VERBINTENISSENRECHT
1
,Inhoudsopgave
Voorstelling van het opleidingsonderdeel ______________________________________________ 9
Uitleg examen ___________________________________________________________________ 10
Inleiding ________________________________________________________________________ 11
Plaats van het verbintenissenrecht in het BW en in het recht ____________________________ 11
De vermogensrechtelijke verbintenis _______________________________________________ 11
A. Definitie ________________________________________________________________ 11
B. Analyse van de kenmerken _________________________________________________ 12
C. Opbouw van het leerboek volgens de bronnen van de verbintenissen _______________ 14
HFST 1: Begrip en soorten overeenkomsten ____________________________________________ 15
Afdeling 1: begripsbepaling _______________________________________________________ 15
1. Het begrip overeenkomst __________________________________________________ 15
2. Kenmerken van een vermogensrechtelijke overeenkomst_________________________ 15
Afdeling 2: soorten overeenkomsten _______________________________________________ 16
1. Vermogensrechtelijke en andere overeenkomsten ______________________________ 16
2. Soorten vermogensrechtelijke overeenkomsten ________________________________ 16
HFST II: basisbeginselen van het contractenrecht _______________________________________ 20
Afdeling 1: Historisch uitgangspunt: de wilsautonomie _________________________________ 20
1. Contactvrijheid __________________________________________________________ 20
2. Bindende kracht van de overeenkomst________________________________________ 20
3. Consensualisme __________________________________________________________ 21
Afdeling 2: de wilsautonomie gecorrigeerd __________________________________________ 21
1. De contractvrijheid kritisch bekeken __________________________________________ 21
2. De wilsautonomie en de bindende kracht gecorrigeerd ___________________________ 22
3. Het consensualisme vs beschermend formalisme _______________________________ 23
Afdeling 3: de centrale rol van de rechter in het contractueel mechanisme _________________ 23
1. Interpretatie van het contract _______________________________________________ 23
2. Aanvulling van het contract _________________________________________________ 24
3. Matiging van de uitoefening van de contractuele rechten _________________________ 24
HFST III: totstandkoming van de overeenkomst _________________________________________ 27
Afdeling 1: de totstandkoming statisch bekeken: de geldigheidsvoorwaarden _______________ 27
1. De wilsovereenstemming __________________________________________________ 27
2. De handelingsbekwaamheid ________________________________________________ 31
3. Het voorwerp____________________________________________________________ 31
4. De oorzaak ______________________________________________________________ 33
Afdeling 2: de totstandkoming dynamisch bekeken ____________________________________ 34
2
, 1. De onderhandelingsfase _____________________________________________________ 34
2. Aanbod en aanvaarding______________________________________________________ 35
3. Contracteren met vertegenwoordiging__________________________________________ 36
Afdeling 3: de sanctionering in de precontractuele fase ________________________________ 37
1. De nietigheidsleer ________________________________________________________ 37
2. De precontractuele aansprakelijkheid ________________________________________ 39
HFST IV: Uitwerking van de overeenkomst tussen partijen ________________________________ 41
Afdeling 1: contractuele aansprakelijkheid ___________________________________________ 41
1. Nakoming en niet-nakoming: tot wat is een schuldenaar gehouden? ________________ 41
2. De toerekenbare niet-nakoming _____________________________________________ 41
3. De niet-toerekenbare niet-nakoming _________________________________________ 43
4. De contractuele afwijkingen op de contractuele aansprakelijkheid __________________ 45
Afdeling 2: de ingebrekestelling van de schuldenaar ___________________________________ 47
1. De voorafgaandelijke ingebrekestelling: een algemeen rechtsbeginsel _______________ 47
2. Vorm en inhoud __________________________________________________________ 47
3. Gevolgen _______________________________________________________________ 48
Afdeling 3: algemene remedies bij toerekenbare tekortkoming __________________________ 49
1. De uitvoering in natura ____________________________________________________ 49
2. De uitvoering bij equivalent (of de vervangende schadevergoeding) ________________ 50
3. De schadebedingen _______________________________________________________ 51
Afdeling 4: bijkomende remedies in wederkerige contracten ____________________________ 53
1. Het keuzerecht __________________________________________________________ 53
2. De ontbinding van de overeenkomst _________________________________________ 53
3. De schorsing van de overeenkomst __________________________________________ 57
4. Het retentierecht _________________________________________________________ 58
5. De prijsvermindering ______________________________________________________ 59
HFST V: uitwerking van de overeenkomst jegens derden __________________________________ 60
Afdeling 1: beginselen en begrippen ________________________________________________ 60
1. Twee basisprincipes: relativiteit en tegenwerpelijkheid van contracten ______________ 60
2. Interne gevolgen van een contract ___________________________________________ 60
3. Partijen van derden _______________________________________________________ 61
Afdeling 2: derden-werking van de externe gevolgen __________________________________ 62
1. Voorwaarden voor derden-werking __________________________________________ 62
2. Draagwijdte van derden-werking ____________________________________________ 62
3. Derde-medeplichtigheid van contractbreuk ____________________________________ 62
4. Uitzondering: de actio pauliana _____________________________________________ 63
5. Uitzondering: veinzing of simulatie ___________________________________________ 64
Afdeling 3: de relativiteit van de interne gevolgen _____________________________________ 64
3
, 1. Geen derden-binding______________________________________________________ 64
2. Derden-begunstiging ______________________________________________________ 65
Afdeling 4: doorwerking van de overeenkomst _______________________________________ 67
1. Probleemstelling _________________________________________________________ 67
Verbintenis uit eenzijdige rechtshandeling _____________________________________________ 68
1. Begripsbepaling __________________________________________________________ 68
2. De eenzijdige rechtshandeling als bron van verbintenissen ________________________ 68
3. De toepasselijke rechtsregel ________________________________________________ 69
Verbintenissen uit quasi-contracten __________________________________________________ 71
Inleiding ______________________________________________________________________ 71
Hoofdstuk 1: zaakwaarneming ____________________________________________________ 71
Afdeling 1: begripsbepaling _____________________________________________________ 71
Afdeling 2: toepassingsvoorwaarden _____________________________________________ 71
Afdeling 3: gevolgen __________________________________________________________ 72
Hoofdstuk 2: onverschuldigde betaling______________________________________________ 73
Afdeling 1: Begripsbepaling _____________________________________________________ 73
Afdeling 2: Toepassingsvoorwaarden _____________________________________________ 73
Afdeling 3: Gevolgen en omvang van de restitutieverbintenis __________________________ 74
Verschil tussen de quasi-contracten ________________________________________________ 75
HFST I: de modaliteiten van de verbintenis ____________________________________________ 76
Afdeling 1: de voorwaardelijke verbintenis __________________________________________ 76
1. De voorwaardelijke verbintenis in het algemeen ________________________________ 76
2. De ontbindende voorwaarde _______________________________________________ 77
3. De opschortende voorwaarde _______________________________________________ 78
Afdeling 2: de verbintenis met tijdsbepaling _________________________________________ 79
1. Begrip__________________________________________________________________ 79
2. Opschortende en ontbindende tijdsbepaling ___________________________________ 79
3. Gevolgen _______________________________________________________________ 80
4. Respijttermijen __________________________________________________________ 80
Afdeling 3: de verbintenis met meerdere voorwerpen__________________________________ 81
Afdeling 4: de verbintenis met meerdere subjecten____________________________________ 81
1. Deelbaarheid als regel bij pluraliteit van subjecten ______________________________ 81
2. Eerste uitzondering: ondeelbare verbintenissen ________________________________ 83
3. Twee uitzonderingen: hoofdelijke verbintenissen _______________________________ 84
4. Derde uitzondering: de verbintenis in solidum __________________________________ 87
HFST II: de overdracht van verbintenissen en van contracten ______________________________ 89
Afdeling 1: begripsbepaling _______________________________________________________ 89
1. Het begrip “overdracht” van een verbintenis ___________________________________ 89
4
1
,Inhoudsopgave
Voorstelling van het opleidingsonderdeel ______________________________________________ 9
Uitleg examen ___________________________________________________________________ 10
Inleiding ________________________________________________________________________ 11
Plaats van het verbintenissenrecht in het BW en in het recht ____________________________ 11
De vermogensrechtelijke verbintenis _______________________________________________ 11
A. Definitie ________________________________________________________________ 11
B. Analyse van de kenmerken _________________________________________________ 12
C. Opbouw van het leerboek volgens de bronnen van de verbintenissen _______________ 14
HFST 1: Begrip en soorten overeenkomsten ____________________________________________ 15
Afdeling 1: begripsbepaling _______________________________________________________ 15
1. Het begrip overeenkomst __________________________________________________ 15
2. Kenmerken van een vermogensrechtelijke overeenkomst_________________________ 15
Afdeling 2: soorten overeenkomsten _______________________________________________ 16
1. Vermogensrechtelijke en andere overeenkomsten ______________________________ 16
2. Soorten vermogensrechtelijke overeenkomsten ________________________________ 16
HFST II: basisbeginselen van het contractenrecht _______________________________________ 20
Afdeling 1: Historisch uitgangspunt: de wilsautonomie _________________________________ 20
1. Contactvrijheid __________________________________________________________ 20
2. Bindende kracht van de overeenkomst________________________________________ 20
3. Consensualisme __________________________________________________________ 21
Afdeling 2: de wilsautonomie gecorrigeerd __________________________________________ 21
1. De contractvrijheid kritisch bekeken __________________________________________ 21
2. De wilsautonomie en de bindende kracht gecorrigeerd ___________________________ 22
3. Het consensualisme vs beschermend formalisme _______________________________ 23
Afdeling 3: de centrale rol van de rechter in het contractueel mechanisme _________________ 23
1. Interpretatie van het contract _______________________________________________ 23
2. Aanvulling van het contract _________________________________________________ 24
3. Matiging van de uitoefening van de contractuele rechten _________________________ 24
HFST III: totstandkoming van de overeenkomst _________________________________________ 27
Afdeling 1: de totstandkoming statisch bekeken: de geldigheidsvoorwaarden _______________ 27
1. De wilsovereenstemming __________________________________________________ 27
2. De handelingsbekwaamheid ________________________________________________ 31
3. Het voorwerp____________________________________________________________ 31
4. De oorzaak ______________________________________________________________ 33
Afdeling 2: de totstandkoming dynamisch bekeken ____________________________________ 34
2
, 1. De onderhandelingsfase _____________________________________________________ 34
2. Aanbod en aanvaarding______________________________________________________ 35
3. Contracteren met vertegenwoordiging__________________________________________ 36
Afdeling 3: de sanctionering in de precontractuele fase ________________________________ 37
1. De nietigheidsleer ________________________________________________________ 37
2. De precontractuele aansprakelijkheid ________________________________________ 39
HFST IV: Uitwerking van de overeenkomst tussen partijen ________________________________ 41
Afdeling 1: contractuele aansprakelijkheid ___________________________________________ 41
1. Nakoming en niet-nakoming: tot wat is een schuldenaar gehouden? ________________ 41
2. De toerekenbare niet-nakoming _____________________________________________ 41
3. De niet-toerekenbare niet-nakoming _________________________________________ 43
4. De contractuele afwijkingen op de contractuele aansprakelijkheid __________________ 45
Afdeling 2: de ingebrekestelling van de schuldenaar ___________________________________ 47
1. De voorafgaandelijke ingebrekestelling: een algemeen rechtsbeginsel _______________ 47
2. Vorm en inhoud __________________________________________________________ 47
3. Gevolgen _______________________________________________________________ 48
Afdeling 3: algemene remedies bij toerekenbare tekortkoming __________________________ 49
1. De uitvoering in natura ____________________________________________________ 49
2. De uitvoering bij equivalent (of de vervangende schadevergoeding) ________________ 50
3. De schadebedingen _______________________________________________________ 51
Afdeling 4: bijkomende remedies in wederkerige contracten ____________________________ 53
1. Het keuzerecht __________________________________________________________ 53
2. De ontbinding van de overeenkomst _________________________________________ 53
3. De schorsing van de overeenkomst __________________________________________ 57
4. Het retentierecht _________________________________________________________ 58
5. De prijsvermindering ______________________________________________________ 59
HFST V: uitwerking van de overeenkomst jegens derden __________________________________ 60
Afdeling 1: beginselen en begrippen ________________________________________________ 60
1. Twee basisprincipes: relativiteit en tegenwerpelijkheid van contracten ______________ 60
2. Interne gevolgen van een contract ___________________________________________ 60
3. Partijen van derden _______________________________________________________ 61
Afdeling 2: derden-werking van de externe gevolgen __________________________________ 62
1. Voorwaarden voor derden-werking __________________________________________ 62
2. Draagwijdte van derden-werking ____________________________________________ 62
3. Derde-medeplichtigheid van contractbreuk ____________________________________ 62
4. Uitzondering: de actio pauliana _____________________________________________ 63
5. Uitzondering: veinzing of simulatie ___________________________________________ 64
Afdeling 3: de relativiteit van de interne gevolgen _____________________________________ 64
3
, 1. Geen derden-binding______________________________________________________ 64
2. Derden-begunstiging ______________________________________________________ 65
Afdeling 4: doorwerking van de overeenkomst _______________________________________ 67
1. Probleemstelling _________________________________________________________ 67
Verbintenis uit eenzijdige rechtshandeling _____________________________________________ 68
1. Begripsbepaling __________________________________________________________ 68
2. De eenzijdige rechtshandeling als bron van verbintenissen ________________________ 68
3. De toepasselijke rechtsregel ________________________________________________ 69
Verbintenissen uit quasi-contracten __________________________________________________ 71
Inleiding ______________________________________________________________________ 71
Hoofdstuk 1: zaakwaarneming ____________________________________________________ 71
Afdeling 1: begripsbepaling _____________________________________________________ 71
Afdeling 2: toepassingsvoorwaarden _____________________________________________ 71
Afdeling 3: gevolgen __________________________________________________________ 72
Hoofdstuk 2: onverschuldigde betaling______________________________________________ 73
Afdeling 1: Begripsbepaling _____________________________________________________ 73
Afdeling 2: Toepassingsvoorwaarden _____________________________________________ 73
Afdeling 3: Gevolgen en omvang van de restitutieverbintenis __________________________ 74
Verschil tussen de quasi-contracten ________________________________________________ 75
HFST I: de modaliteiten van de verbintenis ____________________________________________ 76
Afdeling 1: de voorwaardelijke verbintenis __________________________________________ 76
1. De voorwaardelijke verbintenis in het algemeen ________________________________ 76
2. De ontbindende voorwaarde _______________________________________________ 77
3. De opschortende voorwaarde _______________________________________________ 78
Afdeling 2: de verbintenis met tijdsbepaling _________________________________________ 79
1. Begrip__________________________________________________________________ 79
2. Opschortende en ontbindende tijdsbepaling ___________________________________ 79
3. Gevolgen _______________________________________________________________ 80
4. Respijttermijen __________________________________________________________ 80
Afdeling 3: de verbintenis met meerdere voorwerpen__________________________________ 81
Afdeling 4: de verbintenis met meerdere subjecten____________________________________ 81
1. Deelbaarheid als regel bij pluraliteit van subjecten ______________________________ 81
2. Eerste uitzondering: ondeelbare verbintenissen ________________________________ 83
3. Twee uitzonderingen: hoofdelijke verbintenissen _______________________________ 84
4. Derde uitzondering: de verbintenis in solidum __________________________________ 87
HFST II: de overdracht van verbintenissen en van contracten ______________________________ 89
Afdeling 1: begripsbepaling _______________________________________________________ 89
1. Het begrip “overdracht” van een verbintenis ___________________________________ 89
4
