2021
2022
Groepsdynamiek
Carmen van den Broek | Studentnummer 3502678
Fontys Hogeschool Pedagogiek | 17/05/2022
Uitgereikt aan:
,Afstudeeropdracht Carmen van den Broek
INFORMATIEPAGINA
AFSTUDEEROPDRACHT
Titel: Groepsdynamiek
Datum voltooiing: 17 mei 2022
AUTEURSGEGEVENS
Naam: Carmen van den Broek
Studentnummer: 3502678
E-mailadres:
OPLEIDINGSINSTITUUT
Naam: Fontys Hogeschool Pedagogiek
Adres: Frans Fransenstraat 15, 5231 MG ’s-Hertogenbosch
Schooljaar: 2021-2022
Stagedocent: K. Perdijk
Afstudeeropdracht-
begeleider: C. Barten
Eerste beoordelaar: E. van der Veer
Tweede beoordelaar: C. Barten
ORGANISATIE
Naam: Instituut Maatschappelijk Werk, team Trainingen
Adres: Beneluxlaan 74, 5042 WS Tilburg
Stagebegeleider: N. Maas
Praktijk/Afstudeeropdracht-
begeleider: K. Nelson
2
,Afstudeeropdracht Carmen van den Broek
VOORWOORD
Beste lezer,
Voor u ligt de afstudeeropdracht: ‘Groepsdynamiek’. In samenwerking met het Instituut
Maatschappelijk Werk (IMW), team Trainingen is dit onderzoek uitgevoerd. Als onderzoeker behoor
ik, Carmen van den Broek, aan de eisen van de opleiding Pedagogiek aan Fontys Hogeschool
Pedagogiek te ’s-Hertogenbosch te voldoen. Het onderzoek is gestart in september 2021 en is
geëindigd in mei 2022. Het onderzoek richt zich op één van de trainingen van het IMW genaamd het
Marietje Kessels Project (MKP). Ik heb samengewerkt met de trainers die het MKP verzorgen, zij
vormen het Design Team. Met hen heb ik samengewerkt om bij te dragen aan de ontwikkeling van de
kinderen van 10 tot 13 jaar die deelnemen aan het MKP. Zij zijn de doelgroep.
Het onderzoek richt zich op het praktijkdoel om een veilig pedagogisch klimaat te creëren voor de
doelgroep die bijdraagt aan hun ontwikkeling. Onderliggend heb ik me gericht op wat groepsdynamiek
inhoudt en hoe een trainer deze kan versterken, omdat de dynamiek in de groep waar een kind zich in
bevindt, een grote rol speelt in het creëren van een veilig pedagogisch klimaat. In samenspraak met het
Design Team, die bijdragen aan het creëren van dit veilig pedagogisch klimaat, heb ik een
onderzoeksvraag opgesteld die centraal staat in het onderzoek:
Vanuit deze onderzoeksvraag heeft het proces geleid tot het beroepsproduct dat bestaat uit
vernieuwend materiaal om de trainers te ondersteunen in specifiek één van de lessen, les 9 Pesten, die
gericht is op de dynamiek in een groep en hoe deze versterkt kan worden. Het beroepsproduct bestaat
uit lesmateriaal voor de trainer en een vernieuwd pakket platen met de 5 rollen van pestgedrag, met als
doel als trainer bij te dragen aan het versterken van de groepsdynamiek bij kinderen van 10 tot 13 jaar.
In het proces tot het beroepsproduct heeft het Design Team feedback gegeven bij het maken van
belangrijke keuzes voor de verantwoording van het beroepsproduct. Hoe aangesloten kan worden op
de behoefte van de doelgroep heb ik in samenwerking met het Design Team onderzocht. Dit heb ik
met hen gedaan door zowel een test met de doelgroep zelf uit te voeren, als met het team kritisch te
bespreken hoe zij de groepsdynamiek en het beroepsproduct ervaren.
Vanuit team Trainingen heeft voornamelijk praktijk/afstudeeropdrachtbegeleider K. Nelson
ondersteuning geboden om een beroepsproduct samen te stellen die antwoord geeft op de
onderzoeksvraag. Mede door haar ervaring als trainer en pedagoog is dit waardevol geweest voor mij
als onderzoeker. Ook heeft afstudeeropdrachtbegeleider C. Barten coaching geboden tijdens het
onderzoek vanuit Fontys Hogeschool Pedagogiek te ’s-Hertogenbosch. Mede door zijn ervaring als
docent, coach en begeleider is zijn aandeel waardevol geweest voor mij als onderzoeker.
Er is veel contact geweest met beide partijen bij het maken van keuzes, waardoor ik veel kennis heb
opgedaan zowel in de praktijk als in de theorie. Dankzij de verschillende respondenten beschikt dit
onderzoek over een passende conclusie. Dank aan hen voor alle steun en medewerking.
Veel leesplezier!
Carmen van den Broek, 17 mei 2022
3
, Afstudeeropdracht Carmen van den Broek
INHOUDSOPGAVE
Inleiding.................................................................................................................................................. 6
Aanleiding .............................................................................................................................................. 7
Design Thinking..................................................................................................................................... 8
Grondhouding........................................................................................................................................ 9
Design Team......................................................................................................................................... 10
Cyclus 1 ................................................................................................................................................ 12
Cyclus 1.1 Empathize fase .................................................................................................................. 13
1.1.1 Theoretisch kader ................................................................................................................ 15
1.1.2 Observatie ............................................................................................................................ 21
1.1.3 Empathy maps MKP-trainers .............................................................................................. 21
1.1.4 Aannames verbreken ........................................................................................................... 23
1.1.5 Interviews MKP-trainers ..................................................................................................... 25
1.1.6 Interview expert ................................................................................................................... 29
Cyclus 1.2 Define fase .......................................................................................................................... 32
1.2.1 Persona’s ............................................................................................................................. 33
1.2.2 Storyboards .......................................................................................................................... 34
1.2.3 Design Critique in Spinnenweb ........................................................................................... 36
1.2.4 Magazinecover .................................................................................................................... 38
1.2.5 Designbrief .......................................................................................................................... 40
1.2.6 Conclusies Empathize en Define 1 ...................................................................................... 42
Cyclus 1.3 Ideate & Prototype fase .................................................................................................... 44
1.3.1 Wall of Ideas........................................................................................................................ 44
1.3.2 COCD-box........................................................................................................................... 46
1.3.3 Verhuisdoos ......................................................................................................................... 50
1.3.4 Onderdelen Prototype 1 ....................................................................................................... 53
1.3.5 Belang beroepsproduct voor doelgroep ............................................................................... 55
1.3.6 Prototype 1 .......................................................................................................................... 57
Cyclus 1.4 Test fase ............................................................................................................................. 60
1.4.1 Test 1 ................................................................................................................................... 60
Cyclus 2 ................................................................................................................................................ 61
Cyclus 2.1 Empathize fase .................................................................................................................. 62
2.1.1 Feedback Prototype 1 .......................................................................................................... 62
2.1.2 Verdieping Empathize 1 ...................................................................................................... 64
4
2022
Groepsdynamiek
Carmen van den Broek | Studentnummer 3502678
Fontys Hogeschool Pedagogiek | 17/05/2022
Uitgereikt aan:
,Afstudeeropdracht Carmen van den Broek
INFORMATIEPAGINA
AFSTUDEEROPDRACHT
Titel: Groepsdynamiek
Datum voltooiing: 17 mei 2022
AUTEURSGEGEVENS
Naam: Carmen van den Broek
Studentnummer: 3502678
E-mailadres:
OPLEIDINGSINSTITUUT
Naam: Fontys Hogeschool Pedagogiek
Adres: Frans Fransenstraat 15, 5231 MG ’s-Hertogenbosch
Schooljaar: 2021-2022
Stagedocent: K. Perdijk
Afstudeeropdracht-
begeleider: C. Barten
Eerste beoordelaar: E. van der Veer
Tweede beoordelaar: C. Barten
ORGANISATIE
Naam: Instituut Maatschappelijk Werk, team Trainingen
Adres: Beneluxlaan 74, 5042 WS Tilburg
Stagebegeleider: N. Maas
Praktijk/Afstudeeropdracht-
begeleider: K. Nelson
2
,Afstudeeropdracht Carmen van den Broek
VOORWOORD
Beste lezer,
Voor u ligt de afstudeeropdracht: ‘Groepsdynamiek’. In samenwerking met het Instituut
Maatschappelijk Werk (IMW), team Trainingen is dit onderzoek uitgevoerd. Als onderzoeker behoor
ik, Carmen van den Broek, aan de eisen van de opleiding Pedagogiek aan Fontys Hogeschool
Pedagogiek te ’s-Hertogenbosch te voldoen. Het onderzoek is gestart in september 2021 en is
geëindigd in mei 2022. Het onderzoek richt zich op één van de trainingen van het IMW genaamd het
Marietje Kessels Project (MKP). Ik heb samengewerkt met de trainers die het MKP verzorgen, zij
vormen het Design Team. Met hen heb ik samengewerkt om bij te dragen aan de ontwikkeling van de
kinderen van 10 tot 13 jaar die deelnemen aan het MKP. Zij zijn de doelgroep.
Het onderzoek richt zich op het praktijkdoel om een veilig pedagogisch klimaat te creëren voor de
doelgroep die bijdraagt aan hun ontwikkeling. Onderliggend heb ik me gericht op wat groepsdynamiek
inhoudt en hoe een trainer deze kan versterken, omdat de dynamiek in de groep waar een kind zich in
bevindt, een grote rol speelt in het creëren van een veilig pedagogisch klimaat. In samenspraak met het
Design Team, die bijdragen aan het creëren van dit veilig pedagogisch klimaat, heb ik een
onderzoeksvraag opgesteld die centraal staat in het onderzoek:
Vanuit deze onderzoeksvraag heeft het proces geleid tot het beroepsproduct dat bestaat uit
vernieuwend materiaal om de trainers te ondersteunen in specifiek één van de lessen, les 9 Pesten, die
gericht is op de dynamiek in een groep en hoe deze versterkt kan worden. Het beroepsproduct bestaat
uit lesmateriaal voor de trainer en een vernieuwd pakket platen met de 5 rollen van pestgedrag, met als
doel als trainer bij te dragen aan het versterken van de groepsdynamiek bij kinderen van 10 tot 13 jaar.
In het proces tot het beroepsproduct heeft het Design Team feedback gegeven bij het maken van
belangrijke keuzes voor de verantwoording van het beroepsproduct. Hoe aangesloten kan worden op
de behoefte van de doelgroep heb ik in samenwerking met het Design Team onderzocht. Dit heb ik
met hen gedaan door zowel een test met de doelgroep zelf uit te voeren, als met het team kritisch te
bespreken hoe zij de groepsdynamiek en het beroepsproduct ervaren.
Vanuit team Trainingen heeft voornamelijk praktijk/afstudeeropdrachtbegeleider K. Nelson
ondersteuning geboden om een beroepsproduct samen te stellen die antwoord geeft op de
onderzoeksvraag. Mede door haar ervaring als trainer en pedagoog is dit waardevol geweest voor mij
als onderzoeker. Ook heeft afstudeeropdrachtbegeleider C. Barten coaching geboden tijdens het
onderzoek vanuit Fontys Hogeschool Pedagogiek te ’s-Hertogenbosch. Mede door zijn ervaring als
docent, coach en begeleider is zijn aandeel waardevol geweest voor mij als onderzoeker.
Er is veel contact geweest met beide partijen bij het maken van keuzes, waardoor ik veel kennis heb
opgedaan zowel in de praktijk als in de theorie. Dankzij de verschillende respondenten beschikt dit
onderzoek over een passende conclusie. Dank aan hen voor alle steun en medewerking.
Veel leesplezier!
Carmen van den Broek, 17 mei 2022
3
, Afstudeeropdracht Carmen van den Broek
INHOUDSOPGAVE
Inleiding.................................................................................................................................................. 6
Aanleiding .............................................................................................................................................. 7
Design Thinking..................................................................................................................................... 8
Grondhouding........................................................................................................................................ 9
Design Team......................................................................................................................................... 10
Cyclus 1 ................................................................................................................................................ 12
Cyclus 1.1 Empathize fase .................................................................................................................. 13
1.1.1 Theoretisch kader ................................................................................................................ 15
1.1.2 Observatie ............................................................................................................................ 21
1.1.3 Empathy maps MKP-trainers .............................................................................................. 21
1.1.4 Aannames verbreken ........................................................................................................... 23
1.1.5 Interviews MKP-trainers ..................................................................................................... 25
1.1.6 Interview expert ................................................................................................................... 29
Cyclus 1.2 Define fase .......................................................................................................................... 32
1.2.1 Persona’s ............................................................................................................................. 33
1.2.2 Storyboards .......................................................................................................................... 34
1.2.3 Design Critique in Spinnenweb ........................................................................................... 36
1.2.4 Magazinecover .................................................................................................................... 38
1.2.5 Designbrief .......................................................................................................................... 40
1.2.6 Conclusies Empathize en Define 1 ...................................................................................... 42
Cyclus 1.3 Ideate & Prototype fase .................................................................................................... 44
1.3.1 Wall of Ideas........................................................................................................................ 44
1.3.2 COCD-box........................................................................................................................... 46
1.3.3 Verhuisdoos ......................................................................................................................... 50
1.3.4 Onderdelen Prototype 1 ....................................................................................................... 53
1.3.5 Belang beroepsproduct voor doelgroep ............................................................................... 55
1.3.6 Prototype 1 .......................................................................................................................... 57
Cyclus 1.4 Test fase ............................................................................................................................. 60
1.4.1 Test 1 ................................................................................................................................... 60
Cyclus 2 ................................................................................................................................................ 61
Cyclus 2.1 Empathize fase .................................................................................................................. 62
2.1.1 Feedback Prototype 1 .......................................................................................................... 62
2.1.2 Verdieping Empathize 1 ...................................................................................................... 64
4
