5
THEMA 43
Planten
CONTEXT
Rode planeet zoekt groene vingers 44
BASISSTOF
1 Bouw, groei en ontwikkeling 44
2 Transport in planten 44
3 Assimilatie en dissimilatie 45
4 Voortplanting 47
5 Reageren op de omgeving 47
SAMENHANG
Een plantenbak als elektriciteitscentrale 49
PRACTICA 50
EXAMENTRAINER 50
, 44 BASISSTOF thema 5 Planten
Openingscontext 7 an de jaarringen van het houten paneel kan worden
A
bepaald wanneer de boom is gekapt. Als dit na het
overlijden van de meester is gebeurd, moet het werk wel
Rode planeet zoekt groene vingers van een leerling zijn.
Over de beoordeling van je uitwerkingen krijg je
informatie van je docent. 8 an de hand van de dikte van een jaarring kan worden
A
afgeleid of het een warm of koud jaar was. Door de
1
gemiddelde dikte van elk jaar te berekenen, ontstaat een
beeld van koude en warme perioden.
Bouw, groei en
2
ontwikkeling
1a De ingekerfde naam staat nog steeds op 1 m hoogte.
Lengtegroei vindt alleen plaats in de punten van een Transport in planten
stengel of wortel.
b De dikte van een jaarring hangt samen met 9 el 2. Deze cel bevat een groot aantal mitochondriën. Die
C
milieuomstandigheden (vooral de zijn nodig voor het vrijmaken van de energie die nodig is
weersomstandigheden). Een brede jaarring duidt op voor het actief transport van mineralen naar de centrale
gunstige milieuomstandigheden (veel groei). cilinder.
c Het cambium vormt cellen naar binnen en naar buiten,
maar ook naar links en rechts om de groei in de omvang 10 a Als de aarde in de pot geen mineralen bevat, zal niet
bij te kunnen houden. hetzelfde resultaat optreden. Worteldruk ontstaat
doordat de endodermiscellen (actief) mineralen
2 a Jaargrenzen bevinden zich bij de nummers 2 en 6. transporteren naar de centrale cilinder. In aarde zonder
b De jaarring die in 2016 is gevormd, bevindt zich bij mineralen zal dit transport na enige tijd ophouden.
nummer 7. b Als de aarde een tijdje onder water staat, is hierin weinig
c Het midden van de stam bevindt zich in richting Q en het tot geen zuurstof aanwezig. Daardoor zal niet hetzelfde
cambium bevindt zich in richting P. resultaat optreden, omdat zonder zuurstof geen energie
kan worden vrijgemaakt in de mitochondriën van de
3a Bij planten die in het donker staan, neemt alleen het endodermiscellen.
versgewicht toe. Het drooggewicht neemt niet toe,
doordat er geen fotosynthese plaatsvindt. 11 Ψ w = Ψ s + Ψ p
b Bij planten die in het donker groeien, neemt het Voor zuiver water: Ψ w = 0 kPa
versgewicht het snelst toe. Deze planten nemen veel Voor de plantencel: Ψ w = Ψ s + Ψ = –0,163 + 0,3 =
water op voor de celstrekking. 0,137 kPa
c De cellen van het witlof in het donker bevatten geen Water verplaatst zich van een hoge naar een lage
chloroplasten, maar alleen etioplasten. Door waterpotentiaal, dus water stroomt uit de cel naar het
blootstelling aan licht worden de etioplasten omgezet in zuivere water.
chloroplasten.
12 Het strooizout zal ook in de berm terechtkomen. De
osmotische waarde van de grond zal daardoor toenemen
Dendrochronoloog en dus zal de waterpotentiaal afnemen. Daardoor zal de
4 eze Rijksdienst verzamelt, ontwikkelt en deelt praktisch
D plant minder water uit de bodem kunnen opnemen.
toepasbare kennis voor erfgoedzorg. De dienst streeft
ernaar dat cultuurhistorische en sociaal-maatschappelijke 13 a Het grootste deel van het water dat door de maïsplant is
waarden duurzaam kunnen worden ontwikkeld, benut en opgenomen, is verdampt.
gebruikt. b Twee andere processen waarvoor water is gebruikt, zijn
fotosynthese en het transport van stoffen. Verder is
5 aleo-ecologie onderzoekt de samenhang van fossiele
P water een belangrijke bouwstof (onder andere voor
organismen met elkaar en hun omgeving. Hiermee worden cytoplasma en vacuolevocht).
ecosystemen in het verleden gereconstrueerd en wordt de c ’s Nachts vindt bijna geen verdamping van water uit
invloed van de mens op het milieu beter begrepen. bladeren plaats, doordat vrijwel alle huidmondjes zijn
gesloten. De worteldruk zorgt dan vooral voor het
6 I n de stam net boven het wortelstelsel zijn jaarringen vanaf watertransport.
het eerste jaar aanwezig.
THEMA 43
Planten
CONTEXT
Rode planeet zoekt groene vingers 44
BASISSTOF
1 Bouw, groei en ontwikkeling 44
2 Transport in planten 44
3 Assimilatie en dissimilatie 45
4 Voortplanting 47
5 Reageren op de omgeving 47
SAMENHANG
Een plantenbak als elektriciteitscentrale 49
PRACTICA 50
EXAMENTRAINER 50
, 44 BASISSTOF thema 5 Planten
Openingscontext 7 an de jaarringen van het houten paneel kan worden
A
bepaald wanneer de boom is gekapt. Als dit na het
overlijden van de meester is gebeurd, moet het werk wel
Rode planeet zoekt groene vingers van een leerling zijn.
Over de beoordeling van je uitwerkingen krijg je
informatie van je docent. 8 an de hand van de dikte van een jaarring kan worden
A
afgeleid of het een warm of koud jaar was. Door de
1
gemiddelde dikte van elk jaar te berekenen, ontstaat een
beeld van koude en warme perioden.
Bouw, groei en
2
ontwikkeling
1a De ingekerfde naam staat nog steeds op 1 m hoogte.
Lengtegroei vindt alleen plaats in de punten van een Transport in planten
stengel of wortel.
b De dikte van een jaarring hangt samen met 9 el 2. Deze cel bevat een groot aantal mitochondriën. Die
C
milieuomstandigheden (vooral de zijn nodig voor het vrijmaken van de energie die nodig is
weersomstandigheden). Een brede jaarring duidt op voor het actief transport van mineralen naar de centrale
gunstige milieuomstandigheden (veel groei). cilinder.
c Het cambium vormt cellen naar binnen en naar buiten,
maar ook naar links en rechts om de groei in de omvang 10 a Als de aarde in de pot geen mineralen bevat, zal niet
bij te kunnen houden. hetzelfde resultaat optreden. Worteldruk ontstaat
doordat de endodermiscellen (actief) mineralen
2 a Jaargrenzen bevinden zich bij de nummers 2 en 6. transporteren naar de centrale cilinder. In aarde zonder
b De jaarring die in 2016 is gevormd, bevindt zich bij mineralen zal dit transport na enige tijd ophouden.
nummer 7. b Als de aarde een tijdje onder water staat, is hierin weinig
c Het midden van de stam bevindt zich in richting Q en het tot geen zuurstof aanwezig. Daardoor zal niet hetzelfde
cambium bevindt zich in richting P. resultaat optreden, omdat zonder zuurstof geen energie
kan worden vrijgemaakt in de mitochondriën van de
3a Bij planten die in het donker staan, neemt alleen het endodermiscellen.
versgewicht toe. Het drooggewicht neemt niet toe,
doordat er geen fotosynthese plaatsvindt. 11 Ψ w = Ψ s + Ψ p
b Bij planten die in het donker groeien, neemt het Voor zuiver water: Ψ w = 0 kPa
versgewicht het snelst toe. Deze planten nemen veel Voor de plantencel: Ψ w = Ψ s + Ψ = –0,163 + 0,3 =
water op voor de celstrekking. 0,137 kPa
c De cellen van het witlof in het donker bevatten geen Water verplaatst zich van een hoge naar een lage
chloroplasten, maar alleen etioplasten. Door waterpotentiaal, dus water stroomt uit de cel naar het
blootstelling aan licht worden de etioplasten omgezet in zuivere water.
chloroplasten.
12 Het strooizout zal ook in de berm terechtkomen. De
osmotische waarde van de grond zal daardoor toenemen
Dendrochronoloog en dus zal de waterpotentiaal afnemen. Daardoor zal de
4 eze Rijksdienst verzamelt, ontwikkelt en deelt praktisch
D plant minder water uit de bodem kunnen opnemen.
toepasbare kennis voor erfgoedzorg. De dienst streeft
ernaar dat cultuurhistorische en sociaal-maatschappelijke 13 a Het grootste deel van het water dat door de maïsplant is
waarden duurzaam kunnen worden ontwikkeld, benut en opgenomen, is verdampt.
gebruikt. b Twee andere processen waarvoor water is gebruikt, zijn
fotosynthese en het transport van stoffen. Verder is
5 aleo-ecologie onderzoekt de samenhang van fossiele
P water een belangrijke bouwstof (onder andere voor
organismen met elkaar en hun omgeving. Hiermee worden cytoplasma en vacuolevocht).
ecosystemen in het verleden gereconstrueerd en wordt de c ’s Nachts vindt bijna geen verdamping van water uit
invloed van de mens op het milieu beter begrepen. bladeren plaats, doordat vrijwel alle huidmondjes zijn
gesloten. De worteldruk zorgt dan vooral voor het
6 I n de stam net boven het wortelstelsel zijn jaarringen vanaf watertransport.
het eerste jaar aanwezig.
