijdt <65 jaar. Stoppen met roken heeft
zin.
Kans op ontwikkelen van HHK 14x zo groot bij >3 glazen icm >pakje roken per dag.
Risico op tweede primaire tumoren bij HHK:
- Incidentie 2-7% per jaar. Doodsoorzaak nr 2 bij HHK-pt.
o Synchrone primaire tumoren: diagnose wordt gesteld gelijktijdig of <6 mnd na eerste
primaire tumor (=indextumor)
o Metachrone tumoren: diagnose wordt >6 mnd gesteld na de indextumor
- Onderscheid met lokaal recidief of metastase van eerste tumor dmv p53 mutatie analyse.
Symptomen: heesheid, veranderde stem, oorpijn, doofheid, zelling, gestuwde speekselklier, slikklachten,
afvallen, verslikken, verstopte neus, bloedneus, prothese past niet meer, trismus, dyspnoe/stridor.
Heesheid: stembanden sluiten niet goed meer. Door een tumor kan een stemband niet meer bewegen
(kan ook doordat een tumor op een zenuw druk). Na 3 wk klachten naar de huisarts.
Eenzijdige doofheid is een alarmsymptoom. Kan duiden op een brughoektumor (goedaardig,
gehoorzenuw) of een nasofarynxcarcinoom (afsluiten Eustachius -> OME -> gehoorverlies).
Tumoren kunnen via N.V, N.IX of N.X oorpijn geven.
Diagnostiek: Lokaal: oppervlakte, diepte. Regionaal: lymfeklieren. Op afstand: long lever, bot
TNM-classificatie. Anamnese (risicofactoren). LO (onder narcose: subtotoscopie/ panendoscopie). AO:
CT/MRI, FDG-PET, echogeleide cytologische punctie, schildwachtklierprocedure, biopt.
1/3 van de diagnoses wordt in een vroeg stadium gesteld.
Histologie: biopt primaire tumor (morfologie, HPV/EBV). Cytologie: lymfekliermetastase.
Vooral lymfekliermetastasen bepalen de prognose, want afstandsmetastasen zijn slecht te behandelen.
Behandeling
Keuze behandeling afhankelijk van lokalisatie, grootte, uitbreiding. Is chirurgie mogelijk? Inschatting
respons/overleving/kwaliteit van leven. Patiëntfactoren: comorbiditeit en voorkeur.
Chirurgie (evt met een laser), RT, Chemo. Vroeg stadium: chirurgie of RT. Vergevorderd stadium:
chirurgie en RT (met chemo); RT en chemo met evt 'salvage’ chirurgie
Image guided surgery: SNP, genavigeerd opereren, echogeleide tumorresectie, endoscopische
geassisteerde chirurgie, trans orale robot geassisteerde chirurgie (TORS)
Primair chirurgisch: mondholte, sinosonale, speekselklier, sarcomen
Gevolgen behandeling: stem/spraak, eten/slikken, smaak, droge mond, hals/nek/schouderklachten,
uiterlijk, moe
Halsklierdissectie
- Radicale halsklierdissectie - verwijderen lymfeklieren hals met omliggend vetweefsel
- Gemodificeerde radicale halsklierdissectie – preservatie van niet-lymfatische structuren
- Selectieve halsklierdissectie halsklierdissectie – preservatie van lymfeklierstations
, Na operatie histopathologie. Als er een hoog risico bestaat op locoregionaal recidief dan nabehandeling
(naresectie, RT, chemo).
Postoperatieve RT vermindert de kans op een lokaal recidief met factor 3.
Wanneer op de geopereerde tumorregio: bij 3 of meer intermediaire risicofactoren: pT3, pT4, krappe
resectiemarge, perineurale groei, vaso-invasieve groei, sprieterige groei.
Wanneer op de hals: bij 2 of meer tumorpositieve lymfeklieren, uit voorzorg op de contralaterale hals
als het risico >15-20% wordt ingeschat.
Postoperatieve chemoradiatie: bij hoog risico pt onder de 70 jaar die geen contraindicatie hebben voor
cisplatinum (slechte nierfunctie, gehoorverlies) met irradicale resectie of lymfekliermetastasen met
kapseldoorbraak (extranodale groei)
RT kan gebruikt worden voor palliatie: bestrijden van de symptomen (pijn, benauwdheid, bloedverlies).
Acute bijwerkingen RT: mucositis, dermatitis, moe, heesheid, smaakverlies. Ontstaan vanaf week 3 en
duren tot 6-8 wk na afloop van de bestraling. Roken vergroot deze bijwerkingen.
Late effecten van RT: fibrose, xerostomie, trismus, caries, osteoradionecrose. Zeldzaam inductie van
tumoren, mn bij RT <40 jaar, latentietijd 15-20 jr, vaak sarcomen en meningiomen.
Tumoren
Plaveiselcelcarcinoom: lymfogeen metastasen, kans op metastasen naar longen.
Prognostische factoren: dikte van de tumor (4mm), kans op metastasering mondholtetumoren is >25%.
Lokale resectie met marge van 1 cm. Halsklierbehandeling: (selectieve) halsklierdissectie of SNP.
Speekselkliertumoren: grote diversiteit in benigne en maligne tumoren. Vooral in parotis (25% maligne).
Sublingualis (95% maligne). Pijnloze zwelling, doof gevoel in gezicht, facialis uitval, pijn, moeite met
slikken, moeite met mond wijd open doen. PA-diagnostiek soms moeilijk op cytologie, daarom soms
parotidectomie ‘pro diagnosi' om deze als geheel te kunnen beoordelen. Behandeling is chirurgisch:
verwijdering van de totale klier of oppervlakkige kwab. Afhankelijk van het type tumor wel of geen
halsklierdissectie. N.facialis probeer je intact te laten. Soms gevolgd door RT.
Benigne Maligne
- Pleiomorf adenoom: meestal in glandula Adenoid cysteus carcinoom. Acinus celcarcinoom.
parotis, operatie Muco-epidermoid carcinoom. Salivary duct
- Whartintumor: rokende mannen, kan carcinoom.Polymorf low grade adenocarcinoom.
dubbelzijdig voorkomen, behoeft geen
therapie bij geen klachten
Syndroom van Frey: 30% van de pt na paroidectomie. Oorzaak zenuwtjes die betrokken zijn bij
speekselproductie groeien en sluiten zich aan op zweetklieren in de huid van de wang. Behandeling met
botoxinjecties.
Larynxcarcinoom: proberen je strottenhoofd te behouden, leidt soms tot verminderde behandeling met
slechtere prognose. 33% overlijdt. 60-70 jaar. Risicofactoren: roken, alcohol. Subtypes: supraglottisch
(40%, v), glottisch (60%, m), subglottisch, 'transglottisch'. Presentatie: heesheid, dysfonie, dyspnoe,
dysfagie, hemoptoe, gerefereerde otalgie, verslikken, zwelling in de hals. Pas laat metastasen naar
lymfeklieren. Diagnostiek met laryngoscopie, CT/MRI. Behandeling afhankelijk van grootte:
microlaryngoscopie met CO2-laserexcisie, RT, chemo, totale laryngectomie (permanent tracehostoma,
spraakverlies -> spraakrevalidatie mbv prothese).
Etiologie en diagnostiek
Sinds 2008 is kanker doodsoorzaak nummer 1, door vergrijzing, bevolkingsgroei en preventie HVZ.
Hoofd-halskanker: 3040 per jaar. Incidentie stijgt. Vooral in de mondholte.
Oorzaken: roken, alcohol, HPV16/18 virus. Beste overleving: HPV+ en nooit gerookt. Zware rokers (>20
sigaretten/dag) leven gemiddeld 13 jaar korter. 1 op de 4 overlijdt <65 jaar. Stoppen met roken heeft
zin.
Kans op ontwikkelen van HHK 14x zo groot bij >3 glazen icm >pakje roken per dag.
Risico op tweede primaire tumoren bij HHK:
- Incidentie 2-7% per jaar. Doodsoorzaak nr 2 bij HHK-pt.
o Synchrone primaire tumoren: diagnose wordt gesteld gelijktijdig of <6 mnd na eerste
primaire tumor (=indextumor)
o Metachrone tumoren: diagnose wordt >6 mnd gesteld na de indextumor
- Onderscheid met lokaal recidief of metastase van eerste tumor dmv p53 mutatie analyse.
Symptomen: heesheid, veranderde stem, oorpijn, doofheid, zelling, gestuwde speekselklier, slikklachten,
afvallen, verslikken, verstopte neus, bloedneus, prothese past niet meer, trismus, dyspnoe/stridor.
Heesheid: stembanden sluiten niet goed meer. Door een tumor kan een stemband niet meer bewegen
(kan ook doordat een tumor op een zenuw druk). Na 3 wk klachten naar de huisarts.
Eenzijdige doofheid is een alarmsymptoom. Kan duiden op een brughoektumor (goedaardig,
gehoorzenuw) of een nasofarynxcarcinoom (afsluiten Eustachius -> OME -> gehoorverlies).
Tumoren kunnen via N.V, N.IX of N.X oorpijn geven.
Diagnostiek: Lokaal: oppervlakte, diepte. Regionaal: lymfeklieren. Op afstand: long lever, bot
TNM-classificatie. Anamnese (risicofactoren). LO (onder narcose: subtotoscopie/ panendoscopie). AO:
CT/MRI, FDG-PET, echogeleide cytologische punctie, schildwachtklierprocedure, biopt.
1/3 van de diagnoses wordt in een vroeg stadium gesteld.
Histologie: biopt primaire tumor (morfologie, HPV/EBV). Cytologie: lymfekliermetastase.
Vooral lymfekliermetastasen bepalen de prognose, want afstandsmetastasen zijn slecht te behandelen.
Behandeling
Keuze behandeling afhankelijk van lokalisatie, grootte, uitbreiding. Is chirurgie mogelijk? Inschatting
respons/overleving/kwaliteit van leven. Patiëntfactoren: comorbiditeit en voorkeur.
Chirurgie (evt met een laser), RT, Chemo. Vroeg stadium: chirurgie of RT. Vergevorderd stadium:
chirurgie en RT (met chemo); RT en chemo met evt 'salvage’ chirurgie
Image guided surgery: SNP, genavigeerd opereren, echogeleide tumorresectie, endoscopische
geassisteerde chirurgie, trans orale robot geassisteerde chirurgie (TORS)
Primair chirurgisch: mondholte, sinosonale, speekselklier, sarcomen
Gevolgen behandeling: stem/spraak, eten/slikken, smaak, droge mond, hals/nek/schouderklachten,
uiterlijk, moe
Halsklierdissectie
- Radicale halsklierdissectie - verwijderen lymfeklieren hals met omliggend vetweefsel
- Gemodificeerde radicale halsklierdissectie – preservatie van niet-lymfatische structuren
- Selectieve halsklierdissectie halsklierdissectie – preservatie van lymfeklierstations
, Na operatie histopathologie. Als er een hoog risico bestaat op locoregionaal recidief dan nabehandeling
(naresectie, RT, chemo).
Postoperatieve RT vermindert de kans op een lokaal recidief met factor 3.
Wanneer op de geopereerde tumorregio: bij 3 of meer intermediaire risicofactoren: pT3, pT4, krappe
resectiemarge, perineurale groei, vaso-invasieve groei, sprieterige groei.
Wanneer op de hals: bij 2 of meer tumorpositieve lymfeklieren, uit voorzorg op de contralaterale hals
als het risico >15-20% wordt ingeschat.
Postoperatieve chemoradiatie: bij hoog risico pt onder de 70 jaar die geen contraindicatie hebben voor
cisplatinum (slechte nierfunctie, gehoorverlies) met irradicale resectie of lymfekliermetastasen met
kapseldoorbraak (extranodale groei)
RT kan gebruikt worden voor palliatie: bestrijden van de symptomen (pijn, benauwdheid, bloedverlies).
Acute bijwerkingen RT: mucositis, dermatitis, moe, heesheid, smaakverlies. Ontstaan vanaf week 3 en
duren tot 6-8 wk na afloop van de bestraling. Roken vergroot deze bijwerkingen.
Late effecten van RT: fibrose, xerostomie, trismus, caries, osteoradionecrose. Zeldzaam inductie van
tumoren, mn bij RT <40 jaar, latentietijd 15-20 jr, vaak sarcomen en meningiomen.
Tumoren
Plaveiselcelcarcinoom: lymfogeen metastasen, kans op metastasen naar longen.
Prognostische factoren: dikte van de tumor (4mm), kans op metastasering mondholtetumoren is >25%.
Lokale resectie met marge van 1 cm. Halsklierbehandeling: (selectieve) halsklierdissectie of SNP.
Speekselkliertumoren: grote diversiteit in benigne en maligne tumoren. Vooral in parotis (25% maligne).
Sublingualis (95% maligne). Pijnloze zwelling, doof gevoel in gezicht, facialis uitval, pijn, moeite met
slikken, moeite met mond wijd open doen. PA-diagnostiek soms moeilijk op cytologie, daarom soms
parotidectomie ‘pro diagnosi' om deze als geheel te kunnen beoordelen. Behandeling is chirurgisch:
verwijdering van de totale klier of oppervlakkige kwab. Afhankelijk van het type tumor wel of geen
halsklierdissectie. N.facialis probeer je intact te laten. Soms gevolgd door RT.
Benigne Maligne
- Pleiomorf adenoom: meestal in glandula Adenoid cysteus carcinoom. Acinus celcarcinoom.
parotis, operatie Muco-epidermoid carcinoom. Salivary duct
- Whartintumor: rokende mannen, kan carcinoom.Polymorf low grade adenocarcinoom.
dubbelzijdig voorkomen, behoeft geen
therapie bij geen klachten
Syndroom van Frey: 30% van de pt na paroidectomie. Oorzaak zenuwtjes die betrokken zijn bij
speekselproductie groeien en sluiten zich aan op zweetklieren in de huid van de wang. Behandeling met
botoxinjecties.
Larynxcarcinoom: proberen je strottenhoofd te behouden, leidt soms tot verminderde behandeling met
slechtere prognose. 33% overlijdt. 60-70 jaar. Risicofactoren: roken, alcohol. Subtypes: supraglottisch
(40%, v), glottisch (60%, m), subglottisch, 'transglottisch'. Presentatie: heesheid, dysfonie, dyspnoe,
dysfagie, hemoptoe, gerefereerde otalgie, verslikken, zwelling in de hals. Pas laat metastasen naar
lymfeklieren. Diagnostiek met laryngoscopie, CT/MRI. Behandeling afhankelijk van grootte:
microlaryngoscopie met CO2-laserexcisie, RT, chemo, totale laryngectomie (permanent tracehostoma,
spraakverlies -> spraakrevalidatie mbv prothese).
