KNGF Hartrevalidatie
INLEIDING
FASES
In het traject van de zorg voor hartpatiënten onderscheidt men de volgende fasen:
1. Preoperatieve fase.
- Deze fase start bij voorkeur 4 weken preoperatief.
- Patiënten die een openhartoperatie (coronary artery bypass grafting (CABG) en/of
klepoperatie) moeten ondergaan en een hoog risico lopen op het ontwikkelen van een
postoperatie- ve pulmonale complicatie, krijgen preoperatieve fysiotherapie.
2. Fase I of klinische fase (opname in het ziekenhuis).
- Deze fase begint direct na de acute cardiologische gebeurtenis zoals een acuut coronair
syndroom (ACS), hartfalen, of een acute opname in een ziekenhuis vanwege een andere
cardiologische aandoening.
- In de acute fase is relatieve rust geïndiceerd, indien nodig aangevuld met
longfysiotherapie.
- Daarna volgt de mobilisatiefase op de verpleegafdeling. In de mobilisatiefase start de
fysiothe rapeut zo spoedig mogelijk met het aanbieden van dynamische
mobilisatieoefeningen, die worden uitgebreid tot (de gewenste) algemene dagelijkse
activiteiten zoals lopen en traplopen.
3. Fase II of revalidatiefase.
- Deze fase sluit aan op de klinische fase, en begint na ontslag uit het ziekenhuis op (bijna
uitsluitend) poliklinische basis.
- Bij hoge uitzondering kan deze fase plaatsvinden tijdens klinische opname in een
revalidatiecentrum voor complexe hartrevalidatie.
- Het fysiotherapeutische behandelprogramma bestaat uit informeren en adviseren, het
opstellen en begeleiden van een beweegprogramma op maat en het verzorgen van een
ontspanningsprogramma (in samenspraak met de maatschappelijk werkende en/of de
psycholoog).
4. Fase III of postrevalidatiefase.
- Deze fase sluit aan op de revalidatiefase, maar valt buiten de institutionele
gezondheidszorg.
- De aandacht is in deze fase vooral gericht op het behoud van de in fase II ingezette actieve
leefstijl.
- De patiënt kan worden geadviseerd om een beweegprogramma in de eerstelijn te volgen.
,Coronairlijden
INLEIDING
Coronairlijden of coronaire hartziekten zijn aandoeningen die worden veroorzaakt door vernauwingen
van de kransslagaderen, als gevolg van atherosclerose.
De hartrevalidatie wordt ingedeeld in de volgende fasen:
• De preoperatieve fase (indien van toepassing); activiteiten voorafgaande aan een
openhartoperatie;
• De klinische fase (fase I): activiteiten tijdens de ziekenhuis opname
• De revalidatiefase (fase II): activiteiten op poliklinische basis (na klinische opname) of, in
geval van complexe hartrevalidatie, activiteiten tijdens de klinische opname in een revalidatie-
centrum;
• De postrevalidatie- of nazorgfase (fase III): activiteiten na de hartrevalidatie.
Risicofactoren
De basis van vrijwel alle coronaire hartziekten is atherosclerose de voortgang van het
atherosclerotische proces en daarmee de uitgebreidheid van de aantasting van de kransslagaders
hangt samen met de aanwezigheid van al dan niet beïnvloedbare cardiovasculaire risicofactoren.
Beïnvloedbare factoren
• Roken
• Ongezond voedingspatroon
• (Systolische) hypertensie
• Body-mass index (BMI) > 30 kg/m2 of middelomtrek > 102 cm bij mannen en > 88 cm bij
vrouwen
• Gestoord lipidenspectrum (hypercholesterolemie en hyperlipidemie)
• Diabetes mellitus type 2
• Overmatig alcoholgebruik
• Lichamelijke inactiviteit
• Gebrek aan sociale steun
• Psychische factoren zoals stress, depressie en angst
Niet-beïnvloedbare factoren
• Genetisch predispositie
• M=Mannelijk geslacht
• Leeftijd
Prognostische factoren
• De mate/ernst van de hartziekte
• De resterende linkerventrikelfunctie
• Comorbiditeit (zoals atrose of chornische obstructief longlijden, COPD)
• Perifeer vaatlijden
• Obesitas
• Kanker
• Diabetes mellitus
• Cerebrovasculair accident
• Psychische factoren
• Gebrek aan sociale steun
, PREOPERATIEVE FASE BIJ CORONAIRLIJDEN
Preoperatieve fysiotherapie bij patiënten met een verhoogd risico op het ontwikkelen van een
postoperatieve pulmonale complicatie (PPC) reduceert de:
- Mortaliteit,
- Morbiditeit (minder luchtweg- infecties)
- Beademingsduur
- Ligduur in het ziekenhuis.
De fysiotherapeut screent het risico op het
ontwikkelen van een PPC aan de hand van een
scoringssysteem.
Bij een totaalscore: - ≤ 1 is het risico laag
- ≥ 2 is het risico hoog.
De preoperatieve fase start bij voorkeur 4 weken preoperatief en wordt afgesloten op de dag voordat
de patiënt de openhart- operatie ondergaat.
De behandeling bestaat uit:
o Inspiratory muscle training (IMT) met gebruikmaking van een threshold device:
(Bij mensen met een score van <60% MIT meting)
- Weerstand: 30% van Pimax, wekelijks opgebouwd met 5% bij een borgscore (1-10) < 5;
- Frequentie: 7 dagen per week;
- Duur: 20 min per sessie, gedurende minimaal 2 weken, indien mogelijk 4 weken;
- Of intervaltraining: 7X2 min op 70% van Pimax
- PImax = inademsspierkracht, gemeten door na een diepe uitademing zo krachten
mogen in te ademen in een gesloten cylider
o Ademhalingsoefeningen;
o Airwayclearancetechnieken.
De fysiotherapeut evalueert de behandeling. à Het gewenste resultaat is:
o Een toename van de Pimax (en inspiratoire volhoudtijd) gemeten met de Pi -meter; max
o Er zijn geen pulmonale problemen vast te stellen (de patiënt kan functioneel sputum
ophoesten).
KLINISCHE FASE (FASE 1) BIJ CORONAIRLIJDEN
Tijdens het verblijf op de coronary care unit (CCU) na een acuut cardiaal incident of na een
openhartoperatie is relatieve rust geïndiceerd.
Aanvullend kan na een hartoperatie pulmonale fysiotherapie nodig zijn in geval van long- of
ademhalingsproblematiek. Die bestaat uit het aanleren technieken:
o Die de ventilatie verbeterd
o Mobiliseren van sputum
o Ophoesten sputum (ademehalings-, huf- en hoesttechnieken)
Als de patiënt medisch stabiel is, volgt de mobilisatiefase op de verpleegafdeling. In de
mobilisatiefase:
o Start de patiënt zo spoedig mogelijk met dynamische mobilisatieoefeningen van grote
spiergroepen
o Die worden uitgebreid tot lopen en traplopen.
(let hierbij duidelijk overbelastingsverschijnselen (!))
De FIO informeert patiënt over:
- De aard van hartziekte/operatie
- Het vervolgtraject
- Het goed en adequate omgaan met de klachten en hartziekte
- Het herkennen van overbelastingverschijnselen
- Opbouw van belasting bij activiteit thuis
INLEIDING
FASES
In het traject van de zorg voor hartpatiënten onderscheidt men de volgende fasen:
1. Preoperatieve fase.
- Deze fase start bij voorkeur 4 weken preoperatief.
- Patiënten die een openhartoperatie (coronary artery bypass grafting (CABG) en/of
klepoperatie) moeten ondergaan en een hoog risico lopen op het ontwikkelen van een
postoperatie- ve pulmonale complicatie, krijgen preoperatieve fysiotherapie.
2. Fase I of klinische fase (opname in het ziekenhuis).
- Deze fase begint direct na de acute cardiologische gebeurtenis zoals een acuut coronair
syndroom (ACS), hartfalen, of een acute opname in een ziekenhuis vanwege een andere
cardiologische aandoening.
- In de acute fase is relatieve rust geïndiceerd, indien nodig aangevuld met
longfysiotherapie.
- Daarna volgt de mobilisatiefase op de verpleegafdeling. In de mobilisatiefase start de
fysiothe rapeut zo spoedig mogelijk met het aanbieden van dynamische
mobilisatieoefeningen, die worden uitgebreid tot (de gewenste) algemene dagelijkse
activiteiten zoals lopen en traplopen.
3. Fase II of revalidatiefase.
- Deze fase sluit aan op de klinische fase, en begint na ontslag uit het ziekenhuis op (bijna
uitsluitend) poliklinische basis.
- Bij hoge uitzondering kan deze fase plaatsvinden tijdens klinische opname in een
revalidatiecentrum voor complexe hartrevalidatie.
- Het fysiotherapeutische behandelprogramma bestaat uit informeren en adviseren, het
opstellen en begeleiden van een beweegprogramma op maat en het verzorgen van een
ontspanningsprogramma (in samenspraak met de maatschappelijk werkende en/of de
psycholoog).
4. Fase III of postrevalidatiefase.
- Deze fase sluit aan op de revalidatiefase, maar valt buiten de institutionele
gezondheidszorg.
- De aandacht is in deze fase vooral gericht op het behoud van de in fase II ingezette actieve
leefstijl.
- De patiënt kan worden geadviseerd om een beweegprogramma in de eerstelijn te volgen.
,Coronairlijden
INLEIDING
Coronairlijden of coronaire hartziekten zijn aandoeningen die worden veroorzaakt door vernauwingen
van de kransslagaderen, als gevolg van atherosclerose.
De hartrevalidatie wordt ingedeeld in de volgende fasen:
• De preoperatieve fase (indien van toepassing); activiteiten voorafgaande aan een
openhartoperatie;
• De klinische fase (fase I): activiteiten tijdens de ziekenhuis opname
• De revalidatiefase (fase II): activiteiten op poliklinische basis (na klinische opname) of, in
geval van complexe hartrevalidatie, activiteiten tijdens de klinische opname in een revalidatie-
centrum;
• De postrevalidatie- of nazorgfase (fase III): activiteiten na de hartrevalidatie.
Risicofactoren
De basis van vrijwel alle coronaire hartziekten is atherosclerose de voortgang van het
atherosclerotische proces en daarmee de uitgebreidheid van de aantasting van de kransslagaders
hangt samen met de aanwezigheid van al dan niet beïnvloedbare cardiovasculaire risicofactoren.
Beïnvloedbare factoren
• Roken
• Ongezond voedingspatroon
• (Systolische) hypertensie
• Body-mass index (BMI) > 30 kg/m2 of middelomtrek > 102 cm bij mannen en > 88 cm bij
vrouwen
• Gestoord lipidenspectrum (hypercholesterolemie en hyperlipidemie)
• Diabetes mellitus type 2
• Overmatig alcoholgebruik
• Lichamelijke inactiviteit
• Gebrek aan sociale steun
• Psychische factoren zoals stress, depressie en angst
Niet-beïnvloedbare factoren
• Genetisch predispositie
• M=Mannelijk geslacht
• Leeftijd
Prognostische factoren
• De mate/ernst van de hartziekte
• De resterende linkerventrikelfunctie
• Comorbiditeit (zoals atrose of chornische obstructief longlijden, COPD)
• Perifeer vaatlijden
• Obesitas
• Kanker
• Diabetes mellitus
• Cerebrovasculair accident
• Psychische factoren
• Gebrek aan sociale steun
, PREOPERATIEVE FASE BIJ CORONAIRLIJDEN
Preoperatieve fysiotherapie bij patiënten met een verhoogd risico op het ontwikkelen van een
postoperatieve pulmonale complicatie (PPC) reduceert de:
- Mortaliteit,
- Morbiditeit (minder luchtweg- infecties)
- Beademingsduur
- Ligduur in het ziekenhuis.
De fysiotherapeut screent het risico op het
ontwikkelen van een PPC aan de hand van een
scoringssysteem.
Bij een totaalscore: - ≤ 1 is het risico laag
- ≥ 2 is het risico hoog.
De preoperatieve fase start bij voorkeur 4 weken preoperatief en wordt afgesloten op de dag voordat
de patiënt de openhart- operatie ondergaat.
De behandeling bestaat uit:
o Inspiratory muscle training (IMT) met gebruikmaking van een threshold device:
(Bij mensen met een score van <60% MIT meting)
- Weerstand: 30% van Pimax, wekelijks opgebouwd met 5% bij een borgscore (1-10) < 5;
- Frequentie: 7 dagen per week;
- Duur: 20 min per sessie, gedurende minimaal 2 weken, indien mogelijk 4 weken;
- Of intervaltraining: 7X2 min op 70% van Pimax
- PImax = inademsspierkracht, gemeten door na een diepe uitademing zo krachten
mogen in te ademen in een gesloten cylider
o Ademhalingsoefeningen;
o Airwayclearancetechnieken.
De fysiotherapeut evalueert de behandeling. à Het gewenste resultaat is:
o Een toename van de Pimax (en inspiratoire volhoudtijd) gemeten met de Pi -meter; max
o Er zijn geen pulmonale problemen vast te stellen (de patiënt kan functioneel sputum
ophoesten).
KLINISCHE FASE (FASE 1) BIJ CORONAIRLIJDEN
Tijdens het verblijf op de coronary care unit (CCU) na een acuut cardiaal incident of na een
openhartoperatie is relatieve rust geïndiceerd.
Aanvullend kan na een hartoperatie pulmonale fysiotherapie nodig zijn in geval van long- of
ademhalingsproblematiek. Die bestaat uit het aanleren technieken:
o Die de ventilatie verbeterd
o Mobiliseren van sputum
o Ophoesten sputum (ademehalings-, huf- en hoesttechnieken)
Als de patiënt medisch stabiel is, volgt de mobilisatiefase op de verpleegafdeling. In de
mobilisatiefase:
o Start de patiënt zo spoedig mogelijk met dynamische mobilisatieoefeningen van grote
spiergroepen
o Die worden uitgebreid tot lopen en traplopen.
(let hierbij duidelijk overbelastingsverschijnselen (!))
De FIO informeert patiënt over:
- De aard van hartziekte/operatie
- Het vervolgtraject
- Het goed en adequate omgaan met de klachten en hartziekte
- Het herkennen van overbelastingverschijnselen
- Opbouw van belasting bij activiteit thuis
