Casus 12 – kanker
Leerdoel 1: wat zijn de hall Marcks of Cancer?
De hall Marcks of Cancer staan voor de stadia die een cel kan heeft wanneer het gaat om
een kankercel
1) Zelfvoorziening in groeifactoren: normale gezonden cellen hebben een groeifactor
nodig voordat ze omgezet worden naar een profilerende staat. De groeifactoren
worden via receptoren op het membraan naar binnen getransporteerd en kan daar
signaalmoleculen activeren. In het geval van kankercellen is de activatie van buitenaf
niet meer nodig om de cel te laten delen dit betekent dat de cel zelf zijn delingen kan
reguleren. Dit kan komen omdat cellen eigen groeifactoren produceren of omdat
receptoren overexpressed raken.
2) Ongevoelig voor antigroei factoren: in gezonde cellen zijn er meerdere
antiprolifererende singalen die ervoor zorgen dat celdeling gestopt wordt wanneer dat
nodig is. Deze signalen hopen de cel op bij de G1 fase en sturen ze dan de G0 in, in
plaats van naar de S-fase dus waar replicatie en transcriptie zou plaatsvinden. Dit
gebeurd door het RB eiwit, als het RB geactiveerd is blijft transcriptie uit dus als een
cel moet stoppen met delen wordt het RB actief gemaakt zodat het de transcriptie
factor E2F kan uitzetten. Het kan zijn dat bij kankercellen het RB gemuteerd is
waardoor het niet geactiveerd kan worden en E2F dus actief blijft waardoor er
celdeling blijft plaatsvinden.
3) Weefselinvasie en metastase: kankercellen kunnen na het prolifereren hun
ontwikkelingsplaats verlaten en dan uitzaaien naar andere omliggende weefsels
waardoor ze dus door het hele lichaam kunnen komen te zitten.
, In normale cellen is er namelijk adhesie tussen cellen waardoor ze via de
extracellulaire matrix met elkaar verbonden blijven. Kankercellen hebben dit niet en
kunnen dus via de bloedbaan getransporteerd worden waardoor ze samen met
bloedplaatjes een embolie kunnen vormen (afsluiting van de ader/slagader), door
deze verstopping kunnen de cellen door de bloedvatwand diffunderen en nestelen in
andere delen van het lichaam. De reden waarom kankercellen dit doen is omdat ze
vaak met een hoop bij elkaar liggen, als er een aantal enkele cellen ergens anders
nestelen hebben deze cellen nieuwe en meerdere voedingsstoffen waardoor de cel
hier goed in kan functioneren.
4) Ongecontroleerd replicatie potentieel: in een normale cel wordt na iedere replicatie
het telomeer van een DNA streng een stukje korter waardoor de replicatie tot een
einde kan komen. In een kankercel wordt telomerase geactiveerd om het telomeer
steeds te verlengen waardoor het DNA ongelimiteerd kan blijven repliceren.
5) Constante angiogenese: het zuurstof en de andere voedingsstoffen wat een cel uit
het bloed kan halen zijn essentieel voor zijn functioneren. Wanneer een cel volgroeid
is stopt de angiogenese omdat het dan niet meer zo veel nieuwe bloedvaten nodig
heeft. Kankercellen kunnen als het ware de angiogenese “kickstarten” hierdoor
hebben zij een continu nieuwe aanmaak van bloedvaten waardoor er constant
zuurstof en voedingsstoffen worden geleverd en de cel dus kan blijven delen en
groeien. Tumorcellen kunnen het eiwit MMP uitscheiden wat er voor zal zorgen dat
de extracellulaire matrix kapot gaat waardoor de nieuwe bloedvaten meer ruimte
hebben om te groeien vervolgens zal VEGF de nieuwe endotheelcellen versterken
waardoor ze eiwitten gaan produceren die zorgen dat de groei van nieuwe
bloedvaten begint.
6) Ontwijken van apoptose: kankercellen zijn in staat om
het apoptose proces uit te schakelen. In gezonde
cellen zorgt de activatie van p53 voor het oplossen
van DNA schade en als dat niet kan dan zorgt p53
ervoor dat de cel in apoptose gaat. In kankercellen is
het p53 gemuteerd waardoor het niet functioneel is,
hierdoor wordt zowel de DNA schade niet opgelost en
vind er geen apoptose plaats. Doordat de cel wel
signalen blijft afgeven dat p53 aangemaakt moet
worden is in tumorcellen vaak een verhoogde
concentratie van het p53 terug te vinden.
Leerdoel 2: Wat is kanker en hoe ontstaat het?
Verschillen tussen goed- en kwaadaardige tumoren.
Kankercellen kunnen 2 grote en belangrijke kenmerken
hebben: ze kunnen zelf prolifereren onder normale
omstandigheden (zonder groeifactor) en daarnaast
koloniseren ze op verschillende plekken waardoor de
oorspronkelijke cellen van die locatie gedesoriënteerd raken
waardoor ze hun functie verliezen. Cellen die alleen dat
eerste kenmerk hebben, vormen een tumor. Deze is in een
vroeg stadium nu relatief goed te verwijderen. Een tumor is
pas kwaadaardig als de cel begint uit te zaaien.
Kwaadaardige tumoren die gaan uitzaaien doen dit meestal
via het lymfestelsel of de bloedvaten en zijn dus een vorm van
Leerdoel 1: wat zijn de hall Marcks of Cancer?
De hall Marcks of Cancer staan voor de stadia die een cel kan heeft wanneer het gaat om
een kankercel
1) Zelfvoorziening in groeifactoren: normale gezonden cellen hebben een groeifactor
nodig voordat ze omgezet worden naar een profilerende staat. De groeifactoren
worden via receptoren op het membraan naar binnen getransporteerd en kan daar
signaalmoleculen activeren. In het geval van kankercellen is de activatie van buitenaf
niet meer nodig om de cel te laten delen dit betekent dat de cel zelf zijn delingen kan
reguleren. Dit kan komen omdat cellen eigen groeifactoren produceren of omdat
receptoren overexpressed raken.
2) Ongevoelig voor antigroei factoren: in gezonde cellen zijn er meerdere
antiprolifererende singalen die ervoor zorgen dat celdeling gestopt wordt wanneer dat
nodig is. Deze signalen hopen de cel op bij de G1 fase en sturen ze dan de G0 in, in
plaats van naar de S-fase dus waar replicatie en transcriptie zou plaatsvinden. Dit
gebeurd door het RB eiwit, als het RB geactiveerd is blijft transcriptie uit dus als een
cel moet stoppen met delen wordt het RB actief gemaakt zodat het de transcriptie
factor E2F kan uitzetten. Het kan zijn dat bij kankercellen het RB gemuteerd is
waardoor het niet geactiveerd kan worden en E2F dus actief blijft waardoor er
celdeling blijft plaatsvinden.
3) Weefselinvasie en metastase: kankercellen kunnen na het prolifereren hun
ontwikkelingsplaats verlaten en dan uitzaaien naar andere omliggende weefsels
waardoor ze dus door het hele lichaam kunnen komen te zitten.
, In normale cellen is er namelijk adhesie tussen cellen waardoor ze via de
extracellulaire matrix met elkaar verbonden blijven. Kankercellen hebben dit niet en
kunnen dus via de bloedbaan getransporteerd worden waardoor ze samen met
bloedplaatjes een embolie kunnen vormen (afsluiting van de ader/slagader), door
deze verstopping kunnen de cellen door de bloedvatwand diffunderen en nestelen in
andere delen van het lichaam. De reden waarom kankercellen dit doen is omdat ze
vaak met een hoop bij elkaar liggen, als er een aantal enkele cellen ergens anders
nestelen hebben deze cellen nieuwe en meerdere voedingsstoffen waardoor de cel
hier goed in kan functioneren.
4) Ongecontroleerd replicatie potentieel: in een normale cel wordt na iedere replicatie
het telomeer van een DNA streng een stukje korter waardoor de replicatie tot een
einde kan komen. In een kankercel wordt telomerase geactiveerd om het telomeer
steeds te verlengen waardoor het DNA ongelimiteerd kan blijven repliceren.
5) Constante angiogenese: het zuurstof en de andere voedingsstoffen wat een cel uit
het bloed kan halen zijn essentieel voor zijn functioneren. Wanneer een cel volgroeid
is stopt de angiogenese omdat het dan niet meer zo veel nieuwe bloedvaten nodig
heeft. Kankercellen kunnen als het ware de angiogenese “kickstarten” hierdoor
hebben zij een continu nieuwe aanmaak van bloedvaten waardoor er constant
zuurstof en voedingsstoffen worden geleverd en de cel dus kan blijven delen en
groeien. Tumorcellen kunnen het eiwit MMP uitscheiden wat er voor zal zorgen dat
de extracellulaire matrix kapot gaat waardoor de nieuwe bloedvaten meer ruimte
hebben om te groeien vervolgens zal VEGF de nieuwe endotheelcellen versterken
waardoor ze eiwitten gaan produceren die zorgen dat de groei van nieuwe
bloedvaten begint.
6) Ontwijken van apoptose: kankercellen zijn in staat om
het apoptose proces uit te schakelen. In gezonde
cellen zorgt de activatie van p53 voor het oplossen
van DNA schade en als dat niet kan dan zorgt p53
ervoor dat de cel in apoptose gaat. In kankercellen is
het p53 gemuteerd waardoor het niet functioneel is,
hierdoor wordt zowel de DNA schade niet opgelost en
vind er geen apoptose plaats. Doordat de cel wel
signalen blijft afgeven dat p53 aangemaakt moet
worden is in tumorcellen vaak een verhoogde
concentratie van het p53 terug te vinden.
Leerdoel 2: Wat is kanker en hoe ontstaat het?
Verschillen tussen goed- en kwaadaardige tumoren.
Kankercellen kunnen 2 grote en belangrijke kenmerken
hebben: ze kunnen zelf prolifereren onder normale
omstandigheden (zonder groeifactor) en daarnaast
koloniseren ze op verschillende plekken waardoor de
oorspronkelijke cellen van die locatie gedesoriënteerd raken
waardoor ze hun functie verliezen. Cellen die alleen dat
eerste kenmerk hebben, vormen een tumor. Deze is in een
vroeg stadium nu relatief goed te verwijderen. Een tumor is
pas kwaadaardig als de cel begint uit te zaaien.
Kwaadaardige tumoren die gaan uitzaaien doen dit meestal
via het lymfestelsel of de bloedvaten en zijn dus een vorm van
