Inhoud
Verschillende rechtsbronnen .................................................................................................................. 6
Natuurtoestand ....................................................................................................................................... 9
Rechtspositivisme .................................................................................................................................... 9
Natuurrecht ........................................................................................................................................... 11
Rechtsrealisme ...................................................................................................................................... 12
Gewoonterecht ..................................................................................................................................... 14
Rechtsvinding en rechtsvorming, strafrecht ......................................................................................... 15
Recht en rechtvaardigheid, Privaatrecht............................................................................................... 18
Privaatrecht ....................................................................................................................................... 19
Vermogensrecht ................................................................................................................................ 20
Overeenkomstenrecht ...................................................................................................................... 21
Recht, vrijheid en gelijkheid .................................................................................................................. 24
Jurisprudentie ........................................................................................................................................ 28
Hese/Schelde ..................................................................................................................................... 28
Urgenda ............................................................................................................................................. 29
Zutphense Juffrouw-arrest (1910) .................................................................................................... 30
Lindenbaum/Cohen-arrest (1919)..................................................................................................... 31
Onwaardige deelgenoot .................................................................................................................... 32
Catoochi – Gomez/Ruiz ..................................................................................................................... 33
Electriciteitsarrest ............................................................................................................................. 34
HR 20 November, NJ 2003, 632 (Mensenroof) ................................................................................. 35
Haviltex .............................................................................................................................................. 37
Runescape ......................................................................................................................................... 39
Marin/Assuradeuren ......................................................................................................................... 41
Kelderluik arrest ................................................................................................................................ 42
Jetblast .............................................................................................................................................. 44
HR K.-H.W.t. Duitsland ...................................................................................................................... 45
Saladin/HBU ...................................................................................................................................... 46
Berg en Dalse watertoren ................................................................................................................. 47
Casus van de grotverkenners ................................................................................................................ 48
,Privaatrecht Recht dat betrekking heeft op geschillen tussen burgers onderling, tussen
bedrijven onderling of burgers en bedrijven. Het civiel recht wordt ook
burgerlijk recht of privaatrecht genoemd.
Bestuursrecht In het bestuursrecht staan de regels waar de overheid zich aan moet houden bij
het nemen van besluiten. Bijvoorbeeld over subsidies of vergunningen.
Bestuursrecht heet ook wel administratief recht.
Staatsrecht Het staatsrecht is onderdeel van het publiek recht en gaat over de staat als
organisatorisch verband. In het staatsrecht staat dus beschreven hoe de staat
georganiseerd is (samenstelling, besluitvorming en verantwoording). De
bevoegdheden en instelling van alle staatsorganen en hun verhouding tot de
burgers.
Strafrecht In het strafrecht beoordeelt de strafrechter of iemand een strafbaar feit heeft
gepleegd en daarvoor gestraft moet worden. Hierbij geldt dat de verdachte
onschuldig is totdat het tegendeel bewezen is.
Filosoof Rechtstheorie Overwegingen
Hart Rechtspositivisme Rechtsregels en secundaire regels maken het recht. Hart stelt
dat in bepaalde moeilijke gevallen het niet eenduidig is wat de
wet voorstelt. Het recht is bepaald, maar in moeilijke gevallen
komt er geen duidelijke regel vanuit het recht. Recht is alleen in
‘hard cases’ onbepaald. Hard case= als het niet eenduidig uit de
wet blijkt. Komt vooral doordat taal voor meerdere
interpretaties vatbaar is.
Holmes Rechtsrealisme Rechters bepalen hun uitspraken aan de hand van de politieke,
sociale en hun eigen opvattingen. Hierna zorgt de rechter er wel
voor dat hij een logisch verhaal klaar heeft staan voor de
samenleving. Holmes stelt dat rechters meer verstand moeten
hebben van andere disciplines, die kan helpen om te kijken
welke doelen nastrevenswaardig zijn. Holmes wijst naar
economische wetenschappen.
Dworkin Natuurrecht/ De rechters moeten zoveel mogelijk hun best doen om zich aan
rechtspositivisme het positieve recht te houden. Die moet je wel altijd zo
interpreteren, dat ze uiteindelijk rechterlijke beslissingen
opleveren die gerechtvaardigd kunnen worden. Rechter moet
aansluiten bij de regels die er zijn (fit) maar moet ook
gerechtvaardigd kunnen worden (justification). Dworkin zit in de
driehoek bij het rechtspositivisme en natuurrecht. Meer een
natuurrechtsdenker, hij gaat uit van een noodzakelijke band
tussen recht en rechtvaardigheid.
Radbruch Natuurecht In de regel geldt het positieve recht altijd, zelfs als het een
onrechtvaardige inhoud heeft, behalve wanneer de kloof tussen
gerechtigheid en het positieve recht zo ondraaglijk wordt dat het
positieve recht geen recht kan weten: dan moet de wet wijken
voor gerechtigheid. Wanneer rechtvaardigheid niet eens wordt
nagestreefd, waar gelijkheid- de kern van rechtvaardigheid- niet
ten grondslag ligt aan de wet: dan valt een wettelijke bepaling
niet zomaar te classificeren als onrechtvaardig recht, maar
verliest zij elk juridisch karakter. De reden daarvoor is dat het
, recht niet anders kan worden begrepen dan als een stelsel van
regels dat uitdrukking wil geven aan rechtvaardigheid.
Locke Natuurtoestand John Locke wordt beschouwd als de filosoof van de individuele
vrijheidsrechten en de moderne rechtsstaat. Startpunt van Locke
is de samenleving zonder staatsbestuur. Dit is de toestand
waarin mensen zich van nature bevinden. Gelijkheid wordt in die
zin geformuleerd als het gelijke recht dat iedereen heeft op zijn
natuurlijke vrijheid, zonder onderworpen te zijn aan de wil of het
gezag van enig ander mens.
Scholten Natuurrecht/ Zelfde als Dworkin. Rechtsbeginselen. Recht is een uitwerking
rechtspositivisme van morele rechtsbeginselen.
Truepenny Rechtspositivisme
Keen
Tatting Valt in het midden van de driehoek
Foster Natuurrecht
Handy Rechtsrealisme
Rechtspositivisme Natuurrecht Rechtsrealisme
Rechtspositivisten Anders dan het Het zou niet alleen moeten
beschouwen slechts het rechtspositivisme gaat het gaan om law in the books maar
bestaande, positieve recht als natuurrecht niet uit van de om law in action. Het gaat om
recht. Het enige recht dat geldt scheiding, maar juist van het de sociale werking van het
is het recht dat door de noodzakelijke verband tussen recht.
bevoegde autoriteiten is recht en moraal. Het recht
gesteld of erkend. heeft te maken met normen
van goed en kwaad die
onafhankelijk zijn van de
mensen. Ze zijn in de natuur
aanwezig, deze kunnen we
herkennen door onze rede.
Deze regels zijn dan ook
universeel. Volgens Augustinus
is onrechtvaardig recht geen
recht.
Normatief rechtspositivisme. Radbruch: In de regel geldt het Onbepaaldheidsthese
Volgens deze stroming dienen positieve recht altijd, zelfs als Law in action
regels te worden opgevolgd het een onrechtvaardige Instrumentalisme
omdat ze behoren tot het inhoud heeft, behalve wanneer Persoon van de rechter
recht: ook als de regels de kloof tussen gerechtigheid
onrechtvaardig zijn en het positieve recht zo
Beschrijvend
ondraaglijk wordt dat het
rechtspositivisme. Deze
positieve recht geen recht kan
stroming meent dat de vraag
of recht bestaat, losstaat van weten: dan moet de wet
de vraag of dit recht moet wijken voor gerechtigheid.
worden gehoorzaamd. Volgens Wanneer rechtvaardigheid niet
deze stroming heeft de vraag eens wordt nagestreefd, waar
, of een regel daadwerkelijk een gelijkheid- de kern van
geldende rechtsregel is (dus rechtvaardigheid- niet ten
dat het positief is) een feitelijk grondslag ligt aan de wet: dan
karakter; is die regel erkend of valt een wettelijke bepaling
gesteld door instanties met niet zomaar te classificeren als
aanvaarde bevoegdheden tot onrechtvaardig recht, maar
regelgeving? Onrechtvaardig
verliest zij elk juridisch
recht hoeft dus niet
karakter. De reden daarvoor is
gehoorzaamd te worden, maar
is nog steeds recht. dat het recht niet anders kan
worden begrepen dan als een
stelsel van regels dat
uitdrukking wil geven aan
rechtvaardigheid.
Hart Radbruch Holmes
Open vraag beantwoorden:
1. Theoretisch kader uitleggen van het probleem
2. Theoretisch kader toepassen op de specifieke casus
3. Conclusie uit de toepassing in 1 a 2 zinnen
Doelstellingen van het rechtssysteem:
1. Het scheppen van sociale orde. Door het opstellen van regels is het duidelijk hoe men zich
moet gedragen. Hier is afstemming van gedrag mogelijk.
2. Het bieden van een niet- gewelddadige conflictbeslechting. Het recht biedt een platform
voor neutrale geschillenbeslechting om te voorkomen dat men het recht in eigen handen
neemt.
3. Het garanderen van individuele ontplooiing autonomie van burgers. Denk aan klassieke
vrijheidsrechten, zoals de vrijheid van pers, maar ook sociale rechten, zoals het recht op
onderwijs.
4. Het rechtvaardig verdelen van schaarse goederen In de samenleving.
5. Het kanaliseren van sociale veranderingen.
Soorten rechtsregels:
1. Gedragsnormen → dit zijn rechtsregels die een gedraging verbieden, gebieden of toestaan.
Deze regels zijn vooral te vinden binnen het strafrecht maar bij vaak een sanctie staat op het
niet gehoorzamen van dergelijke gedragsnormen.
2. Sanctienormen → Dit zijn regels die vaak In het verlengde liggen van gedragsnormen. Sanctie
normen geven aan welke sancties volgen voor een overtreding van een gedragsnormen.
Verschillende rechtsbronnen .................................................................................................................. 6
Natuurtoestand ....................................................................................................................................... 9
Rechtspositivisme .................................................................................................................................... 9
Natuurrecht ........................................................................................................................................... 11
Rechtsrealisme ...................................................................................................................................... 12
Gewoonterecht ..................................................................................................................................... 14
Rechtsvinding en rechtsvorming, strafrecht ......................................................................................... 15
Recht en rechtvaardigheid, Privaatrecht............................................................................................... 18
Privaatrecht ....................................................................................................................................... 19
Vermogensrecht ................................................................................................................................ 20
Overeenkomstenrecht ...................................................................................................................... 21
Recht, vrijheid en gelijkheid .................................................................................................................. 24
Jurisprudentie ........................................................................................................................................ 28
Hese/Schelde ..................................................................................................................................... 28
Urgenda ............................................................................................................................................. 29
Zutphense Juffrouw-arrest (1910) .................................................................................................... 30
Lindenbaum/Cohen-arrest (1919)..................................................................................................... 31
Onwaardige deelgenoot .................................................................................................................... 32
Catoochi – Gomez/Ruiz ..................................................................................................................... 33
Electriciteitsarrest ............................................................................................................................. 34
HR 20 November, NJ 2003, 632 (Mensenroof) ................................................................................. 35
Haviltex .............................................................................................................................................. 37
Runescape ......................................................................................................................................... 39
Marin/Assuradeuren ......................................................................................................................... 41
Kelderluik arrest ................................................................................................................................ 42
Jetblast .............................................................................................................................................. 44
HR K.-H.W.t. Duitsland ...................................................................................................................... 45
Saladin/HBU ...................................................................................................................................... 46
Berg en Dalse watertoren ................................................................................................................. 47
Casus van de grotverkenners ................................................................................................................ 48
,Privaatrecht Recht dat betrekking heeft op geschillen tussen burgers onderling, tussen
bedrijven onderling of burgers en bedrijven. Het civiel recht wordt ook
burgerlijk recht of privaatrecht genoemd.
Bestuursrecht In het bestuursrecht staan de regels waar de overheid zich aan moet houden bij
het nemen van besluiten. Bijvoorbeeld over subsidies of vergunningen.
Bestuursrecht heet ook wel administratief recht.
Staatsrecht Het staatsrecht is onderdeel van het publiek recht en gaat over de staat als
organisatorisch verband. In het staatsrecht staat dus beschreven hoe de staat
georganiseerd is (samenstelling, besluitvorming en verantwoording). De
bevoegdheden en instelling van alle staatsorganen en hun verhouding tot de
burgers.
Strafrecht In het strafrecht beoordeelt de strafrechter of iemand een strafbaar feit heeft
gepleegd en daarvoor gestraft moet worden. Hierbij geldt dat de verdachte
onschuldig is totdat het tegendeel bewezen is.
Filosoof Rechtstheorie Overwegingen
Hart Rechtspositivisme Rechtsregels en secundaire regels maken het recht. Hart stelt
dat in bepaalde moeilijke gevallen het niet eenduidig is wat de
wet voorstelt. Het recht is bepaald, maar in moeilijke gevallen
komt er geen duidelijke regel vanuit het recht. Recht is alleen in
‘hard cases’ onbepaald. Hard case= als het niet eenduidig uit de
wet blijkt. Komt vooral doordat taal voor meerdere
interpretaties vatbaar is.
Holmes Rechtsrealisme Rechters bepalen hun uitspraken aan de hand van de politieke,
sociale en hun eigen opvattingen. Hierna zorgt de rechter er wel
voor dat hij een logisch verhaal klaar heeft staan voor de
samenleving. Holmes stelt dat rechters meer verstand moeten
hebben van andere disciplines, die kan helpen om te kijken
welke doelen nastrevenswaardig zijn. Holmes wijst naar
economische wetenschappen.
Dworkin Natuurrecht/ De rechters moeten zoveel mogelijk hun best doen om zich aan
rechtspositivisme het positieve recht te houden. Die moet je wel altijd zo
interpreteren, dat ze uiteindelijk rechterlijke beslissingen
opleveren die gerechtvaardigd kunnen worden. Rechter moet
aansluiten bij de regels die er zijn (fit) maar moet ook
gerechtvaardigd kunnen worden (justification). Dworkin zit in de
driehoek bij het rechtspositivisme en natuurrecht. Meer een
natuurrechtsdenker, hij gaat uit van een noodzakelijke band
tussen recht en rechtvaardigheid.
Radbruch Natuurecht In de regel geldt het positieve recht altijd, zelfs als het een
onrechtvaardige inhoud heeft, behalve wanneer de kloof tussen
gerechtigheid en het positieve recht zo ondraaglijk wordt dat het
positieve recht geen recht kan weten: dan moet de wet wijken
voor gerechtigheid. Wanneer rechtvaardigheid niet eens wordt
nagestreefd, waar gelijkheid- de kern van rechtvaardigheid- niet
ten grondslag ligt aan de wet: dan valt een wettelijke bepaling
niet zomaar te classificeren als onrechtvaardig recht, maar
verliest zij elk juridisch karakter. De reden daarvoor is dat het
, recht niet anders kan worden begrepen dan als een stelsel van
regels dat uitdrukking wil geven aan rechtvaardigheid.
Locke Natuurtoestand John Locke wordt beschouwd als de filosoof van de individuele
vrijheidsrechten en de moderne rechtsstaat. Startpunt van Locke
is de samenleving zonder staatsbestuur. Dit is de toestand
waarin mensen zich van nature bevinden. Gelijkheid wordt in die
zin geformuleerd als het gelijke recht dat iedereen heeft op zijn
natuurlijke vrijheid, zonder onderworpen te zijn aan de wil of het
gezag van enig ander mens.
Scholten Natuurrecht/ Zelfde als Dworkin. Rechtsbeginselen. Recht is een uitwerking
rechtspositivisme van morele rechtsbeginselen.
Truepenny Rechtspositivisme
Keen
Tatting Valt in het midden van de driehoek
Foster Natuurrecht
Handy Rechtsrealisme
Rechtspositivisme Natuurrecht Rechtsrealisme
Rechtspositivisten Anders dan het Het zou niet alleen moeten
beschouwen slechts het rechtspositivisme gaat het gaan om law in the books maar
bestaande, positieve recht als natuurrecht niet uit van de om law in action. Het gaat om
recht. Het enige recht dat geldt scheiding, maar juist van het de sociale werking van het
is het recht dat door de noodzakelijke verband tussen recht.
bevoegde autoriteiten is recht en moraal. Het recht
gesteld of erkend. heeft te maken met normen
van goed en kwaad die
onafhankelijk zijn van de
mensen. Ze zijn in de natuur
aanwezig, deze kunnen we
herkennen door onze rede.
Deze regels zijn dan ook
universeel. Volgens Augustinus
is onrechtvaardig recht geen
recht.
Normatief rechtspositivisme. Radbruch: In de regel geldt het Onbepaaldheidsthese
Volgens deze stroming dienen positieve recht altijd, zelfs als Law in action
regels te worden opgevolgd het een onrechtvaardige Instrumentalisme
omdat ze behoren tot het inhoud heeft, behalve wanneer Persoon van de rechter
recht: ook als de regels de kloof tussen gerechtigheid
onrechtvaardig zijn en het positieve recht zo
Beschrijvend
ondraaglijk wordt dat het
rechtspositivisme. Deze
positieve recht geen recht kan
stroming meent dat de vraag
of recht bestaat, losstaat van weten: dan moet de wet
de vraag of dit recht moet wijken voor gerechtigheid.
worden gehoorzaamd. Volgens Wanneer rechtvaardigheid niet
deze stroming heeft de vraag eens wordt nagestreefd, waar
, of een regel daadwerkelijk een gelijkheid- de kern van
geldende rechtsregel is (dus rechtvaardigheid- niet ten
dat het positief is) een feitelijk grondslag ligt aan de wet: dan
karakter; is die regel erkend of valt een wettelijke bepaling
gesteld door instanties met niet zomaar te classificeren als
aanvaarde bevoegdheden tot onrechtvaardig recht, maar
regelgeving? Onrechtvaardig
verliest zij elk juridisch
recht hoeft dus niet
karakter. De reden daarvoor is
gehoorzaamd te worden, maar
is nog steeds recht. dat het recht niet anders kan
worden begrepen dan als een
stelsel van regels dat
uitdrukking wil geven aan
rechtvaardigheid.
Hart Radbruch Holmes
Open vraag beantwoorden:
1. Theoretisch kader uitleggen van het probleem
2. Theoretisch kader toepassen op de specifieke casus
3. Conclusie uit de toepassing in 1 a 2 zinnen
Doelstellingen van het rechtssysteem:
1. Het scheppen van sociale orde. Door het opstellen van regels is het duidelijk hoe men zich
moet gedragen. Hier is afstemming van gedrag mogelijk.
2. Het bieden van een niet- gewelddadige conflictbeslechting. Het recht biedt een platform
voor neutrale geschillenbeslechting om te voorkomen dat men het recht in eigen handen
neemt.
3. Het garanderen van individuele ontplooiing autonomie van burgers. Denk aan klassieke
vrijheidsrechten, zoals de vrijheid van pers, maar ook sociale rechten, zoals het recht op
onderwijs.
4. Het rechtvaardig verdelen van schaarse goederen In de samenleving.
5. Het kanaliseren van sociale veranderingen.
Soorten rechtsregels:
1. Gedragsnormen → dit zijn rechtsregels die een gedraging verbieden, gebieden of toestaan.
Deze regels zijn vooral te vinden binnen het strafrecht maar bij vaak een sanctie staat op het
niet gehoorzamen van dergelijke gedragsnormen.
2. Sanctienormen → Dit zijn regels die vaak In het verlengde liggen van gedragsnormen. Sanctie
normen geven aan welke sancties volgen voor een overtreding van een gedragsnormen.
