Samenvatting sociale economische modellen

De keuze voor een seculiere samenleving waar men vrij
kan denken
Scheiding kerk en staat
 Belangrijkste breuklijn: levensbeschouwelijk
 Na oprichting België (1830)
- Onenigheid tss de katholieken en liberalen (het verbond tss deze 2 was de
grondslag van België) -> vallen in 1857 uit elkaar -> polarisatie
- Katholieken gebruikte het onderwijs om de jeugd volledig katholiek op te voeden
- Liberalen keerden zich tegen dit streven

Voor 1830
 Begint met de institutionalisering van de kerk, Keizer Constantijn (vanaf 330)
- Officiële erkenning als staatskerk
 380: keizerlijk edict Cunctos populos van Theodosius I de Rooms Katholieke
Godsdienst voor het 1st in het Romeinse Rijk vastgelegd als enige toegestane
staatsgodsdienst
 Middeleeuwen: theocratische maatschappij (God centraal)
- Taak: evangelisatie, zorg voor het onderwijs, de zieken en de armen
 Renaissance (vanaf 1500): tegenbeweging (mens centralere positie)
- Burgerlijke overheid neemt taken van de kerk over
 Ideeën van de Verlichting (18e eeuw) en de positieve wetenschap
- Om de waarheid te achterhalen is de rede de enige en veilige weg
- Verzetten tegen het geloof en de dogma’s van de kerk
- Verzet tegen absolute monarchie
- Elke absolute heerschappij, het wezen van de kerk of van de koning -> afgewezen
 Franse revolutie (1789): verliest de kerk haar gronden, invloed en macht
- Napoleon stabiliseert de verhouding met de kerk
 Nederlands Koning Willem I = protestants (1815-1830)
- Liberalen + jonge intellectuelen grijpen naar de kerk, beïnvloed door de ideeën
v/d verlichting willen ze een onafhankelijke staat -> België (erkenning door
andere Europese mogendheden)

de periode van het UNIONISME (1830 1846)
 Liberalen en katholieken werken samen om de staat uit te bouwen
 De oorlogsdreiging met Nederland houdt de gelederen samen
 1846: liberalen roepen een congres bijeen
- Bedoeling: kerk en staat te scheiden
 Congres besluit de strijd aan te binden tegen de invloed van de kerk
 Eerste partij van België wordt op gericht, de liberalen
- Artikel 3: de organisatie van het openbaar onderwijs, in alle graden, moet onder
de exclusieve leiding van het burgerlijk gezag.
- Deze partij wordt de doodsteek voor he unionisme

Vanaf 1846 2 strijdende kampen……

, Klerikaal en antiklerikaal
1. De antiklerikalen of geuzen
 Verzetten zich tegen elke inmenging van de kerk in staatszaken en stellen zich op als
de verdedigers van de staat, van de burgers en van de vooruitgang
 Geuzen: 1ste liberalen vrijdenkers
 Later vergroten de socialisten het antiklerikale kamp
 Zetten zich af tegen het paternalisme van de kerk
 Ze verwijten de kerk:
- De zijde te kiezen van de gegoede burgerij en van de kapitaalkrachtigen
- Te weinig te doen aan de reële oorzaken van de sociale onrechtvaardigheid
- Dat ze onder het masker v/d ideologie haar macht en belangen willen vrijwaren
2. De klerikalen: Papen en Daensisten
 Verdedigers van de vrijheid en van het persoonlijk geweten
 Volgens Geuzen: onverdraagzaam en conservatief
 1884: politieke partij: spanningen nemen toe
 De Katholieke partij bestaat uit:
- Een grote conservatieve vleugel onder leiding van Charles Woeste
- Kleine kern van sociaal en Vlaamse bewogen mensen
 Komen weinig aan hun trekken
 1893: richtte deze kern de Christene Volkspartij op
 Worden de Daensisten genoemd
 Conservatieve, kerk en het hof willen de Christene Volkspartij de grond in boren
- Conservatieven vrezen dat men de Katholieke arbeiders wegtrekt
 Katholieke ideologie w gebruikt om de eigen positie en de partij belangen te vrijwaren
ten kosten van rechtvaardige, sociale en Vlaamse eisen
 Jaren 90’: Christen democratische vleugel in de Katholieke partij gaat van start

3. De inzet van de strijd: het onderwijs

strijd werd het hevigst als het om de ziel van het kind ging

 Oorsprong strijd: grondwetartikels over de vrijheid van onderwijs en van godsdienst
- Dubbel interpretaties over de bijkomstige rol van de staat
- Controversen over het verplichte karakter

Eerste schoolstrijd: lager onderwijs

 1846: stichting liberale partij
- Winnen verkiezingen
- Regering van Frère-Orban: macht van de kerk op het lager onderwijs indijken
 Gevolg: minister van onderwijs (Van Humbeeck)
 1879: wet die het lager onderwijs in handen van de staat wil houden, moraal
verplicht maakt en godsdienst uit het onderwijs weert wordt goedgekeurd

Er komt een schoolstrijd met conflicten en incidenten:

 1884: volgende verkiezing -> katholieken meerderheid
- Maken wet ongedaan en vervangen hem door gunstigere wet voor de katholieken
 Door soc. eco. problemen raken de conflicten rond het onderwijs op de achtergrond
 1885: de oprichting van de socialistische partij
 1886: de grote algemene staking tegen de sociale mistanden en algemeen stemrecht
 Katholieken van 1884 tot 1914 meerderheid
- Uitbouw v/e uitgebreid net vrije katholieke scholen, wat gepaard gaat met een
verzuiling op tal van andere gebieden zijn definitief