Psychiatrie voor de sociaal
werker
Inhoud
Hoofdstuk 2: Autismespectrumstoornis....................................................................................5
2.3 Diagnostiek.......................................................................................................................5
2.4 Subtypen volgens de DSM-4............................................................................................5
2.6 Het diagnostisch proces...................................................................................................6
2.7 Oorzaken en verklaringsmodellen...................................................................................6
2.8 Prevalentie........................................................................................................................7
2.9 Autisme in de context van de levensloop........................................................................7
2.10 Mogelijkheden voor begeleiding, behandeling en training...........................................8
2.11 Begeleidings- en behandelingsvaardigheden van de hulpverlener.............................10
Hoofdstuk 3: Persoonlijkheidsstoornissen...............................................................................10
3.1 Wat zijn persoonlijkheidsstoornissen?..........................................................................10
3.2 Algemene gegevens over persoonlijkheidsstoornissen.................................................11
3.3 Algemene uitgangspunten en sociaalpedagogische aspecten van behandeling...........13
3.4 Cluster-A-persoonlijkheidsstoornissen..........................................................................14
3.5 Cluster-B-persoonlijkheidsstoornissen..........................................................................17
3.6 Cluster-C-persoonlijkheidsstoornissen..........................................................................21
3.7 Andere gespecificeerde persoonlijkheidsstoornis.........................................................24
3.8 Ongespecificeerde persoonlijkheidsstoornis.................................................................24
3.9 Een dimensioneel model voor persoonlijkheidsstoornissen.........................................24
Hoofdstuk 4: Angststoornissen en obsessievecompulsieve stoornissen.................................26
4.1 Angst en angststoornis...................................................................................................26
4.2 DSM-5-classificaties van angststoornissen en obsessievecompulsieve stoornissen.....26
4.3 Angststoornissen............................................................................................................27
4.4 Epidemiologie van de angststoornissen.........................................................................29
4.5 Verklaringsmodellen voor angststoornissen..................................................................30
4.7 Behandeling van angststoornissen.................................................................................30
4.8 Obsessievecompulsieve en verwante stoornissen........................................................32
4.9 Angststoornissen door een middel of door een somatische aandoening.....................35
, 4.11 Cognitieve gedragstherapie.........................................................................................35
Hoofdstuk 5: Stress, trauma en Dissociatie.............................................................................37
In het kort.............................................................................................................................37
5.2 De fysiologie van stress en trauma................................................................................37
5.3 Acute stressstoornis en posttraumatischestressstoornis..............................................38
Acute stressstoornis volgens de DSM-V...............................................................................38
Posttraumatische stressstoornis volgens de DSM-V............................................................39
5.4 Verklaringsmodellen......................................................................................................42
5.6 Behandeling....................................................................................................................43
5.7 Steunend-structurerende interventies..........................................................................45
5.8 Dissociatieve stoornissen...............................................................................................45
Hoofdstuk 6: Stemmingsstoornissen.......................................................................................47
6.1 DSM-5-classificatie van stemmingsstoornissen.............................................................48
6.2 Disruptieve stemmingsdisregulatiestooornis.................................................................48
6.3 Depressieve stoornis......................................................................................................49
6.4 Persisterende depressieve stoornis (dysthymie)...........................................................54
6.5 Premenstruele stemmingsstoornis................................................................................55
6.6 Bipolaire stoornis...........................................................................................................56
6.7 Cyclothyme stoornis.......................................................................................................60
Hoofdstuk 7: Schizofreniespectrum en andere psychotische stoornissen..............................61
7.1 Historie en terminologie................................................................................................62
7.2 Mogelijke oorzaken schizofrenie....................................................................................67
7.3 Diagnostiek.....................................................................................................................67
7.4 Gevolgen van psychose..................................................................................................68
7.5 Visies op zorg bij psychotische stoornissen...................................................................68
7.6 Behandeling met medicatie...........................................................................................69
7.7 Elektroconvulsietherapie (ECT) en repetitieve transcraniële magnetische simulatie
(rTMS)...................................................................................................................................70
7.8 Intensieve thuiszorg.......................................................................................................70
7.9 Begeleiding van cliënt en familieleden..........................................................................71
7.10 Psycho-educatie...........................................................................................................71
7.11 Psychotherapeutische behandeling.............................................................................72
7.13 Terugvalpreventie en voorkomen van crisis................................................................72
7.14 Crisisinterventie............................................................................................................72
, 7.15 Specifieke aandachtspunten voor begeleiding door de sociaal werker......................73
Hoofdstuk 8: Eetstoornissen....................................................................................................74
8.1 Eetstoornis als psychiatrische aandoening....................................................................74
8.2 Symptomen van eetstoornissen.....................................................................................74
8.3 Epidemiologie.................................................................................................................78
8.4 Risicofactoren.................................................................................................................78
8.5 Verklaringsmodellen......................................................................................................78
8.6 Comorbiditeit.................................................................................................................80
8.7 Behandeling....................................................................................................................80
8.8 Prognose en beloop.......................................................................................................82
Hoofdstuk 9: Begeleiding en behandeling bij verslavingsproblematiek..................................83
9.1 Verslaving: complex fenomeen......................................................................................83
9.2 Verslaving en Verslavingszorg........................................................................................84
9.3 Comborbiditeit...............................................................................................................85
9.4 Diagnostiek en indicatiestelling......................................................................................85
9.5 Behandeling....................................................................................................................86
9.6 De sociaal werker in de verslavingszorg.........................................................................89
Hoofdstuk 10: Neurocognitieve stoornissen............................................................................93
10.1 Delier............................................................................................................................93
10.2 Uitgebreide en beperkte neurocognitieve stoornis.....................................................95
10.3 Uitgebreide of beperkte neurocognitieve stoornis door de ziekte van Alzheimer.....97
10.4 Vasculaire neurocognitieve stoornis..........................................................................102
10.5 Fronto-temporale neurocognitieve stoornis.............................................................104
10.6 Neurocognitieve stoornis met lewylichaampjes........................................................105
10.7 Amnestische stoornissen...........................................................................................106
10.8 Mild cognitive impairment.........................................................................................109
10.9 Niet-aangeboren hersenletsel....................................................................................109
10.11 Conclusie..................................................................................................................110
Hoofdstuk 11: Psychiatrie, somatische stoornissen, somatisch-symptoomstoornis en
verwante stoornis..................................................................................................................111
Weblecture Psychiatrie en somatiek.................................................................................111
DSM5: Somatisch symptoonstoornis.................................................................................112
DSM5: Ziekteangststoornis................................................................................................112
Het gevolgen model: een vorm van behandelen...............................................................113
, Hoofdstuk 13: Disruptieve impulsbeheersings- en andere gedragsstoornissen...................114
13.1 DSM-5-classificatie.....................................................................................................114
13.2 Epidemiologie van OOS en de normoverschrijdend-gedragsstoornis.......................116
13.3 Comorbiditeit.............................................................................................................116
13.4 Prognose.....................................................................................................................117
13.5 Verklaringsmodellen..................................................................................................117
13.6 Diagnostisch proces bij kinderen met gedragsproblematiek.....................................118
13.7 Behandeling bij 00S en normoverschrijdend-gedragsstoornis..................................118
13.8 Begeleiding door de sociaal werker bij kinderen met gedragsproblematiek............119
13.9 Periodiek explosieve stoornis.....................................................................................120
13.10 Pyromanie................................................................................................................120
13.11 Kleptomanie.............................................................................................................121
Hoofdstuk 17: Verstandelijke beperking en psychiatrie........................................................122
17.2 Herkennen van een verstandelijke beperking...........................................................122
17.3 Classificatie van verstandelijke beperking.................................................................122
17.4 Diagnostiek van verstandelijke beperking.................................................................123
17.5 Epidemiologie.............................................................................................................124
17.6 Gedragsproblemen.....................................................................................................124
17.7 Psychiatrische aandoeningen.....................................................................................125
17.8 Suïcidaliteit.................................................................................................................126
17.9 Behandeling................................................................................................................127
17.10 Sociaalpedagogische hulpverlening, behandeling en begeleiding..........................127
Hoofdstuk 18: Omgaan met cultuurverschillen.....................................................................129
18.1 Cultuurcompetent werken.........................................................................................129
18.2 Cultuur........................................................................................................................129
18.3 Universalisme-relativisme..........................................................................................129
18.4 Fasen in de praktijk....................................................................................................130
werker
Inhoud
Hoofdstuk 2: Autismespectrumstoornis....................................................................................5
2.3 Diagnostiek.......................................................................................................................5
2.4 Subtypen volgens de DSM-4............................................................................................5
2.6 Het diagnostisch proces...................................................................................................6
2.7 Oorzaken en verklaringsmodellen...................................................................................6
2.8 Prevalentie........................................................................................................................7
2.9 Autisme in de context van de levensloop........................................................................7
2.10 Mogelijkheden voor begeleiding, behandeling en training...........................................8
2.11 Begeleidings- en behandelingsvaardigheden van de hulpverlener.............................10
Hoofdstuk 3: Persoonlijkheidsstoornissen...............................................................................10
3.1 Wat zijn persoonlijkheidsstoornissen?..........................................................................10
3.2 Algemene gegevens over persoonlijkheidsstoornissen.................................................11
3.3 Algemene uitgangspunten en sociaalpedagogische aspecten van behandeling...........13
3.4 Cluster-A-persoonlijkheidsstoornissen..........................................................................14
3.5 Cluster-B-persoonlijkheidsstoornissen..........................................................................17
3.6 Cluster-C-persoonlijkheidsstoornissen..........................................................................21
3.7 Andere gespecificeerde persoonlijkheidsstoornis.........................................................24
3.8 Ongespecificeerde persoonlijkheidsstoornis.................................................................24
3.9 Een dimensioneel model voor persoonlijkheidsstoornissen.........................................24
Hoofdstuk 4: Angststoornissen en obsessievecompulsieve stoornissen.................................26
4.1 Angst en angststoornis...................................................................................................26
4.2 DSM-5-classificaties van angststoornissen en obsessievecompulsieve stoornissen.....26
4.3 Angststoornissen............................................................................................................27
4.4 Epidemiologie van de angststoornissen.........................................................................29
4.5 Verklaringsmodellen voor angststoornissen..................................................................30
4.7 Behandeling van angststoornissen.................................................................................30
4.8 Obsessievecompulsieve en verwante stoornissen........................................................32
4.9 Angststoornissen door een middel of door een somatische aandoening.....................35
, 4.11 Cognitieve gedragstherapie.........................................................................................35
Hoofdstuk 5: Stress, trauma en Dissociatie.............................................................................37
In het kort.............................................................................................................................37
5.2 De fysiologie van stress en trauma................................................................................37
5.3 Acute stressstoornis en posttraumatischestressstoornis..............................................38
Acute stressstoornis volgens de DSM-V...............................................................................38
Posttraumatische stressstoornis volgens de DSM-V............................................................39
5.4 Verklaringsmodellen......................................................................................................42
5.6 Behandeling....................................................................................................................43
5.7 Steunend-structurerende interventies..........................................................................45
5.8 Dissociatieve stoornissen...............................................................................................45
Hoofdstuk 6: Stemmingsstoornissen.......................................................................................47
6.1 DSM-5-classificatie van stemmingsstoornissen.............................................................48
6.2 Disruptieve stemmingsdisregulatiestooornis.................................................................48
6.3 Depressieve stoornis......................................................................................................49
6.4 Persisterende depressieve stoornis (dysthymie)...........................................................54
6.5 Premenstruele stemmingsstoornis................................................................................55
6.6 Bipolaire stoornis...........................................................................................................56
6.7 Cyclothyme stoornis.......................................................................................................60
Hoofdstuk 7: Schizofreniespectrum en andere psychotische stoornissen..............................61
7.1 Historie en terminologie................................................................................................62
7.2 Mogelijke oorzaken schizofrenie....................................................................................67
7.3 Diagnostiek.....................................................................................................................67
7.4 Gevolgen van psychose..................................................................................................68
7.5 Visies op zorg bij psychotische stoornissen...................................................................68
7.6 Behandeling met medicatie...........................................................................................69
7.7 Elektroconvulsietherapie (ECT) en repetitieve transcraniële magnetische simulatie
(rTMS)...................................................................................................................................70
7.8 Intensieve thuiszorg.......................................................................................................70
7.9 Begeleiding van cliënt en familieleden..........................................................................71
7.10 Psycho-educatie...........................................................................................................71
7.11 Psychotherapeutische behandeling.............................................................................72
7.13 Terugvalpreventie en voorkomen van crisis................................................................72
7.14 Crisisinterventie............................................................................................................72
, 7.15 Specifieke aandachtspunten voor begeleiding door de sociaal werker......................73
Hoofdstuk 8: Eetstoornissen....................................................................................................74
8.1 Eetstoornis als psychiatrische aandoening....................................................................74
8.2 Symptomen van eetstoornissen.....................................................................................74
8.3 Epidemiologie.................................................................................................................78
8.4 Risicofactoren.................................................................................................................78
8.5 Verklaringsmodellen......................................................................................................78
8.6 Comorbiditeit.................................................................................................................80
8.7 Behandeling....................................................................................................................80
8.8 Prognose en beloop.......................................................................................................82
Hoofdstuk 9: Begeleiding en behandeling bij verslavingsproblematiek..................................83
9.1 Verslaving: complex fenomeen......................................................................................83
9.2 Verslaving en Verslavingszorg........................................................................................84
9.3 Comborbiditeit...............................................................................................................85
9.4 Diagnostiek en indicatiestelling......................................................................................85
9.5 Behandeling....................................................................................................................86
9.6 De sociaal werker in de verslavingszorg.........................................................................89
Hoofdstuk 10: Neurocognitieve stoornissen............................................................................93
10.1 Delier............................................................................................................................93
10.2 Uitgebreide en beperkte neurocognitieve stoornis.....................................................95
10.3 Uitgebreide of beperkte neurocognitieve stoornis door de ziekte van Alzheimer.....97
10.4 Vasculaire neurocognitieve stoornis..........................................................................102
10.5 Fronto-temporale neurocognitieve stoornis.............................................................104
10.6 Neurocognitieve stoornis met lewylichaampjes........................................................105
10.7 Amnestische stoornissen...........................................................................................106
10.8 Mild cognitive impairment.........................................................................................109
10.9 Niet-aangeboren hersenletsel....................................................................................109
10.11 Conclusie..................................................................................................................110
Hoofdstuk 11: Psychiatrie, somatische stoornissen, somatisch-symptoomstoornis en
verwante stoornis..................................................................................................................111
Weblecture Psychiatrie en somatiek.................................................................................111
DSM5: Somatisch symptoonstoornis.................................................................................112
DSM5: Ziekteangststoornis................................................................................................112
Het gevolgen model: een vorm van behandelen...............................................................113
, Hoofdstuk 13: Disruptieve impulsbeheersings- en andere gedragsstoornissen...................114
13.1 DSM-5-classificatie.....................................................................................................114
13.2 Epidemiologie van OOS en de normoverschrijdend-gedragsstoornis.......................116
13.3 Comorbiditeit.............................................................................................................116
13.4 Prognose.....................................................................................................................117
13.5 Verklaringsmodellen..................................................................................................117
13.6 Diagnostisch proces bij kinderen met gedragsproblematiek.....................................118
13.7 Behandeling bij 00S en normoverschrijdend-gedragsstoornis..................................118
13.8 Begeleiding door de sociaal werker bij kinderen met gedragsproblematiek............119
13.9 Periodiek explosieve stoornis.....................................................................................120
13.10 Pyromanie................................................................................................................120
13.11 Kleptomanie.............................................................................................................121
Hoofdstuk 17: Verstandelijke beperking en psychiatrie........................................................122
17.2 Herkennen van een verstandelijke beperking...........................................................122
17.3 Classificatie van verstandelijke beperking.................................................................122
17.4 Diagnostiek van verstandelijke beperking.................................................................123
17.5 Epidemiologie.............................................................................................................124
17.6 Gedragsproblemen.....................................................................................................124
17.7 Psychiatrische aandoeningen.....................................................................................125
17.8 Suïcidaliteit.................................................................................................................126
17.9 Behandeling................................................................................................................127
17.10 Sociaalpedagogische hulpverlening, behandeling en begeleiding..........................127
Hoofdstuk 18: Omgaan met cultuurverschillen.....................................................................129
18.1 Cultuurcompetent werken.........................................................................................129
18.2 Cultuur........................................................................................................................129
18.3 Universalisme-relativisme..........................................................................................129
18.4 Fasen in de praktijk....................................................................................................130
