1
BASISSTOF 2 vwo | gymnasium thema 7 Mens en milieu
De mens en het milieu
opdracht 1
Beantwoord de volgende vragen. Gebruik daarbij afbeelding 2 van je handboek.
1 Bereken hoeveel procent van het waterverbruik een inwoner van Nederland gemiddeld gebruikt
om te drinken.
Totale waterverbruik per dag = 119 L
1,8 L voor drinken; 1,8/119 × 100% = 1,5%
2 Bereken ook hoeveel procent gemiddeld per persoon wordt verbruikt voor bad, douche en handen
wassen.
58,1/119 × 100% = 48,8%
HB INVLOEDEN OP HET MILIEU BLZ. 118
opdracht 2
In afbeelding 5 van je handboek zijn de groei van de wereldbevolking sinds 1900 en de verwachte
groei tot 2050 weergegeven.
– Noteer in de tweede kolom van het schema de omvang van de wereldbevolking tot en met 2050.
De snelheid waarmee de wereldbevolking groeit, kun je uitrekenen door voor elke periode uit te
rekenen met hoeveel procent de wereldbevolking is toegenomen.
– Bereken voor elke periode met hoeveel miljard de wereldbevolking is toegenomen.
Noteer dit in de derde kolom van het schema.
– Bereken voor elke periode met hoeveel procent de wereldbevolking is toegenomen.
Noteer dit in de vierde kolom van het schema.
– Maak op het ruitjespapier van afbeelding 1 een diagram van de procentuele toename van de
wereldbevolking van 1900 tot 2050.
Jaar Omvang wereldbevolking Toename van de wereldbevolking Procentuele toename
1900 1,6 miljard
1925 2 miljard 0,4 miljard 25%
1950 2,6 miljard 0,6 miljard 30%
1975 4 miljard 1,4 miljard 54%
2000 6 miljard 2 miljard 50%
2025 8 miljard 2 miljard 33%
2050 9,2 miljard 1,2 miljard 15%
Beantwoord de volgende vragen.
1 In welke periode was de groeisnelheid van de wereldbevolking het grootst?
In de periode 1951–1975.
2 In welke periode begon de groeisnelheid van de wereldbevolking af te nemen?
In de periode 1976–2000.
82
© Uitgeverij Malmberg
, BASISSTOF thema 7 Mens en milieu
▼ Afb. 1 Procentuele toename van de wereldbevolking.
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
1900- 1925- 1950- 1975- 2000- 2025-
1925 1950 1975 2000 2025 2050
3 Voor de perioden tussen 2001 en 2050 wordt voorspeld dat de wereldbevolking minder snel zal
groeien dan in de periode 1976–2000. Veronderstel dat de groeisnelheid tussen 2000 en 2050
gelijk zou blijven aan die van de periode 1976–2000.
Hoeveel mensen zullen dan in 2025 op aarde leven? En hoeveel in 2050?
In 2025 zullen dan 9 miljard mensen op aarde leven (50% van 6 miljard is
3 miljard).
In 2050 zullen dan 13,5 miljard mensen op aarde leven (50% van 9 miljard
is 4,5 miljard).
4 De meeste stoffen kunnen giftig zijn en niet alle giftige stoffen hoeven echt schadelijk te zijn.
Leg dit uit aan de hand van afbeelding 8 van je handboek.
De dosis bepaalt de gif tigheid van een stof. Als je van een onschuldige stof te
veel binnenkrijgt (een hoge dosis), kan dit ook schadelijk zijn. Als je van een
gif tige stof heel weinig (een lage dosis) binnenkrijgt, hoef t het niet schadelijk
te zijn.
opdracht 3
Afbeelding 2 is een artikel over een onderzoek naar de invloed van lawaai van verkeerswegen
op broedvogels.
▼ Afb. 2
Lawaai verkeerswegen hinder t broedvogels
Snelwegen hebben een grote invloed op de vogel-
populaties die bij een weg broeden. Onderzoekers van
het Instituut voor Bos- en Natuuronderzoek hebben
leefgebieden van vogels langs snelwegen vergeleken met
plekken zonder verkeerslawaai. Vrijwel alle onderzochte
vogelsoorten vertonen bij een verkeersintensiteit van
tienduizend voertuigen per etmaal (een niet al te drukke
snelweg) een afname van het broedsucces van 10%.
Waardoor het verkeerslawaai het broedproces van vogels
beïnvloedt, is niet zeker. Wellicht kunnen vogels de voor
hen belangrijke signalen, zoals alarmroepen, zang voor
territoriumafbakening en geluiden van prooidieren,
minder goed horen.
83
© Uitgeverij Malmberg
, BASISSTOF thema 7 Mens en milieu
Vul het schema voor dit onderzoek in.
Onderzoeksvraag We l k e i n v l oe d h e e f t v e rk e e rsl a w a a i op v oge ls d i e bi j e e n
sn e l w e g broe d e n?
Hypothese Door v e rk e e rsl a w a a i n e e m t h e t broe d su c c es v a n v e e l
v oge lsoor te n a f.
Experiment Le e fge bi e d e n v a n v oge ls l a n gs sn e l w e ge n w ord e n v e rge l e k e n
m e t l e e fge bi e d e n zon d e r v e rk e e rsl a w a a i.
Resultaten Vri jw e l a l l e on d e rzoc h te v oge l soor te n v e r ton e n bi j e e n
v e rk e e rsi n te n si te i t v a n ti e n d u ize n d v oe rtu i ge n p e r e tm a a l
(e e n n i e t a l te d ru k k e sn e l w e g) e e n a f n a m e v a n h e t
broe d su c c es v a n 10%.
Conclusie Door v e rk e e rsl a w a a i n e e m t h e t broe d su c c es v a n v e e l
v oge lsoorte n i n d e rd a a d a f.
opdracht 4
Beantwoord de volgende vragen.
1 In afbeelding 3 is het bodemgebruik in Nederland in 1900 en 2005 vergeleken.
Welke verandering in het gebruik van de bodem heeft geleid tot een afname van de biodiversiteit?
De toename van het gebruik van de bodem voor bebouwing en landbouw
(waardoor er minder bos en woeste grond overbleef ).
▼ Afb. 3 Bodemgebruik in Nederland.
water water
bebouwde bebouwde
ruimte ruimte
bos en bos en
woeste woeste
grond grond
landbouw landbouw
1900 2005
Gebruik bij de vragen 2 tot en met 4 afbeelding 4.
2 De herintroductie van de steur is een beschermingsmaatregel. In je handboek staan nog drie
voorbeelden van beschermingsmaatregelen van diersoorten. Welke zijn dat?
De herintroductie van bevers, otters en ooievaars.
3 Wat was de oorzaak van het verdwijnen van de steur uit Nederland?
Vervuiling van de Nederlandse rivieren.
4 Op welke manier kan de verspreiding van de steur worden gevolgd?
Jonge steuren worden uitgezet in Nederland en Duitsland. De vissen worden
voorzien van een zender zodat ze gevolgd kunnen worden.
84
© Uitgeverij Malmberg
, BASISSTOF thema 7 Mens en milieu
▼ Afb. 4
WNF gaat opnieuw steuren uitzetten
Het Wereld Natuur Fonds (WNF) gaat samen met
Sportvisserij Nederland en ARK Natuurontwikkeling
opnieuw tientallen jonge steuren uitzetten in de
rivieren in Nederland en Duitsland. De vissen worden
voorzien van een zender, zodat onderzoekers kunnen
volgen hoe het met de dieren gaat. In 2012 is de steur
voor het eerst geherintroduceerd in Nederland, nadat
de vis al meer dan vijftig jaar niet meer in Nederlandse
wateren was voorgekomen.
De steur is een oeroude vissensoort, die van
oorsprong in Nederland thuishoort. Het beest stierf
uit door watervervuiling, maar inmiddels is het water
van Rijn en Waal zoveel schoner dat de grote roofvis
hier weer moeten kunnen overleven, denken de
natuurbeschermers.
Bron: De Telegraaf, 23 mei 2014.
HB BASISSTOF 2 BLZ. 123
85
© Uitgeverij Malmberg
BASISSTOF 2 vwo | gymnasium thema 7 Mens en milieu
De mens en het milieu
opdracht 1
Beantwoord de volgende vragen. Gebruik daarbij afbeelding 2 van je handboek.
1 Bereken hoeveel procent van het waterverbruik een inwoner van Nederland gemiddeld gebruikt
om te drinken.
Totale waterverbruik per dag = 119 L
1,8 L voor drinken; 1,8/119 × 100% = 1,5%
2 Bereken ook hoeveel procent gemiddeld per persoon wordt verbruikt voor bad, douche en handen
wassen.
58,1/119 × 100% = 48,8%
HB INVLOEDEN OP HET MILIEU BLZ. 118
opdracht 2
In afbeelding 5 van je handboek zijn de groei van de wereldbevolking sinds 1900 en de verwachte
groei tot 2050 weergegeven.
– Noteer in de tweede kolom van het schema de omvang van de wereldbevolking tot en met 2050.
De snelheid waarmee de wereldbevolking groeit, kun je uitrekenen door voor elke periode uit te
rekenen met hoeveel procent de wereldbevolking is toegenomen.
– Bereken voor elke periode met hoeveel miljard de wereldbevolking is toegenomen.
Noteer dit in de derde kolom van het schema.
– Bereken voor elke periode met hoeveel procent de wereldbevolking is toegenomen.
Noteer dit in de vierde kolom van het schema.
– Maak op het ruitjespapier van afbeelding 1 een diagram van de procentuele toename van de
wereldbevolking van 1900 tot 2050.
Jaar Omvang wereldbevolking Toename van de wereldbevolking Procentuele toename
1900 1,6 miljard
1925 2 miljard 0,4 miljard 25%
1950 2,6 miljard 0,6 miljard 30%
1975 4 miljard 1,4 miljard 54%
2000 6 miljard 2 miljard 50%
2025 8 miljard 2 miljard 33%
2050 9,2 miljard 1,2 miljard 15%
Beantwoord de volgende vragen.
1 In welke periode was de groeisnelheid van de wereldbevolking het grootst?
In de periode 1951–1975.
2 In welke periode begon de groeisnelheid van de wereldbevolking af te nemen?
In de periode 1976–2000.
82
© Uitgeverij Malmberg
, BASISSTOF thema 7 Mens en milieu
▼ Afb. 1 Procentuele toename van de wereldbevolking.
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
1900- 1925- 1950- 1975- 2000- 2025-
1925 1950 1975 2000 2025 2050
3 Voor de perioden tussen 2001 en 2050 wordt voorspeld dat de wereldbevolking minder snel zal
groeien dan in de periode 1976–2000. Veronderstel dat de groeisnelheid tussen 2000 en 2050
gelijk zou blijven aan die van de periode 1976–2000.
Hoeveel mensen zullen dan in 2025 op aarde leven? En hoeveel in 2050?
In 2025 zullen dan 9 miljard mensen op aarde leven (50% van 6 miljard is
3 miljard).
In 2050 zullen dan 13,5 miljard mensen op aarde leven (50% van 9 miljard
is 4,5 miljard).
4 De meeste stoffen kunnen giftig zijn en niet alle giftige stoffen hoeven echt schadelijk te zijn.
Leg dit uit aan de hand van afbeelding 8 van je handboek.
De dosis bepaalt de gif tigheid van een stof. Als je van een onschuldige stof te
veel binnenkrijgt (een hoge dosis), kan dit ook schadelijk zijn. Als je van een
gif tige stof heel weinig (een lage dosis) binnenkrijgt, hoef t het niet schadelijk
te zijn.
opdracht 3
Afbeelding 2 is een artikel over een onderzoek naar de invloed van lawaai van verkeerswegen
op broedvogels.
▼ Afb. 2
Lawaai verkeerswegen hinder t broedvogels
Snelwegen hebben een grote invloed op de vogel-
populaties die bij een weg broeden. Onderzoekers van
het Instituut voor Bos- en Natuuronderzoek hebben
leefgebieden van vogels langs snelwegen vergeleken met
plekken zonder verkeerslawaai. Vrijwel alle onderzochte
vogelsoorten vertonen bij een verkeersintensiteit van
tienduizend voertuigen per etmaal (een niet al te drukke
snelweg) een afname van het broedsucces van 10%.
Waardoor het verkeerslawaai het broedproces van vogels
beïnvloedt, is niet zeker. Wellicht kunnen vogels de voor
hen belangrijke signalen, zoals alarmroepen, zang voor
territoriumafbakening en geluiden van prooidieren,
minder goed horen.
83
© Uitgeverij Malmberg
, BASISSTOF thema 7 Mens en milieu
Vul het schema voor dit onderzoek in.
Onderzoeksvraag We l k e i n v l oe d h e e f t v e rk e e rsl a w a a i op v oge ls d i e bi j e e n
sn e l w e g broe d e n?
Hypothese Door v e rk e e rsl a w a a i n e e m t h e t broe d su c c es v a n v e e l
v oge lsoor te n a f.
Experiment Le e fge bi e d e n v a n v oge ls l a n gs sn e l w e ge n w ord e n v e rge l e k e n
m e t l e e fge bi e d e n zon d e r v e rk e e rsl a w a a i.
Resultaten Vri jw e l a l l e on d e rzoc h te v oge l soor te n v e r ton e n bi j e e n
v e rk e e rsi n te n si te i t v a n ti e n d u ize n d v oe rtu i ge n p e r e tm a a l
(e e n n i e t a l te d ru k k e sn e l w e g) e e n a f n a m e v a n h e t
broe d su c c es v a n 10%.
Conclusie Door v e rk e e rsl a w a a i n e e m t h e t broe d su c c es v a n v e e l
v oge lsoorte n i n d e rd a a d a f.
opdracht 4
Beantwoord de volgende vragen.
1 In afbeelding 3 is het bodemgebruik in Nederland in 1900 en 2005 vergeleken.
Welke verandering in het gebruik van de bodem heeft geleid tot een afname van de biodiversiteit?
De toename van het gebruik van de bodem voor bebouwing en landbouw
(waardoor er minder bos en woeste grond overbleef ).
▼ Afb. 3 Bodemgebruik in Nederland.
water water
bebouwde bebouwde
ruimte ruimte
bos en bos en
woeste woeste
grond grond
landbouw landbouw
1900 2005
Gebruik bij de vragen 2 tot en met 4 afbeelding 4.
2 De herintroductie van de steur is een beschermingsmaatregel. In je handboek staan nog drie
voorbeelden van beschermingsmaatregelen van diersoorten. Welke zijn dat?
De herintroductie van bevers, otters en ooievaars.
3 Wat was de oorzaak van het verdwijnen van de steur uit Nederland?
Vervuiling van de Nederlandse rivieren.
4 Op welke manier kan de verspreiding van de steur worden gevolgd?
Jonge steuren worden uitgezet in Nederland en Duitsland. De vissen worden
voorzien van een zender zodat ze gevolgd kunnen worden.
84
© Uitgeverij Malmberg
, BASISSTOF thema 7 Mens en milieu
▼ Afb. 4
WNF gaat opnieuw steuren uitzetten
Het Wereld Natuur Fonds (WNF) gaat samen met
Sportvisserij Nederland en ARK Natuurontwikkeling
opnieuw tientallen jonge steuren uitzetten in de
rivieren in Nederland en Duitsland. De vissen worden
voorzien van een zender, zodat onderzoekers kunnen
volgen hoe het met de dieren gaat. In 2012 is de steur
voor het eerst geherintroduceerd in Nederland, nadat
de vis al meer dan vijftig jaar niet meer in Nederlandse
wateren was voorgekomen.
De steur is een oeroude vissensoort, die van
oorsprong in Nederland thuishoort. Het beest stierf
uit door watervervuiling, maar inmiddels is het water
van Rijn en Waal zoveel schoner dat de grote roofvis
hier weer moeten kunnen overleven, denken de
natuurbeschermers.
Bron: De Telegraaf, 23 mei 2014.
HB BASISSTOF 2 BLZ. 123
85
© Uitgeverij Malmberg
