CARIOLOGIE
Samenvatting leerstof
2 FEBRUARI 2021
MONDZORGKUNDE PROPEDEUSE
Lieke van Vliet
,Inhoud
H1 Biochemie van gebitselementen en speeksel................................................................... 4
1.1 Speeksel en buffers................................................................................................. 4
Functies van het speeksel .............................................................................................. 4
Uitspoelen door speeksel ............................................................................................... 4
Anorganische componenten in speeksel ........................................................................ 5
Fosfaat buffer ................................................................................................................. 5
Bicarbonaat buffer .......................................................................................................... 5
Eiwit buffers.................................................................................................................... 6
Speekseleiwitten die voorkomen in de mond .................................................................. 6
De pellikel....................................................................................................................... 7
Fluoride in speeksel ....................................................................................................... 7
1.1 Demineralisatie en remineralisatie........................................................................... 8
Hydroxyapatiet ............................................................................................................... 8
Oplosbaarheid van zouten .............................................................................................. 8
Oplosbaarheid van hydroxyapatiet ................................................................................. 9
Oplossen van hydroxyapatiet in een zuur milieu ............................................................10
De ionenactiviteit in speeksel ........................................................................................11
Verzadiging en flow rate ................................................................................................11
Demineralisatie (cariës) .................................................................................................11
Remineralisatie .............................................................................................................11
Aantekeningen van het vragenuurtje n.a.v. kennisclips biochemie .......................................12
H2 Microbiologie en biofilm ..................................................................................................13
2.1 Ontwikkeling van de biofilm .........................................................................................13
Epitheelcellen met coccen .............................................................................................13
Micro-Habitats ...............................................................................................................13
Biofilm vorming ..............................................................................................................14
Hechting aan de pellicle ................................................................................................14
Verandering bacteriën biofilm ........................................................................................15
Kolonisatieweerstand ....................................................................................................15
Voedselketen ................................................................................................................15
2.2 De cariogene biofilm ...................................................................................................16
Mutans op de tand.........................................................................................................16
Cariogene eigenschappen .............................................................................................16
Ontwikkeling van cariës .................................................................................................16
Risico cariës verminderen door gebruik chloorhexidine .................................................17
H3 Pathologie en Etiologie ...................................................................................................18
1
, 3.1 Pathologie van het cariësproces .................................................................................18
Predilectieplaatsen ........................................................................................................18
Ecologische plaquehypothese .......................................................................................19
Dynamisch proces in de tandplaque ..............................................................................19
Disbalans ......................................................................................................................19
3.2 Demineralisatie en remineralisatie ..............................................................................19
Demineralisatie .............................................................................................................19
Remineralisatie .............................................................................................................20
3.3 Glazuurlaesies ............................................................................................................20
Witte vleklaesie .............................................................................................................20
Typische sub-surface laesie ..........................................................................................20
Erosieve zuuraanval ......................................................................................................21
Remineralisatie op laesieniveau ....................................................................................21
3.4 Cariëslaesies in dentine ..............................................................................................22
Sclerose tubuli...............................................................................................................22
Laesieprogressie in het dentine .....................................................................................22
Laesieprogressie diep tot in dentine ..............................................................................23
Wortelcariës ..................................................................................................................23
Remineralisatie en arrest...............................................................................................23
3.5 Algemene etiologie van het cariësproces ....................................................................24
Definitie van cariës als ziekte ........................................................................................24
The action is in the biofilm .............................................................................................24
Ecologische plaquehypothese .......................................................................................24
Etiologie ........................................................................................................................24
Etiologie en de genetische factor ...................................................................................25
3.6 Etiologie suiker ...........................................................................................................26
Centrale proximale rol ...................................................................................................26
Geschiedenis 1930........................................................................................................26
Conclusie uit alle onderzoeken ......................................................................................27
H4 Gebitsslijtage ..................................................................................................................28
Het doel van de diagnostiek bij gebitsslijtage ....................................................................28
Traditionele indeling gebitsslijtage ....................................................................................28
‘Etiologie-onafhankelijke’ indeling .....................................................................................28
Etiologie of tooth wear ......................................................................................................29
Mechanische slijtage.........................................................................................................30
Bewustwording door door te vragen..................................................................................30
Chemische processen ......................................................................................................31
2
, Rol van een erosieve aanval .............................................................................................31
Reflux (GOR) ....................................................................................................................31
GORD symptomen ........................................................................................................31
Specifieke vragen GORD ..............................................................................................32
Modificerende factoren .....................................................................................................32
Ernstige- en pathologische gebitsslijtage ..........................................................................32
Flowchart ..........................................................................................................................33
Fenotypes .........................................................................................................................34
Conclusies ........................................................................................................................36
H5 Epidemiologie .................................................................................................................37
5.1 Het meten van cariëservaring .....................................................................................37
Enkele begrippen uit de cariësepidemiologie ....................................................................37
Belangrijk voor vergelijking getallen...............................................................................38
Beperkingen DMF-index ...................................................................................................39
Behandelbehoefte .............................................................................................................39
Verzorgingsgraad .............................................................................................................40
H6 Globaal: diagnostiek en preventie ...................................................................................41
Tentamenvragen voorbeeld ..................................................................................................44
3
,H1 Biochemie van gebitselementen en speeksel
1.1 Speeksel en buffers
Functies van het speeksel
Bescherming elementen:
• Remming van demineralisatie
o Calcium
o Fosfaat
o Mucins (in muceus)?
o Fluoride
• Stimuleren remineralisatie
o Calcium
o Fosfaat
Komt vrij voor in het speeksel maar kan
ook verbonden zijn aan eiwitten.
• Buffers
o Neutraliseren zuren
(biofilm, voedsel, drank)
Er zijn 3 verschillende buffersystemen die het speeksel bufferen bij een verschillende pH:
1. Bicarbonaat
2. Fosfaat
3. Proteïnen
• Wegspoelen
o Zuren en suikers wegspelen met speeksel
• Smeren van weefsels
o Zodat het makkelijk glijd
Antimicrobiële functie
• Microbiële samenstelling
o Antibacteriële componenten
o Antischimmel componenten
o Antivirale componenten
Uitspoelen door speeksel
“Oral Clearance”
- Volume speeksel in de mond 0,8 – 2,0 ml (met eten meer)
- Oppervlakte 200 cm2 = 100 micrometer film speeksel
Belangrijk verschijnsel:
- Relevantie hypofunctie speekselklieren (verminderde speekseltoevoer = Xerostomie)
4
, Anorganische componenten in speeksel
➢ Calcium (Ca)1-2 mmol/l
- Gebonden aan eiwitten
- In vrije vorm?
- Elementair (onmisbaar)?
- Ionen
➢ Fluoride (F)
Onder normale omstandigheden is de fluoride die in het speeksel voorkomt laag.
- Lage concentratie via voedsel / uitscheiden bij speeksel
- Hogere concentratie na poetsen.
Bufferionen:
Buffercomponenten: kunnen zich binden aan H+ ionen waardoor ze niet meer bijdragen
aan de pH.
➢ Fosfaat 2-10 mmol/l
o Afhankelijk van de uitstroomsnelheid
o PO4 3-
o Kan zich binden aan waterstofionen
➢ Carbonaat 3-28 mmol/l
o Afhankelijk van de uitstroomsnelheid
o HCO3 –
Fosfaat buffer
In deze grafiek is het evenwicht te zien van de fosfaat
buffer.
Afhankelijk van de pH (werkt het beste bij pK 7)
Hoge pH alleen PO4 3- , als de pH lager wordt binden er
steeds meer H+ ionen aan de fosfaat.
Neutraliseren van H+ ionen:
HPO4 2- + H+ kan om worden gezet in → H2PO4-
(geneutraliseerd)
Bicarbonaat buffer
Deze buffer ligt iets anders
De H+ ionen binden zich aan de bicarbonaat waar door er
H2CO3 ontstaat. Dit kan d.m.v. het enzym carbonic
anhydrase, omgezet worden in CO2 en H2O.
5
Samenvatting leerstof
2 FEBRUARI 2021
MONDZORGKUNDE PROPEDEUSE
Lieke van Vliet
,Inhoud
H1 Biochemie van gebitselementen en speeksel................................................................... 4
1.1 Speeksel en buffers................................................................................................. 4
Functies van het speeksel .............................................................................................. 4
Uitspoelen door speeksel ............................................................................................... 4
Anorganische componenten in speeksel ........................................................................ 5
Fosfaat buffer ................................................................................................................. 5
Bicarbonaat buffer .......................................................................................................... 5
Eiwit buffers.................................................................................................................... 6
Speekseleiwitten die voorkomen in de mond .................................................................. 6
De pellikel....................................................................................................................... 7
Fluoride in speeksel ....................................................................................................... 7
1.1 Demineralisatie en remineralisatie........................................................................... 8
Hydroxyapatiet ............................................................................................................... 8
Oplosbaarheid van zouten .............................................................................................. 8
Oplosbaarheid van hydroxyapatiet ................................................................................. 9
Oplossen van hydroxyapatiet in een zuur milieu ............................................................10
De ionenactiviteit in speeksel ........................................................................................11
Verzadiging en flow rate ................................................................................................11
Demineralisatie (cariës) .................................................................................................11
Remineralisatie .............................................................................................................11
Aantekeningen van het vragenuurtje n.a.v. kennisclips biochemie .......................................12
H2 Microbiologie en biofilm ..................................................................................................13
2.1 Ontwikkeling van de biofilm .........................................................................................13
Epitheelcellen met coccen .............................................................................................13
Micro-Habitats ...............................................................................................................13
Biofilm vorming ..............................................................................................................14
Hechting aan de pellicle ................................................................................................14
Verandering bacteriën biofilm ........................................................................................15
Kolonisatieweerstand ....................................................................................................15
Voedselketen ................................................................................................................15
2.2 De cariogene biofilm ...................................................................................................16
Mutans op de tand.........................................................................................................16
Cariogene eigenschappen .............................................................................................16
Ontwikkeling van cariës .................................................................................................16
Risico cariës verminderen door gebruik chloorhexidine .................................................17
H3 Pathologie en Etiologie ...................................................................................................18
1
, 3.1 Pathologie van het cariësproces .................................................................................18
Predilectieplaatsen ........................................................................................................18
Ecologische plaquehypothese .......................................................................................19
Dynamisch proces in de tandplaque ..............................................................................19
Disbalans ......................................................................................................................19
3.2 Demineralisatie en remineralisatie ..............................................................................19
Demineralisatie .............................................................................................................19
Remineralisatie .............................................................................................................20
3.3 Glazuurlaesies ............................................................................................................20
Witte vleklaesie .............................................................................................................20
Typische sub-surface laesie ..........................................................................................20
Erosieve zuuraanval ......................................................................................................21
Remineralisatie op laesieniveau ....................................................................................21
3.4 Cariëslaesies in dentine ..............................................................................................22
Sclerose tubuli...............................................................................................................22
Laesieprogressie in het dentine .....................................................................................22
Laesieprogressie diep tot in dentine ..............................................................................23
Wortelcariës ..................................................................................................................23
Remineralisatie en arrest...............................................................................................23
3.5 Algemene etiologie van het cariësproces ....................................................................24
Definitie van cariës als ziekte ........................................................................................24
The action is in the biofilm .............................................................................................24
Ecologische plaquehypothese .......................................................................................24
Etiologie ........................................................................................................................24
Etiologie en de genetische factor ...................................................................................25
3.6 Etiologie suiker ...........................................................................................................26
Centrale proximale rol ...................................................................................................26
Geschiedenis 1930........................................................................................................26
Conclusie uit alle onderzoeken ......................................................................................27
H4 Gebitsslijtage ..................................................................................................................28
Het doel van de diagnostiek bij gebitsslijtage ....................................................................28
Traditionele indeling gebitsslijtage ....................................................................................28
‘Etiologie-onafhankelijke’ indeling .....................................................................................28
Etiologie of tooth wear ......................................................................................................29
Mechanische slijtage.........................................................................................................30
Bewustwording door door te vragen..................................................................................30
Chemische processen ......................................................................................................31
2
, Rol van een erosieve aanval .............................................................................................31
Reflux (GOR) ....................................................................................................................31
GORD symptomen ........................................................................................................31
Specifieke vragen GORD ..............................................................................................32
Modificerende factoren .....................................................................................................32
Ernstige- en pathologische gebitsslijtage ..........................................................................32
Flowchart ..........................................................................................................................33
Fenotypes .........................................................................................................................34
Conclusies ........................................................................................................................36
H5 Epidemiologie .................................................................................................................37
5.1 Het meten van cariëservaring .....................................................................................37
Enkele begrippen uit de cariësepidemiologie ....................................................................37
Belangrijk voor vergelijking getallen...............................................................................38
Beperkingen DMF-index ...................................................................................................39
Behandelbehoefte .............................................................................................................39
Verzorgingsgraad .............................................................................................................40
H6 Globaal: diagnostiek en preventie ...................................................................................41
Tentamenvragen voorbeeld ..................................................................................................44
3
,H1 Biochemie van gebitselementen en speeksel
1.1 Speeksel en buffers
Functies van het speeksel
Bescherming elementen:
• Remming van demineralisatie
o Calcium
o Fosfaat
o Mucins (in muceus)?
o Fluoride
• Stimuleren remineralisatie
o Calcium
o Fosfaat
Komt vrij voor in het speeksel maar kan
ook verbonden zijn aan eiwitten.
• Buffers
o Neutraliseren zuren
(biofilm, voedsel, drank)
Er zijn 3 verschillende buffersystemen die het speeksel bufferen bij een verschillende pH:
1. Bicarbonaat
2. Fosfaat
3. Proteïnen
• Wegspoelen
o Zuren en suikers wegspelen met speeksel
• Smeren van weefsels
o Zodat het makkelijk glijd
Antimicrobiële functie
• Microbiële samenstelling
o Antibacteriële componenten
o Antischimmel componenten
o Antivirale componenten
Uitspoelen door speeksel
“Oral Clearance”
- Volume speeksel in de mond 0,8 – 2,0 ml (met eten meer)
- Oppervlakte 200 cm2 = 100 micrometer film speeksel
Belangrijk verschijnsel:
- Relevantie hypofunctie speekselklieren (verminderde speekseltoevoer = Xerostomie)
4
, Anorganische componenten in speeksel
➢ Calcium (Ca)1-2 mmol/l
- Gebonden aan eiwitten
- In vrije vorm?
- Elementair (onmisbaar)?
- Ionen
➢ Fluoride (F)
Onder normale omstandigheden is de fluoride die in het speeksel voorkomt laag.
- Lage concentratie via voedsel / uitscheiden bij speeksel
- Hogere concentratie na poetsen.
Bufferionen:
Buffercomponenten: kunnen zich binden aan H+ ionen waardoor ze niet meer bijdragen
aan de pH.
➢ Fosfaat 2-10 mmol/l
o Afhankelijk van de uitstroomsnelheid
o PO4 3-
o Kan zich binden aan waterstofionen
➢ Carbonaat 3-28 mmol/l
o Afhankelijk van de uitstroomsnelheid
o HCO3 –
Fosfaat buffer
In deze grafiek is het evenwicht te zien van de fosfaat
buffer.
Afhankelijk van de pH (werkt het beste bij pK 7)
Hoge pH alleen PO4 3- , als de pH lager wordt binden er
steeds meer H+ ionen aan de fosfaat.
Neutraliseren van H+ ionen:
HPO4 2- + H+ kan om worden gezet in → H2PO4-
(geneutraliseerd)
Bicarbonaat buffer
Deze buffer ligt iets anders
De H+ ionen binden zich aan de bicarbonaat waar door er
H2CO3 ontstaat. Dit kan d.m.v. het enzym carbonic
anhydrase, omgezet worden in CO2 en H2O.
5
