Burgerlijk procesrecht
Inhoudsopgave
Burgerlijk procesrecht.................................................................................................................................... 1
H1. Kennismaking en ontwikkelingen..................................................................................................................1
H2. Deelnemers aan het burgerlijk procesrecht...................................................................................................2
H3. De dagvaardingsprocedure in eerste aanleg.................................................................................................4
H4. De verzoekschriftprocedure in eerste aanleg..............................................................................................12
H5. Kort geding..................................................................................................................................................16
H6. Bewijs...........................................................................................................................................................18
H7. Vonnissen en beschikkingen........................................................................................................................22
............................................................................................................................................................................25
H8. Rechtsmiddelen............................................................................................................................................25
H9. De kosten van een juridische procedure......................................................................................................30
H10. Particuliere geschillenbeslechting.............................................................................................................33
H11. Executie van een uitspraak........................................................................................................................36
H12. Beslagrecht................................................................................................................................................40
H1. Kennismaking en ontwikkelingen
1.1 Materieel en formeel burgerlijk recht
Burgerlijk procesrecht: regels over de wijze van procesvoering binnen het privaatrecht.
Omvat voorschriften en procedureregels waarmee in een civiele procedure door een
persoon diens materiële rechten en plichten geëffectueerd, vastgesteld, tot strand gebracht,
gewijzigd en beëindigd.
Materieel burgerlijk recht: inhoudelijke rechten en plichten.
Formeel burgerlijk recht: volgens welke procedureregels deze rechten en plichten kunnen
worden geëffectueerd. Hoe kunnen de materiële regels worden afgedwongen bij de rechter.
1.2 Functies van burgerlijk procesrecht
1. Handhaven en beïnvloeden van burgerlijke rechten en plichten (effectueren,
vaststellen, brengen, wijzigen en beëindigen)
- Bijv. veroordeling tot betaling van schadevergoeding
2. Voorkomen van een gerechtelijke procedure Preventiefunctie
- Procesrecht als pressiemiddel
3. Voorkomen van eigenrichting
- Zonder procesrecht cultuur van ‘oog om oog, tand om tand’ Voor eigen rechter
spelen.
1.3 Bronnen van burgerlijk procesrecht
1. Wet
, - Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv): beschrijft concrete regels voor het
voeren van een procedure bij de burgerlijke rechter.
- Wet op de rechterlijke organisatie (RO): beschrijft hoe de rechterlijke macht in
Nederland is georganiseerd.
2. Internationale regelgeving (blijft buiten beschouwing)
- EEX-Verordening Wordt bepaald welke rechter in burgerlijke en handelszaken in
een Europees conflict bevoegd is, evenals op welke manier uitspraken van
buitenlandse rechters in andere lidstaten erkend en uitgevoerd worden.
- EG-Verordeningen Van kracht binnen EU.
- EVRM Tot stand gekomen door de Raad van Europa met als doel het bereiken van
een grotere eenheid tussen de lidstaten door het handhaven en verder
verwezenlijken van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden: fair trial
3. Jurisprudentie
1.4 Algemene uitgangspunten
Worden gevormd door algemene rechtsbeginselen en voorschriften voor procedures.
- Rechtspraak en rechtsbijstand voor iedereen Toegangsprincipe: iedereen moet
toegang hebben tot de rechter en een rechtsbijstandsverlener.
- Onafhankelijkheid en onpartijdigheid
Wraking: partij twijfelt aan gronden van onpartijdigheid. Verzoek tot wraking.
Verschoning: wanneer rechter zelf van mening is dat hij in bepaalde zaken niet onpartijdig
kan zijn, bijvoorbeeld door de partij persoonlijk te kennen.
- Hoor en wederhoor Gelijkheidsbeginsel
- Behandeling en beslissing binnen redelijke termijn
- Openbaarheid van zitting en uitspraak
- Motiveringsbeginsel
- Geen rechtsweigering en volledige beslissing De rechter moet altijd een beslissing
geven over het geschil dat aan hem is voorgelegd. De eindbeslissing moet alle
geschilpunten betreffen.
- Partijautonomie Partijen bepalen de omvang van de gerechtelijke procedure. Ook
wel lijdelijkheidsbeginsel genoemd.
- Ambtshalve aanvulling rechtsgronden Wanneer procespartij zich baseert op een
onjuiste rechtsgrondslag. Moet de rechter de juiste rechtsgrond aanvullen.
H2. Deelnemers aan het burgerlijk procesrecht
2.1 Procespartijen
Natuurlijk persoon: mensen van vlees en bloed.
Rechtspersonen: organisaties of bedrijven die juridisch (voor het recht) als personen
worden gezien en bepaalde rechten en plichten hebben. Denk aan een gemeente of bv.
Art. 51 Rv: vof, commanditaire vennootschap (cv) en maatschap zijn geen natuurlijke
personen of rechtspersoon maar wel bevoegd om te procederen.
Art. 26 Wet op de ondernemingsraden: voor ondernemingsraden geldt hetzelfde als
hierboven.
Natuurlijke persoon of rechtspersoon
- Handelingsonbekwamen procederen d.m.v. wettelijk vertegenwoordiger
- Formele en materiële procespartij
, Formele procespartij: is degene die de beslissingen in de procedure neemt en op wiens
naam de procedure wordt gevoerd.
Materiele procespartij: degene wiens inhoudelijk belang in de zaak aan de orde is. Deze
partij wordt gerechtigd door de uitspraak van de rechter.
- Rechtspersonen procederen d.m.v. natuurlijke persoon die optreedt als
vertegenwoordiger. Rechtspersoon is zowel formele als materiële procespartij, tenzij
hij handelingsonbekwaam (faillissement) is.
Collectiviteitsactie (vakbond, Consumentenbond, etc.) 3:305abc BW
- Procederen namens een groep en in het algemeen belang
- Bijv. Urgenda-zaak
2.2 Rechtshulpverleners
Art. 18 Gw: het verlenen aan rechtsbijstand aan minder draagkrachtigen.
• Rechtsbijstandverlener (niet noodzakelijk bij kantonzaken (Art 79 lid 1 Rv),
verweerder in een kortgedingsprocedure (Art 255 lid 1 Rv))
• Advocaat: rechtsbijstandsverlener die krachtens de Advocatenwet is beëdigd
om procespartijen van deskundige rechtsbijstand te voorzien. Een advocaat is
buiten de uitzonderingen verplicht (Art 79 lid 2 Rv).
• Cassatieadvocaat: alleen gespecialiseerde advocaten in het arrondissement
Den Haag zijn aan te wijzen als advocaat bij de Hoge Raad (Art. 407 en art.
409 Rv).
• Gemachtigde: is bevoegd de proceshandelingen in de naam van de partij te
verrichten. In de praktijk treden veelal advocaten of gerechtsdeurwaarders als
gemachtigde op. Schriftelijke volmacht: kan de rechter van de gemachtigde
verlangen waaruit blijkt dat de gemachtigde bevoegd is om de desbetreffende
partij te vertegenwoordigen (Art. 80 lid 2 Rv).
2.3 Gerechtsdeurwaarders
- Door de Kroon benoemd openbaar ambtenaar met officiële ambtstaken.
3 kerntaken:
Uitbrengen van exploot (bijv. dagvaarding): een exploot is een schriftelijke
aanzegging of mededeling van de ene partij aan de andere, die door een
gerechtsdeurwaarder wordt ondertekend en uitgebracht (Art. 45 tot en met 66 Rv).
Leggen van (conservatoir) beslag: geld of zaken waar het geschil over gaat veilig te
stellen, zodat na afloop van een procedure niet alsnog achter het net wordt gevist.
Ten uitvoer leggen van gerechtelijke uitspraken: niet nagekomen afspraken
afdwingen. Zoals goederen in beslag nemen of woning ontruimen.
2.4 Griffier en gerechtssecretaris
- Administratieve en juridische ondersteuning van de rechtbank
1. Griffie: betreft de gerechtelijke administratieve ondersteuning van een bepaald
gerecht. Mensen in deze functie worden aangeduid als griffier.
, 2. Gerechtssecretaris: juridische ondersteuners. De gerechtssecretaris is de hulp en de
rechterhand van de rechter. Wordt ook aangeduid als griffier. Schrijft vaak
beschikkingen of vonnissen etc.
2.5 Rechter
- Onpartijdige en onafhankelijke rechtspraak.
- Benoemd bij KB voor het leven, ontslagen op eigen verzoek of door HR.
- Ook wanneer er geen sprake is van een geschil (denk aan een scheiding), moet de
rechter een beslissing nemen.
- Rechter heeft de regie: hij bepaalt wat en wanneer gebeurt.
Drie gerechten:
1. Rechtbanken Eerste aanleg, 11 rechtbanken gevestigd in een arrondissement
(geografisch gebied).
- Zaakverdelingsregelementen: bestuursrecht, civiel recht en strafrecht.
- Bestuursreglementen: is opgenomen welke onderverdeling in afdelingen, teams en
kamers de desbetreffende rechtbank hanteert.
2. Gerechtshoven Hoger beroep, tweede feitenrechter. Er zijn 4 gerechtshoven
gevestigd in ressorts. Rechters worden raadsheren genoemd (ook voor vrouwen).
3. Hoge Raad Gevestigd in Den Haag, geen feitenrechter maar cassatierechter.
Beoordeelt niet opnieuw de feiten. Ook raadsheren.
Art. 79 Wet RO: uitspraak kan alleen vernietigd worden wanneer
- Verzuim van vormen die op straffe van nietigheid in acht moeten worden genomen;
- Schendig van het recht.
Verschillende kamers:
Enkelvoudige: alleensprekende rechter (Art. 15 lid 1 Rv).
Meervoudige: bestaande uit drie rechters. Komt niet vaak voor (Lid 2).
H3. De dagvaardingsprocedure in eerste aanleg
Tot 2017
Twee procedures en twee wijzen van opstarten
1. Dagvaardingsprocedure
2. Verzoekschriftprocedure
Vanaf 2017
Een uniforme (basis)procedure (KEI-procedure)
Vanaf 2019
1. KEI definitief stopgezet
2. Terug naar oude regeling (van voor 2017)
Dagvaardingsprocedure (art. 78-259 Rv)
• Dagvaardingsprocedure, tenzij verzoekschriftprocedure (art. 78 jo 261 Rv)
Verzoekschriftprocedure (art. 261-291 Rv)
• Expliciet in wet bepaald: vaak personen- en familierecht.
• Bijv. art. 1:150 BW: “op verzoek van”
Inhoudsopgave
Burgerlijk procesrecht.................................................................................................................................... 1
H1. Kennismaking en ontwikkelingen..................................................................................................................1
H2. Deelnemers aan het burgerlijk procesrecht...................................................................................................2
H3. De dagvaardingsprocedure in eerste aanleg.................................................................................................4
H4. De verzoekschriftprocedure in eerste aanleg..............................................................................................12
H5. Kort geding..................................................................................................................................................16
H6. Bewijs...........................................................................................................................................................18
H7. Vonnissen en beschikkingen........................................................................................................................22
............................................................................................................................................................................25
H8. Rechtsmiddelen............................................................................................................................................25
H9. De kosten van een juridische procedure......................................................................................................30
H10. Particuliere geschillenbeslechting.............................................................................................................33
H11. Executie van een uitspraak........................................................................................................................36
H12. Beslagrecht................................................................................................................................................40
H1. Kennismaking en ontwikkelingen
1.1 Materieel en formeel burgerlijk recht
Burgerlijk procesrecht: regels over de wijze van procesvoering binnen het privaatrecht.
Omvat voorschriften en procedureregels waarmee in een civiele procedure door een
persoon diens materiële rechten en plichten geëffectueerd, vastgesteld, tot strand gebracht,
gewijzigd en beëindigd.
Materieel burgerlijk recht: inhoudelijke rechten en plichten.
Formeel burgerlijk recht: volgens welke procedureregels deze rechten en plichten kunnen
worden geëffectueerd. Hoe kunnen de materiële regels worden afgedwongen bij de rechter.
1.2 Functies van burgerlijk procesrecht
1. Handhaven en beïnvloeden van burgerlijke rechten en plichten (effectueren,
vaststellen, brengen, wijzigen en beëindigen)
- Bijv. veroordeling tot betaling van schadevergoeding
2. Voorkomen van een gerechtelijke procedure Preventiefunctie
- Procesrecht als pressiemiddel
3. Voorkomen van eigenrichting
- Zonder procesrecht cultuur van ‘oog om oog, tand om tand’ Voor eigen rechter
spelen.
1.3 Bronnen van burgerlijk procesrecht
1. Wet
, - Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv): beschrijft concrete regels voor het
voeren van een procedure bij de burgerlijke rechter.
- Wet op de rechterlijke organisatie (RO): beschrijft hoe de rechterlijke macht in
Nederland is georganiseerd.
2. Internationale regelgeving (blijft buiten beschouwing)
- EEX-Verordening Wordt bepaald welke rechter in burgerlijke en handelszaken in
een Europees conflict bevoegd is, evenals op welke manier uitspraken van
buitenlandse rechters in andere lidstaten erkend en uitgevoerd worden.
- EG-Verordeningen Van kracht binnen EU.
- EVRM Tot stand gekomen door de Raad van Europa met als doel het bereiken van
een grotere eenheid tussen de lidstaten door het handhaven en verder
verwezenlijken van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden: fair trial
3. Jurisprudentie
1.4 Algemene uitgangspunten
Worden gevormd door algemene rechtsbeginselen en voorschriften voor procedures.
- Rechtspraak en rechtsbijstand voor iedereen Toegangsprincipe: iedereen moet
toegang hebben tot de rechter en een rechtsbijstandsverlener.
- Onafhankelijkheid en onpartijdigheid
Wraking: partij twijfelt aan gronden van onpartijdigheid. Verzoek tot wraking.
Verschoning: wanneer rechter zelf van mening is dat hij in bepaalde zaken niet onpartijdig
kan zijn, bijvoorbeeld door de partij persoonlijk te kennen.
- Hoor en wederhoor Gelijkheidsbeginsel
- Behandeling en beslissing binnen redelijke termijn
- Openbaarheid van zitting en uitspraak
- Motiveringsbeginsel
- Geen rechtsweigering en volledige beslissing De rechter moet altijd een beslissing
geven over het geschil dat aan hem is voorgelegd. De eindbeslissing moet alle
geschilpunten betreffen.
- Partijautonomie Partijen bepalen de omvang van de gerechtelijke procedure. Ook
wel lijdelijkheidsbeginsel genoemd.
- Ambtshalve aanvulling rechtsgronden Wanneer procespartij zich baseert op een
onjuiste rechtsgrondslag. Moet de rechter de juiste rechtsgrond aanvullen.
H2. Deelnemers aan het burgerlijk procesrecht
2.1 Procespartijen
Natuurlijk persoon: mensen van vlees en bloed.
Rechtspersonen: organisaties of bedrijven die juridisch (voor het recht) als personen
worden gezien en bepaalde rechten en plichten hebben. Denk aan een gemeente of bv.
Art. 51 Rv: vof, commanditaire vennootschap (cv) en maatschap zijn geen natuurlijke
personen of rechtspersoon maar wel bevoegd om te procederen.
Art. 26 Wet op de ondernemingsraden: voor ondernemingsraden geldt hetzelfde als
hierboven.
Natuurlijke persoon of rechtspersoon
- Handelingsonbekwamen procederen d.m.v. wettelijk vertegenwoordiger
- Formele en materiële procespartij
, Formele procespartij: is degene die de beslissingen in de procedure neemt en op wiens
naam de procedure wordt gevoerd.
Materiele procespartij: degene wiens inhoudelijk belang in de zaak aan de orde is. Deze
partij wordt gerechtigd door de uitspraak van de rechter.
- Rechtspersonen procederen d.m.v. natuurlijke persoon die optreedt als
vertegenwoordiger. Rechtspersoon is zowel formele als materiële procespartij, tenzij
hij handelingsonbekwaam (faillissement) is.
Collectiviteitsactie (vakbond, Consumentenbond, etc.) 3:305abc BW
- Procederen namens een groep en in het algemeen belang
- Bijv. Urgenda-zaak
2.2 Rechtshulpverleners
Art. 18 Gw: het verlenen aan rechtsbijstand aan minder draagkrachtigen.
• Rechtsbijstandverlener (niet noodzakelijk bij kantonzaken (Art 79 lid 1 Rv),
verweerder in een kortgedingsprocedure (Art 255 lid 1 Rv))
• Advocaat: rechtsbijstandsverlener die krachtens de Advocatenwet is beëdigd
om procespartijen van deskundige rechtsbijstand te voorzien. Een advocaat is
buiten de uitzonderingen verplicht (Art 79 lid 2 Rv).
• Cassatieadvocaat: alleen gespecialiseerde advocaten in het arrondissement
Den Haag zijn aan te wijzen als advocaat bij de Hoge Raad (Art. 407 en art.
409 Rv).
• Gemachtigde: is bevoegd de proceshandelingen in de naam van de partij te
verrichten. In de praktijk treden veelal advocaten of gerechtsdeurwaarders als
gemachtigde op. Schriftelijke volmacht: kan de rechter van de gemachtigde
verlangen waaruit blijkt dat de gemachtigde bevoegd is om de desbetreffende
partij te vertegenwoordigen (Art. 80 lid 2 Rv).
2.3 Gerechtsdeurwaarders
- Door de Kroon benoemd openbaar ambtenaar met officiële ambtstaken.
3 kerntaken:
Uitbrengen van exploot (bijv. dagvaarding): een exploot is een schriftelijke
aanzegging of mededeling van de ene partij aan de andere, die door een
gerechtsdeurwaarder wordt ondertekend en uitgebracht (Art. 45 tot en met 66 Rv).
Leggen van (conservatoir) beslag: geld of zaken waar het geschil over gaat veilig te
stellen, zodat na afloop van een procedure niet alsnog achter het net wordt gevist.
Ten uitvoer leggen van gerechtelijke uitspraken: niet nagekomen afspraken
afdwingen. Zoals goederen in beslag nemen of woning ontruimen.
2.4 Griffier en gerechtssecretaris
- Administratieve en juridische ondersteuning van de rechtbank
1. Griffie: betreft de gerechtelijke administratieve ondersteuning van een bepaald
gerecht. Mensen in deze functie worden aangeduid als griffier.
, 2. Gerechtssecretaris: juridische ondersteuners. De gerechtssecretaris is de hulp en de
rechterhand van de rechter. Wordt ook aangeduid als griffier. Schrijft vaak
beschikkingen of vonnissen etc.
2.5 Rechter
- Onpartijdige en onafhankelijke rechtspraak.
- Benoemd bij KB voor het leven, ontslagen op eigen verzoek of door HR.
- Ook wanneer er geen sprake is van een geschil (denk aan een scheiding), moet de
rechter een beslissing nemen.
- Rechter heeft de regie: hij bepaalt wat en wanneer gebeurt.
Drie gerechten:
1. Rechtbanken Eerste aanleg, 11 rechtbanken gevestigd in een arrondissement
(geografisch gebied).
- Zaakverdelingsregelementen: bestuursrecht, civiel recht en strafrecht.
- Bestuursreglementen: is opgenomen welke onderverdeling in afdelingen, teams en
kamers de desbetreffende rechtbank hanteert.
2. Gerechtshoven Hoger beroep, tweede feitenrechter. Er zijn 4 gerechtshoven
gevestigd in ressorts. Rechters worden raadsheren genoemd (ook voor vrouwen).
3. Hoge Raad Gevestigd in Den Haag, geen feitenrechter maar cassatierechter.
Beoordeelt niet opnieuw de feiten. Ook raadsheren.
Art. 79 Wet RO: uitspraak kan alleen vernietigd worden wanneer
- Verzuim van vormen die op straffe van nietigheid in acht moeten worden genomen;
- Schendig van het recht.
Verschillende kamers:
Enkelvoudige: alleensprekende rechter (Art. 15 lid 1 Rv).
Meervoudige: bestaande uit drie rechters. Komt niet vaak voor (Lid 2).
H3. De dagvaardingsprocedure in eerste aanleg
Tot 2017
Twee procedures en twee wijzen van opstarten
1. Dagvaardingsprocedure
2. Verzoekschriftprocedure
Vanaf 2017
Een uniforme (basis)procedure (KEI-procedure)
Vanaf 2019
1. KEI definitief stopgezet
2. Terug naar oude regeling (van voor 2017)
Dagvaardingsprocedure (art. 78-259 Rv)
• Dagvaardingsprocedure, tenzij verzoekschriftprocedure (art. 78 jo 261 Rv)
Verzoekschriftprocedure (art. 261-291 Rv)
• Expliciet in wet bepaald: vaak personen- en familierecht.
• Bijv. art. 1:150 BW: “op verzoek van”
