Samenvatting Ontwikkelingspscyhologie

HOOFDSTUK 1 : INLEIDING
EEN ORIËNTATIE OP DE ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE


DEFINITIE


- Ontwikkelingspsychologie = wetenschappelijke studie naar groei, verandering en stabiliteit
van conceptie tot aan de dood.
- Ontleding definitie
o Wetenschappelijk:
 Men maakt gebruik van onderzoeken, hypotheses om tot wetenschappelijke
bewijzen te komen.
o Groei, verandering en stabiliteit:
 Is de menselijke ontwikkeling universeel?
 Zijn er culturele, radiale of etnische verschillen?
 Zijn er unieke aspecten van het individu?
o Conceptie tot aan de dood:
 Tot op het einde van ons leven blijven we groeien en veranderen terwijl ons
gedrag in andere opzichten stabiel blijft.


WAT IS ONTWIKKELING?


- Ontwikkelen = het veranderen van een aanwezige structuur
o Aanwezige structuren ont-wikkelen, ont-vouwen, ont-plooien zich gedurende het
hele leven
o Verwerven van nieuwe mogelijkheden – verliezen van bepaalde functie
 Winst – verlies



KENMERKEN VAN ONTWIKKELING


- Gedragsveranderingen
o winst – verlies, verwerven – verliezen
- Levenslang proces
o Verloop in tijd (= geen momentopname)
o Houdt een vooruitgang in (= geleidelijke verandering)

, CONTINUE VERANDERING VS. DISCONTINUE VERANDERING


- Continue verandering = ontwikkeling gebeurt geleidelijk aan
o Kwantitatief  de onderliggende ontwikkelingsprocessen die de aanzet geven tot
verandering blijven gedurende het hele leven dezelfde
- Discontinue verandering = ontwikkeling in aparte stappen/stadia
o Bv: cognitieve ontwikkeling: het denken van kinderen verandert naarmate ze ouder
worden



KRITIEKE EN GEVOELIGE PERIODE


- Kritieke periode = een specifieke periode in de ontwikkeling waarin een bepaalde
gebeurtenis de grootste consequenties heeft.
o Bv: kindje wordt weggehaald bij ouders tijdens kritieke periode  gevolgen bij
hechting
- Gevoelige periode = periode waarin bepaalde vermogens optimaal naar voor komen. Een
inhaalbeweging is mogelijk.
o Bv: het leren van een tweede taal op een bepaalde leeftijd



NATURE – NURTURE


- Nature = eigenschappen die vast liggen van bij de geboorte (= erfelijkheid)
o Bv: kleur ogen, psychische aandoeningen (ADHD, autisme), je geslacht,…
- Nurture = omgevingsinvloeden die je gedrag bepalen
o Biologische invloeden: cocaïnegebruik van een zwangere vrouw op haar ongeboren
kind
o Sociale invloeden: de manier waarop ouders hun kind opvoeden
o Maatschappelijke invloeden: socio-economische kansen van leden van
minderheidsgroepen
- IQ?
o Vanaf de geboorte bepaald of bepaald door omgevingsfactoren?  niet 1 van de 2
MAAR combinatie van beiden


LEVENSLOOP PERSPECTIEF : UITGANGSPUNTEN


- Levenslang
o Geen enkele levensfase heeft meer impact op de ontwikkeling dan een andere.
o In elke levensfasen zijn belangrijke ontwikkelingen

, - Multi – dimensioneel en multi – directioneel
o Multi-dimensioneel: ontwikkeling kan plaats hebben op verschillende domeinen.
Heel vaak is er interactie tussen deze domeinen.
o Multi-directioneel: de ontwikkeling van je vaardigheden is niet oneindig. In elke
levensfase zie je een toename (+) en afname (-) van vaardigheden en kennis op
verschillende domeinen.
- Plastisch (= veranderbaar/kneedbaar)
o Bv: sommige bejaarden maken op mentaal vlak vorderingen door sudoku’s,
kruiswoordraadsels op te lossen.
- Beïnvloed door meerdere interagerende factoren
o Iedere mens behoort tot een specifiek cohort 1
 Bepaald cohort  bepaalde normatieve gebeurtenissen2
o Normatieve gebeurtenissen
 Historisch  bv: aanslag op WTC torens, vluchtelingenkampen,…
 Leeftijdsgebonden  menopauze, adolescenten die tot ’s avonds laat
gamen,…
 Socio – cultureel  bv: immigrantkinderen die geen Nederlands spreken,
zaak Dutroux
o Niet – normatieve gebeurtenissen = gebeurtenissen die plaatsvinden in het leven van
een bepaald persoon op een moment waarop andere mensen dit niet meemaken (=
individuele gebeurtenissen)
 Bv: diagnose van kanker krijgen, bungeejumpen,…
o Niet – normatieve gebeurtenissen > impact dan normatieve gebeurtenissen

REIKWIJSTE VAN HET VAKGEBIED
- Leeftijdscategorie (= ontwikkelingsfasen)
- Ontwikkelingsthema (=ontwikkelingsdomein)


ONTWIKKELINGSFASEN


- Prenatale ontwikkeling
- Geboorte en pasgeborene
- Babytijd (het eerste levensjaar)
- Peutertijd (1 – 3 jaar)
- Kleutertijd (3 – 6 jaar)
- Lagere schooltijd (6 – 12 jaar)
- Adolescentie (12 – 20 jaar)
- Jongvolwassenheid (20 – 40 jaar)
- Volwassenheid (40 – 60 jaar)
- Ouderdom (60 jaar – de dood)
1
Cohort = een groep mensen die rond dezelfde tijd op dezelfde plek is geboren
2
Normatieve gebeurtenissen = gebeurtenissen die zich voor de meeste individuen binnen een groep op
dezelfde manier voltrekken.

, ONTWIKKELINGSDOMEINEN


- Lichamelijke ontwikkeling
- Motorische ontwikkeling
- Tekenontwikkeling
- Seksuele ontwikkeling
- Sociaal – emotionele ontwikkeling
- Cognitieve ontwikkeling
- Taalontwikkeling
- Morele ontwikkeling
- Spelontwikkeling
- Persoonlijkheidsontwikkeling



HORIZONTALE SAMENHANG VS. VERTICALE SAMENHANG


- Horizontale samenhang = de ontwikkelingsgebieden binnen één leeftijdsfase staan in relatie
tot elkaar.
o Bv: een kind moet eerst over verschillende cognitieve mogelijkheden beschikken
vooraleer het kan lezen, schrijven,…
- Verticale samenhang = over de verschillende leeftijdsfasen is er samenhang binnen één
ontwikkelingsdomein.
o Bv: een kind leert eerst krabbelen en dan pas geometrische figuren maken.



THEORETISCHE PERSPECTIEVEN



Stroming Inhoud Vertegenwoordigers

Psychodynamisch Het onbewuste of crisissen als FREUD en ERIKSON
drijfkracht van ontwikkeling


Behavioristisch Ontwikkeling enkel te begrijpen PAVLOV en SKINNER
vanuit waarneembaar gedrag (psychologie)


Cognitivistisch Bestudeert vooral hoe mensen PIAGET
informatie verwerken