Menselijke biologie en genetica - Psychologie
INHOUD
hoofdstuk 2: chemie van het leven ................................................................................................................. 10
2.1 atomen en moleculen (geen echte leerstof maar handig om te weten)........................................ 10
2.2 water en leven ......................................................................................................................................... 11
eigenschappen van water ......................................................................................................................... 11
zuren en basen ............................................................................................................................................ 11
2.3 moleculen in het leven ........................................................................................................................... 12
koolhydraten ............................................................................................................................................... 12
lipiden .......................................................................................................................................................... 13
Proteïnen ..................................................................................................................................................... 14
nucleïnezuren ............................................................................................................................................. 14
hoofdstuk 3: cel structuur en functie ............................................................................................................. 16
3.1 Wat is een cel? ......................................................................................................................................... 16
de celtheorie ............................................................................................................................................... 16
celgrootte .................................................................................................................................................... 16
microscopie ................................................................................................................................................. 16
3.2 hoe cellen zijn georganiseerd ............................................................................................................... 17
3.3 Plasmamembraan het de manier waarop stoffen het doorkruisen ................................................. 19
functies van het plasmamembraan ......................................................................................................... 19
3.4 De kern (Nucleus) en het endomembrane systeem ........................................................................... 21
De nucleus (kern) ....................................................................................................................................... 21
ribosomen .................................................................................................................................................... 22
het endomembraansysteem ..................................................................................................................... 22
3.5 het cytoskelet, de cellbeweging en de celverbindingen .................................................................. 22
cillia en flagellen........................................................................................................................................ 23
extracellulaire matrix (ECM) .................................................................................................................... 24
verbinding tussen cellen (cell junctions) ............................................................................................... 24
3.6 Metabolisme en energie reacties .......................................................................................................... 24
metabolic pathways ................................................................................................................................... 24
enzymen ....................................................................................................................................................... 25
mitochondriën en cellulaire respiratie ................................................................................................... 25
fermentatie (anaeroob)............................................................................................................................. 27
Hoofdstuk 4: organisatie en regulatie van lichaamssystemen .................................................................... 28
4.1 soorten weefsels ...................................................................................................................................... 28
4.2 bindweefsel verbindt en ondersteunt .................................................................................................. 28
Pagina | 1
, vezelig bindweefsel (fibrous connective tussue) .................................................................................. 29
ondersteund bindweefsel .......................................................................................................................... 29
4.3 spierweefsel brengt het lichaam in beweging .................................................................................... 31
4.4 zenuwweefsel communiceert ................................................................................................................ 32
neuronen ...................................................................................................................................................... 32
neuroglia ...................................................................................................................................................... 32
4.5 epitheelweefsel beschermt ................................................................................................................... 32
soorten epitheel ......................................................................................................................................... 33
4.6 integumentair systeem ........................................................................................................................... 34
gebieden van de huid................................................................................................................................. 34
Accessoire organen van de huid ............................................................................................................... 36
4.7 orgaansystemen, lichaamsholtes en membranen .............................................................................. 36
orgaansystemen .......................................................................................................................................... 36
lichaamsholten............................................................................................................................................ 36
lichaamsmembranen .................................................................................................................................. 37
4.8 homeostase ............................................................................................................................................... 37
hoofdstuk 5: cardiovasculair systeem ............................................................................................................. 38
5.1 overzicht van het cardiovasculair systeem ......................................................................................... 38
circulatie zorgt voor uitwisseling ............................................................................................................ 38
functies van het cardiovasculaire systeem ............................................................................................ 38
5.2 de soorten bloedvaten ............................................................................................................................ 38
de arteriën................................................................................................................................................... 38
capillaire bloedvaten (haarvaten) ........................................................................................................... 39
venen ............................................................................................................................................................ 39
5.3 Het hart is een dubbele pomp............................................................................................................... 40
coronaire circulatie: de bloed aanvoer naar het hart ......................................................................... 41
het doorlopen van bloed doorheen het hart ......................................................................................... 41
De cardiale cyclus ...................................................................................................................................... 42
een elektrocardiogram is een registratie van de hartslag (ECG) ....................................................... 44
5.4 bloeddruk .................................................................................................................................................. 44
pols is hetzelfde als hartslag .................................................................................................................... 44
bloedstroom is gereguleerd ...................................................................................................................... 45
5.5 twee cardiovasculaire trajecten ........................................................................................................... 45
longcircuit.................................................................................................................................................... 45
systematische circuit ................................................................................................................................. 45
hepatic portal system ................................................................................................................................ 46
5.6 uitwisseling bij de haarvaten .......................................................................................................... 46
5.7 cardiovasculaire aandoeningen ...................................................................................................... 47
Pagina | 2
, Hypertensie ................................................................................................................................................. 47
beroerte ....................................................................................................................................................... 48
hartaanval.................................................................................................................................................... 48
aneurysma ................................................................................................................................................... 48
hartfalen ...................................................................................................................................................... 49
hoofdstuk 6: bloed ............................................................................................................................................. 50
6.1 bloed: een overzicht ............................................................................................................................... 50
functies van het bloed ............................................................................................................................... 50
samenstelling van bloed ............................................................................................................................ 50
6.2 rode bloedcellen en de transport van gassen ..................................................................................... 51
hoe rode bloedcellen zuurstof dragen .................................................................................................... 51
transport van koolstofdioxide (CO2) ....................................................................................................... 51
productie van rode bloedcellen ............................................................................................................... 51
aandoeningen met betrekking tot Rode bloedcellen ........................................................................... 52
6.3 witte bloedcellen en verdediging tegen ziektes ................................................................................ 53
type witte bloedcellen .............................................................................................................................. 53
aandoeningen die te maken hebben met witte bloedcellen .............................................................. 54
6.4 bloedplaatjes en bloedstolling .............................................................................................................. 55
bloedstolling ................................................................................................................................................ 55
stollingsstoornissen .................................................................................................................................... 56
6.5 bloedgroepen ........................................................................................................................................... 56
ABO bloedgroep .......................................................................................................................................... 56
rhesus (RH) bloedgroepen ......................................................................................................................... 58
6.6 homeostase ............................................................................................................................................... 58
hoofstuk 7: imuunsysteem ................................................................................................................................ 59
7.1 het lymfesysteen ..................................................................................................................................... 59
lymfevaten .................................................................................................................................................. 59
lymfeorganen .............................................................................................................................................. 59
7.2 aangeboren immuundefensie ................................................................................................................ 60
eerste verdedigingreactie: fysieke en chemische barrières ............................................................... 60
Tweede verdedigingsreactie: ontstekingsractie ................................................................................... 61
beschermende proteïnen .......................................................................................................................... 62
7.3 adaptieve immuunafweer ...................................................................................................................... 62
werking van adaptieve immuunafweer ................................................................................................... 62
7.4 veworven immuniteit .............................................................................................................................. 65
actieve immuniteit ..................................................................................................................................... 65
passieve immuniteit ................................................................................................................................... 65
cytokines en immuniteit ........................................................................................................................... 65
Pagina | 3
, 7.5 hypersensitieve reacties......................................................................................................................... 66
allergieën ..................................................................................................................................................... 66
andere promlemen met immuniteit ........................................................................................................ 67
hoofdstuk 8: biologie van infectieziektes ...................................................................................................... 68
8.1 bacteriën en virussen.............................................................................................................................. 68
bacteriën ..................................................................................................................................................... 68
virussen ........................................................................................................................................................ 68
prionen ......................................................................................................................................................... 69
8.2 besmettelijke ziekten en menselijke gezondheid ............................................................................. 69
HIV/aids ....................................................................................................................................................... 69
8.3 opkomende ziektes ................................................................................................................................. 71
8.4 antibiotica resistentie ............................................................................................................................ 71
hoofdstuk 9: spijsverteringsstelsel en voeding ............................................................................................. 72
9.1 een overzicht van de spijsvertering ..................................................................................................... 72
het proces van spijsvertering ................................................................................................................... 72
de wanden van het spijsverteringsstelsel .............................................................................................. 72
9.2 de mond, farynx en oesofagus .............................................................................................................. 73
de mond ....................................................................................................................................................... 73
de farynx en oesofagus .............................................................................................................................. 74
9.3 de maag en dunne darm ......................................................................................................................... 75
De maag ....................................................................................................................................................... 75
dunne darm ................................................................................................................................................. 75
lactose intolerantie .................................................................................................................................... 77
coeliakie....................................................................................................................................................... 77
9.4 accessoire organen en de regulatie van uitscheidingen ................................................................... 77
de accessoire organen ............................................................................................................................... 77
regulatie van spijsvererting secreties ..................................................................................................... 78
9.5 de dikke darm en defecatie ................................................................................................................... 79
functies van de dikke darm ...................................................................................................................... 79
aandoeningen van het colon en het rectum .......................................................................................... 79
9.6 voeding en gewichtscontrole ................................................................................................................. 80
voedingsklassen .......................................................................................................................................... 80
eetstoornissen ............................................................................................................................................. 82
Hoofdstuk 10: ademhalingsstelsel ................................................................................................................... 84
10.1 het respiratoir stelsel ........................................................................................................................... 84
10.2 de bovenste luchtwegen ...................................................................................................................... 84
de neus ......................................................................................................................................................... 84
keelholte ...................................................................................................................................................... 85
Pagina | 4
INHOUD
hoofdstuk 2: chemie van het leven ................................................................................................................. 10
2.1 atomen en moleculen (geen echte leerstof maar handig om te weten)........................................ 10
2.2 water en leven ......................................................................................................................................... 11
eigenschappen van water ......................................................................................................................... 11
zuren en basen ............................................................................................................................................ 11
2.3 moleculen in het leven ........................................................................................................................... 12
koolhydraten ............................................................................................................................................... 12
lipiden .......................................................................................................................................................... 13
Proteïnen ..................................................................................................................................................... 14
nucleïnezuren ............................................................................................................................................. 14
hoofdstuk 3: cel structuur en functie ............................................................................................................. 16
3.1 Wat is een cel? ......................................................................................................................................... 16
de celtheorie ............................................................................................................................................... 16
celgrootte .................................................................................................................................................... 16
microscopie ................................................................................................................................................. 16
3.2 hoe cellen zijn georganiseerd ............................................................................................................... 17
3.3 Plasmamembraan het de manier waarop stoffen het doorkruisen ................................................. 19
functies van het plasmamembraan ......................................................................................................... 19
3.4 De kern (Nucleus) en het endomembrane systeem ........................................................................... 21
De nucleus (kern) ....................................................................................................................................... 21
ribosomen .................................................................................................................................................... 22
het endomembraansysteem ..................................................................................................................... 22
3.5 het cytoskelet, de cellbeweging en de celverbindingen .................................................................. 22
cillia en flagellen........................................................................................................................................ 23
extracellulaire matrix (ECM) .................................................................................................................... 24
verbinding tussen cellen (cell junctions) ............................................................................................... 24
3.6 Metabolisme en energie reacties .......................................................................................................... 24
metabolic pathways ................................................................................................................................... 24
enzymen ....................................................................................................................................................... 25
mitochondriën en cellulaire respiratie ................................................................................................... 25
fermentatie (anaeroob)............................................................................................................................. 27
Hoofdstuk 4: organisatie en regulatie van lichaamssystemen .................................................................... 28
4.1 soorten weefsels ...................................................................................................................................... 28
4.2 bindweefsel verbindt en ondersteunt .................................................................................................. 28
Pagina | 1
, vezelig bindweefsel (fibrous connective tussue) .................................................................................. 29
ondersteund bindweefsel .......................................................................................................................... 29
4.3 spierweefsel brengt het lichaam in beweging .................................................................................... 31
4.4 zenuwweefsel communiceert ................................................................................................................ 32
neuronen ...................................................................................................................................................... 32
neuroglia ...................................................................................................................................................... 32
4.5 epitheelweefsel beschermt ................................................................................................................... 32
soorten epitheel ......................................................................................................................................... 33
4.6 integumentair systeem ........................................................................................................................... 34
gebieden van de huid................................................................................................................................. 34
Accessoire organen van de huid ............................................................................................................... 36
4.7 orgaansystemen, lichaamsholtes en membranen .............................................................................. 36
orgaansystemen .......................................................................................................................................... 36
lichaamsholten............................................................................................................................................ 36
lichaamsmembranen .................................................................................................................................. 37
4.8 homeostase ............................................................................................................................................... 37
hoofdstuk 5: cardiovasculair systeem ............................................................................................................. 38
5.1 overzicht van het cardiovasculair systeem ......................................................................................... 38
circulatie zorgt voor uitwisseling ............................................................................................................ 38
functies van het cardiovasculaire systeem ............................................................................................ 38
5.2 de soorten bloedvaten ............................................................................................................................ 38
de arteriën................................................................................................................................................... 38
capillaire bloedvaten (haarvaten) ........................................................................................................... 39
venen ............................................................................................................................................................ 39
5.3 Het hart is een dubbele pomp............................................................................................................... 40
coronaire circulatie: de bloed aanvoer naar het hart ......................................................................... 41
het doorlopen van bloed doorheen het hart ......................................................................................... 41
De cardiale cyclus ...................................................................................................................................... 42
een elektrocardiogram is een registratie van de hartslag (ECG) ....................................................... 44
5.4 bloeddruk .................................................................................................................................................. 44
pols is hetzelfde als hartslag .................................................................................................................... 44
bloedstroom is gereguleerd ...................................................................................................................... 45
5.5 twee cardiovasculaire trajecten ........................................................................................................... 45
longcircuit.................................................................................................................................................... 45
systematische circuit ................................................................................................................................. 45
hepatic portal system ................................................................................................................................ 46
5.6 uitwisseling bij de haarvaten .......................................................................................................... 46
5.7 cardiovasculaire aandoeningen ...................................................................................................... 47
Pagina | 2
, Hypertensie ................................................................................................................................................. 47
beroerte ....................................................................................................................................................... 48
hartaanval.................................................................................................................................................... 48
aneurysma ................................................................................................................................................... 48
hartfalen ...................................................................................................................................................... 49
hoofdstuk 6: bloed ............................................................................................................................................. 50
6.1 bloed: een overzicht ............................................................................................................................... 50
functies van het bloed ............................................................................................................................... 50
samenstelling van bloed ............................................................................................................................ 50
6.2 rode bloedcellen en de transport van gassen ..................................................................................... 51
hoe rode bloedcellen zuurstof dragen .................................................................................................... 51
transport van koolstofdioxide (CO2) ....................................................................................................... 51
productie van rode bloedcellen ............................................................................................................... 51
aandoeningen met betrekking tot Rode bloedcellen ........................................................................... 52
6.3 witte bloedcellen en verdediging tegen ziektes ................................................................................ 53
type witte bloedcellen .............................................................................................................................. 53
aandoeningen die te maken hebben met witte bloedcellen .............................................................. 54
6.4 bloedplaatjes en bloedstolling .............................................................................................................. 55
bloedstolling ................................................................................................................................................ 55
stollingsstoornissen .................................................................................................................................... 56
6.5 bloedgroepen ........................................................................................................................................... 56
ABO bloedgroep .......................................................................................................................................... 56
rhesus (RH) bloedgroepen ......................................................................................................................... 58
6.6 homeostase ............................................................................................................................................... 58
hoofstuk 7: imuunsysteem ................................................................................................................................ 59
7.1 het lymfesysteen ..................................................................................................................................... 59
lymfevaten .................................................................................................................................................. 59
lymfeorganen .............................................................................................................................................. 59
7.2 aangeboren immuundefensie ................................................................................................................ 60
eerste verdedigingreactie: fysieke en chemische barrières ............................................................... 60
Tweede verdedigingsreactie: ontstekingsractie ................................................................................... 61
beschermende proteïnen .......................................................................................................................... 62
7.3 adaptieve immuunafweer ...................................................................................................................... 62
werking van adaptieve immuunafweer ................................................................................................... 62
7.4 veworven immuniteit .............................................................................................................................. 65
actieve immuniteit ..................................................................................................................................... 65
passieve immuniteit ................................................................................................................................... 65
cytokines en immuniteit ........................................................................................................................... 65
Pagina | 3
, 7.5 hypersensitieve reacties......................................................................................................................... 66
allergieën ..................................................................................................................................................... 66
andere promlemen met immuniteit ........................................................................................................ 67
hoofdstuk 8: biologie van infectieziektes ...................................................................................................... 68
8.1 bacteriën en virussen.............................................................................................................................. 68
bacteriën ..................................................................................................................................................... 68
virussen ........................................................................................................................................................ 68
prionen ......................................................................................................................................................... 69
8.2 besmettelijke ziekten en menselijke gezondheid ............................................................................. 69
HIV/aids ....................................................................................................................................................... 69
8.3 opkomende ziektes ................................................................................................................................. 71
8.4 antibiotica resistentie ............................................................................................................................ 71
hoofdstuk 9: spijsverteringsstelsel en voeding ............................................................................................. 72
9.1 een overzicht van de spijsvertering ..................................................................................................... 72
het proces van spijsvertering ................................................................................................................... 72
de wanden van het spijsverteringsstelsel .............................................................................................. 72
9.2 de mond, farynx en oesofagus .............................................................................................................. 73
de mond ....................................................................................................................................................... 73
de farynx en oesofagus .............................................................................................................................. 74
9.3 de maag en dunne darm ......................................................................................................................... 75
De maag ....................................................................................................................................................... 75
dunne darm ................................................................................................................................................. 75
lactose intolerantie .................................................................................................................................... 77
coeliakie....................................................................................................................................................... 77
9.4 accessoire organen en de regulatie van uitscheidingen ................................................................... 77
de accessoire organen ............................................................................................................................... 77
regulatie van spijsvererting secreties ..................................................................................................... 78
9.5 de dikke darm en defecatie ................................................................................................................... 79
functies van de dikke darm ...................................................................................................................... 79
aandoeningen van het colon en het rectum .......................................................................................... 79
9.6 voeding en gewichtscontrole ................................................................................................................. 80
voedingsklassen .......................................................................................................................................... 80
eetstoornissen ............................................................................................................................................. 82
Hoofdstuk 10: ademhalingsstelsel ................................................................................................................... 84
10.1 het respiratoir stelsel ........................................................................................................................... 84
10.2 de bovenste luchtwegen ...................................................................................................................... 84
de neus ......................................................................................................................................................... 84
keelholte ...................................................................................................................................................... 85
Pagina | 4