Steden en burgers in de Lage Landen
Hoofdvraag: Hoe is Nederland in de periode tussen 1000 en 1700 een burgerlijk land
geworden met een relatief grote en tamelijk gelijk verdeelde welvaart en met sterke
republikeinse trekken? En in welke mate was dat een uitzondering vergeleken met andere
landen?
1 Een middeleeuwse metropoolregio
In de tijd van steden en staten groeiden de landbouwopbrengsten door nieuwe technieken,
dat zorgde voor nieuwe kansen voor de handel.
Metropool Vlaanderen
De grootste middeleeuwse steden waren in het zuiden van de Nederlanden en in het
noorden van Italië. In Italië lag de macht bij adellijke families in kastelen, in Nederlandse
steden (vooral Vlaanderen) hadden de burgers macht. Deze burgers worden poorters
genoemd omdat zij binnen poorten van stad leefden. Het vervaardigen van wollen stoffen
was de tak van de nijverheid waar de welvaart in Vlaamse steden door kwam. In Atrecht
bloeide als eerst laknijverheid op. Later werd leidende rol van Atrecht overgenomen door
Gent en Brugge, zij waren rond 1300 grootste steden Noordwest- Europa.
Handelsstromen
In de tijd van steden en staten werden de verbindingen tussen Noord en Zuid-Europa beter.
Uitwisseling via Vlaanderen naar Noord-Italië verliep via jaarmarkten in Mid Frankrijk. Er
kwamen ook zeeroutes. De Duitse Hanze die Oostzee beheersten, was een samenwerking
tussen kooplieden, later verbond van handelssteden.
Gilden
Vlaamse burgers organiseerden zich in gilden: organisaties van mensen met hetzelfde
beroep. Koopmansgilden waren machtigst, later ook ambachtsgilden. In Brugge domineerde
handel (koopmansgilde), in Gent textielnijverheid (ambachtsgilde).
Geld en beurshandel
Kooplieden maakten gebruik van wisselbrieven: brieven gericht aan bepaald persoon
waarmee je geld schuldig was van de schrijver, je kan de brief inwisselen met geld. In brugge
ontwikkelde zich voor eerst beurshandel, op een ontmoetingsplaats werden koopcontracten
gesloten.
, Stadsrechten
Stadsburgers wilden zelf beslissen over bestuur en rechtspraak in de stad.
Belangen vorst bij macht delen met burgers:
- Tegenwicht creëren tegen adellijke leenmannen, steden als steunpunt meer centrale
macht.
- Profiteren handel -> meer belasting
- Door belasting legers huren en ambtenaars inzetten
Steden met stadsrechten droegen bij aan de feodale versnippering. De geestelijkheid en
adel verloren macht. Stadsbesturen richten zich meer op algemeen belang (bonum
commune).
Guldensporenslag
Vlaanderen hoorde officieel bij het Franse koninkrijk -> Vlaanderen had goede band met
Engeland door textielnijverheid -> Rond 1300 kreeg Frankrijk koning ruzie met England, en
accepteerde geen band tussen Vlaanderen en Engeland -> Franse koning stuurt ridderleger
naar Vlaanderen -> Leger Frankrijk wordt verslagen door Vlaams stadsburgers leger ->
Guldensporenslag 1302
In de veertiende eeuw werden de lage landen getroffen met door Pestepidemieën, er
ontstond zware hongersnood. In de tijd van de Steden en staten werd het fundament gelegd
voor burgerlijk Nederland.
- Handel en ambacht bloeide
- Gildemeesters oppermachtig
- Guldensporenslag
2. De Bourgondische Nederlanden
In de vijftiende eeuw kreeg de Franse Bourgondische hertog Filips de goede de macht in veel
belangrijke Nederlandse provincies (Vlaanderen, Brabant, Holland enz.) De gebieden werden
rijk. Filips wilde een moderne staat met een centraal bestuur, geen stedelijk particularisme.
Er ontstond oorlog tussen Gent en de hertog, Gent leedde aan een nederlaag.
De opvolger van Filips had een koningstitel bedongen, met veroveringen probeerde hij zijn
rijk te vergroten en tot één geheel te maken. Door zijn plotselinge dood kreeg zijn dochter
de macht, in de Nederlanden dwongen de burgers hun vrijheid en oude rechten opnieuw te
erkennen.
Antwerpen werd steeds grotere stad door de gunstige ligging aan de Schelde en de
stapelmarkt: Handelsgoederen worden altijd uitgeladen en opgeslagen, in een stapelplaats
is dus altijd voorraad.
Hoofdvraag: Hoe is Nederland in de periode tussen 1000 en 1700 een burgerlijk land
geworden met een relatief grote en tamelijk gelijk verdeelde welvaart en met sterke
republikeinse trekken? En in welke mate was dat een uitzondering vergeleken met andere
landen?
1 Een middeleeuwse metropoolregio
In de tijd van steden en staten groeiden de landbouwopbrengsten door nieuwe technieken,
dat zorgde voor nieuwe kansen voor de handel.
Metropool Vlaanderen
De grootste middeleeuwse steden waren in het zuiden van de Nederlanden en in het
noorden van Italië. In Italië lag de macht bij adellijke families in kastelen, in Nederlandse
steden (vooral Vlaanderen) hadden de burgers macht. Deze burgers worden poorters
genoemd omdat zij binnen poorten van stad leefden. Het vervaardigen van wollen stoffen
was de tak van de nijverheid waar de welvaart in Vlaamse steden door kwam. In Atrecht
bloeide als eerst laknijverheid op. Later werd leidende rol van Atrecht overgenomen door
Gent en Brugge, zij waren rond 1300 grootste steden Noordwest- Europa.
Handelsstromen
In de tijd van steden en staten werden de verbindingen tussen Noord en Zuid-Europa beter.
Uitwisseling via Vlaanderen naar Noord-Italië verliep via jaarmarkten in Mid Frankrijk. Er
kwamen ook zeeroutes. De Duitse Hanze die Oostzee beheersten, was een samenwerking
tussen kooplieden, later verbond van handelssteden.
Gilden
Vlaamse burgers organiseerden zich in gilden: organisaties van mensen met hetzelfde
beroep. Koopmansgilden waren machtigst, later ook ambachtsgilden. In Brugge domineerde
handel (koopmansgilde), in Gent textielnijverheid (ambachtsgilde).
Geld en beurshandel
Kooplieden maakten gebruik van wisselbrieven: brieven gericht aan bepaald persoon
waarmee je geld schuldig was van de schrijver, je kan de brief inwisselen met geld. In brugge
ontwikkelde zich voor eerst beurshandel, op een ontmoetingsplaats werden koopcontracten
gesloten.
, Stadsrechten
Stadsburgers wilden zelf beslissen over bestuur en rechtspraak in de stad.
Belangen vorst bij macht delen met burgers:
- Tegenwicht creëren tegen adellijke leenmannen, steden als steunpunt meer centrale
macht.
- Profiteren handel -> meer belasting
- Door belasting legers huren en ambtenaars inzetten
Steden met stadsrechten droegen bij aan de feodale versnippering. De geestelijkheid en
adel verloren macht. Stadsbesturen richten zich meer op algemeen belang (bonum
commune).
Guldensporenslag
Vlaanderen hoorde officieel bij het Franse koninkrijk -> Vlaanderen had goede band met
Engeland door textielnijverheid -> Rond 1300 kreeg Frankrijk koning ruzie met England, en
accepteerde geen band tussen Vlaanderen en Engeland -> Franse koning stuurt ridderleger
naar Vlaanderen -> Leger Frankrijk wordt verslagen door Vlaams stadsburgers leger ->
Guldensporenslag 1302
In de veertiende eeuw werden de lage landen getroffen met door Pestepidemieën, er
ontstond zware hongersnood. In de tijd van de Steden en staten werd het fundament gelegd
voor burgerlijk Nederland.
- Handel en ambacht bloeide
- Gildemeesters oppermachtig
- Guldensporenslag
2. De Bourgondische Nederlanden
In de vijftiende eeuw kreeg de Franse Bourgondische hertog Filips de goede de macht in veel
belangrijke Nederlandse provincies (Vlaanderen, Brabant, Holland enz.) De gebieden werden
rijk. Filips wilde een moderne staat met een centraal bestuur, geen stedelijk particularisme.
Er ontstond oorlog tussen Gent en de hertog, Gent leedde aan een nederlaag.
De opvolger van Filips had een koningstitel bedongen, met veroveringen probeerde hij zijn
rijk te vergroten en tot één geheel te maken. Door zijn plotselinge dood kreeg zijn dochter
de macht, in de Nederlanden dwongen de burgers hun vrijheid en oude rechten opnieuw te
erkennen.
Antwerpen werd steeds grotere stad door de gunstige ligging aan de Schelde en de
stapelmarkt: Handelsgoederen worden altijd uitgeladen en opgeslagen, in een stapelplaats
is dus altijd voorraad.
