‘De nieuwe donorwet nader beschouwd
aan de hand van het barrièremodel’
Premaster bestuurskunde
Naam: Lester Bakker
Studentnummer: 2698567
Emailadres:
Vak: Bestuurskundig onderzoek
Periode: 5
Docent: F.P Wagenaar
Datum: 31 mei 2021
Aantal woorden: 6309
1
,Inhoudsopgave
Inleiding ............................................................................................................................. 3
1. Theoretisch kader agendavorming ............................................................................... 4
1.1 Wat is agendavorming? ............................................................................................. 4
1.2 De verschillende agendavormingsmodellen ............................................................... 5
1.2.1 Model 1: het barrièremodel ................................................................................. 5
1.2.2 Model 2: het stromenmodel ................................................................................. 7
1.2.3 Model 3: het institutionele model ......................................................................... 8
1.2.4 Model 4: het retorische model ............................................................................. 8
1.3 Agendavorming bij de donorwet................................................................................. 9
1.4 Deelconclusie ........................................................................................................... 9
2. De nieuwe donorwet en het agendavormingsproces................................................... 10
2.1 De nieuwe donorwet................................................................................................ 10
2.2 Hoe is de nieuwe donorwet over de eerste twee barrières heen gekomen? .............. 11
2.3 Hoe is de nieuwe donorwet over de derde barrière heen gekomen? ......................... 14
2.4 Deelconclusie ......................................................................................................... 16
3. Conclusie .................................................................................................................. 17
Literatuurlijst..................................................................................................................... 19
2
, Inleiding
Pia Dijkstra verliet in maart 2021 de Tweede Kamer. Herderscheê (2020) schreef in de
Volkskrant dat Dijkstra “het meest baanbrekende initiatiefwetsvoorstel van het afgelopen
decennium” indiende, waarmee ze een “medisch-ethisch boegbeeld voor D66” werd. Het
initiatiefwetsvoorstel waar het over ging was het initiatiefwetsvoorstel “tot invoering van een
actief donorregistratiesysteem”, dat op 13 februari 2018 door de Eerste Kamer werd
aangenomen (Bruins, 2018). Dit initiatiefwetsvoorstel is in de volksmond ook wel bekend
komen te staan als ”de nieuwe donorwet” (Rijksoverheid, 2019).1 Deze nieuwe donorwet komt
er – kort gezegd – op neer dat als je niet zelf actief een keuze in het donorregister vastlegt, je
automatisch wordt geregistreerd in het donorregister onder de noemer “geen bezwaar tegen
orgaandonatie” (Rolink, Heijmans & Rademakers, 2019).
De totstandkoming van deze wet ging niet bepaald zonder slag of stoot. Menno Loos,
een van de drijvende krachten achter de nieuwe donorwet, zegt hierover:
“Jazek er, we hadden tien jaar lang geduwd en gesleurd om het voor elk aar te k rijgen dat de
oude Donorwet gewijzigd zou worden door invoering van actieve donorregis tratie. Maar de
term ‘sluwe lobby’ – en zelfs de afgezwakte, ‘slimme’ variant daarvan – suggereerde dat we
dat voor eigen gewin hadden gedaan.” (Loos & van Eeden, 2021: 5)
De Wet orgaandonatie (WOD), ook wel de "oude donorwet genoemd”, zou volgens Loos
goedbedoeld zijn geweest, maar ging uit van een ernstige misvatting, namelijk dat vrijwel alle
burgers zich zouden laten registreren in het donorregister. Dat bleek niet het geval te zijn
(Loos & van Eeden, 2021). Dat de totstandkoming van de nieuwe donorwet niet zonder slag
of stoot ging, roept de vraag op hoe dit uiteindelijk wel heeft geleid tot een nieuwe wet. Om
die vraag te beantwoorden, zal in deze paper gekeken worden naar het
agendavormingsproces omtrent de nieuwe donorwet.
In dat verband onderscheiden de Vries en van Dam (1998) vier benaderingen om het
agendavormingsproces van overheidsbeleid in kaart te brengen: de barrièrebenadering, de
stromenbenadering, de institutionele benadering en de retorische benadering. De doelstelling
van deze paper is het in kaart brengen van het agendavormingsproces van de nieuwe
donorwet. De probleemstelling die centraal staat in deze paper luidt: “hoe is het
agendavormingsproces verlopen met betrekking tot de nieuwe donorwet? ”.
1
Deze terminologie zal in het vervolg van deze paper omwille van de leesbaarheid dan ook worden
gehanteerd.
3
aan de hand van het barrièremodel’
Premaster bestuurskunde
Naam: Lester Bakker
Studentnummer: 2698567
Emailadres:
Vak: Bestuurskundig onderzoek
Periode: 5
Docent: F.P Wagenaar
Datum: 31 mei 2021
Aantal woorden: 6309
1
,Inhoudsopgave
Inleiding ............................................................................................................................. 3
1. Theoretisch kader agendavorming ............................................................................... 4
1.1 Wat is agendavorming? ............................................................................................. 4
1.2 De verschillende agendavormingsmodellen ............................................................... 5
1.2.1 Model 1: het barrièremodel ................................................................................. 5
1.2.2 Model 2: het stromenmodel ................................................................................. 7
1.2.3 Model 3: het institutionele model ......................................................................... 8
1.2.4 Model 4: het retorische model ............................................................................. 8
1.3 Agendavorming bij de donorwet................................................................................. 9
1.4 Deelconclusie ........................................................................................................... 9
2. De nieuwe donorwet en het agendavormingsproces................................................... 10
2.1 De nieuwe donorwet................................................................................................ 10
2.2 Hoe is de nieuwe donorwet over de eerste twee barrières heen gekomen? .............. 11
2.3 Hoe is de nieuwe donorwet over de derde barrière heen gekomen? ......................... 14
2.4 Deelconclusie ......................................................................................................... 16
3. Conclusie .................................................................................................................. 17
Literatuurlijst..................................................................................................................... 19
2
, Inleiding
Pia Dijkstra verliet in maart 2021 de Tweede Kamer. Herderscheê (2020) schreef in de
Volkskrant dat Dijkstra “het meest baanbrekende initiatiefwetsvoorstel van het afgelopen
decennium” indiende, waarmee ze een “medisch-ethisch boegbeeld voor D66” werd. Het
initiatiefwetsvoorstel waar het over ging was het initiatiefwetsvoorstel “tot invoering van een
actief donorregistratiesysteem”, dat op 13 februari 2018 door de Eerste Kamer werd
aangenomen (Bruins, 2018). Dit initiatiefwetsvoorstel is in de volksmond ook wel bekend
komen te staan als ”de nieuwe donorwet” (Rijksoverheid, 2019).1 Deze nieuwe donorwet komt
er – kort gezegd – op neer dat als je niet zelf actief een keuze in het donorregister vastlegt, je
automatisch wordt geregistreerd in het donorregister onder de noemer “geen bezwaar tegen
orgaandonatie” (Rolink, Heijmans & Rademakers, 2019).
De totstandkoming van deze wet ging niet bepaald zonder slag of stoot. Menno Loos,
een van de drijvende krachten achter de nieuwe donorwet, zegt hierover:
“Jazek er, we hadden tien jaar lang geduwd en gesleurd om het voor elk aar te k rijgen dat de
oude Donorwet gewijzigd zou worden door invoering van actieve donorregis tratie. Maar de
term ‘sluwe lobby’ – en zelfs de afgezwakte, ‘slimme’ variant daarvan – suggereerde dat we
dat voor eigen gewin hadden gedaan.” (Loos & van Eeden, 2021: 5)
De Wet orgaandonatie (WOD), ook wel de "oude donorwet genoemd”, zou volgens Loos
goedbedoeld zijn geweest, maar ging uit van een ernstige misvatting, namelijk dat vrijwel alle
burgers zich zouden laten registreren in het donorregister. Dat bleek niet het geval te zijn
(Loos & van Eeden, 2021). Dat de totstandkoming van de nieuwe donorwet niet zonder slag
of stoot ging, roept de vraag op hoe dit uiteindelijk wel heeft geleid tot een nieuwe wet. Om
die vraag te beantwoorden, zal in deze paper gekeken worden naar het
agendavormingsproces omtrent de nieuwe donorwet.
In dat verband onderscheiden de Vries en van Dam (1998) vier benaderingen om het
agendavormingsproces van overheidsbeleid in kaart te brengen: de barrièrebenadering, de
stromenbenadering, de institutionele benadering en de retorische benadering. De doelstelling
van deze paper is het in kaart brengen van het agendavormingsproces van de nieuwe
donorwet. De probleemstelling die centraal staat in deze paper luidt: “hoe is het
agendavormingsproces verlopen met betrekking tot de nieuwe donorwet? ”.
1
Deze terminologie zal in het vervolg van deze paper omwille van de leesbaarheid dan ook worden
gehanteerd.
3
