Samenvattingen anatomie & fysiologie leerjaar 1 (basisblok)

Week 2 Anatomie en Fysiologie cel en weefselleer week 2 (Hoofdstuk 1 - 3)
Samenvatting aan de hand van de doelstellingen en PowerPoint



Doelstellingen
1. Aan de hand van een zelfgemaakte schematische afbeelding de bouw van de lichaamscel als
kleinste, zelfstandig levende eenheid van het menselijk organisme beschrijven. Daarbij kan de
student tevens van de verschillende celorganellen de functie weergeven.

2. De opbouw van de mens beschrijven vanuit cellen, weefsels, organen en orgaan- of
functiesystemen.

3. De functiesystemen beschrijven, die bij meercellige organismen (zoals de mens) noodzakelijk zijn
om te leven en te overleven.



De mens en de verpleegkundige

Anatomie = leer van het gezonde lichaam

Pathologie = afwijkende bouw

Pathofysiologie = afwijkende functie

Ziekteleer = anatomie, fysiologie, pathologie, pathofysiologie --> klinisch redeneren




De lichaamscel

Definitie:

De cel is de kleinste, zelfstandig levende eenheid van de mens


Kernelementen:

 Kleinst niet met bloot oog te zien
 Zelfstandig levend

,Van ééncelligheid naar meercelligheid

Eicel levensduur van max. 4 dagen in het lichaam, is dus niet zelfstandig levend, zaadcel ook niet.

Een bevruchte eicel is wel zelfstandig levend.


Bevruchtte eicel gaat groeien (delen) 2 dezelfde cellen die scheiden: 1 eiige tweeling. Het kan niet zo
zijn dat er 4 cellen zich scheiden er een vier eiige vierling komt.



Zygote = het menselijk lichaam ontstaat zich uit deze ene cel. Ontstaan met samenwerking
van het ovum (vrouwelijke eicel) en het spermatozoön (mannelijke zaadcel)



Differentiatie
= elke cel heeft zijn eigen taak orgaanstelsel/zenuw.
Definitie: proces waarbij iets zich in verschillende richtingen ontwikkeld.

Differentiatie van cellen naar aangepaste celtypes met bepaalde structurele en functionele
kenmerken treedt op in een vroeg stadium van de foetale ontwikkeling, zoals epitheelcellen die
andere kenmerken ontwikkelen dan lymfocyten.


Omnipotent
= nog in staat alle organen te vormen, uit 1 cel bestaat alles, cel waar alles nog uit gemaakt kan
worden.

Pluripotent
= een cel die al een specifiek doel heeft, bijvoorbeeld het aanleggen van een skelet.

Oligopotent
= stamcellen, is in staat om nog zichzelf te veranderen.

Unipotent
= gespecialiseerde cellen beperkt in ontwikkeling (niet de stamcellen).

, De lichaamscel: onderdelen

Cel bestaat uit:

1. Plasma celmembraan
2. Celkern
3. Cytoplasma met inhoud



1. Plasma celmembraan = het omhulsel
 Bestaat uit 2 lagen fosfolipiden (= vetachtige stoffen), met eiwit- en suikermoleculen.
 Bestaat uit lipide cholesterol

Fosfolipiden moleculen hebben een kop en een staart:
De kop : heeft een elektrische lading = hydrofiel (wateraantrekkend)
De staart : geen lading = hydrofoob (waterafstotend)

De koppen liggen naar buiten.


 Vormsels --> toegangswegen door de celmembraan, bijv. receptor


Functies plasmacelmembraan:

 Begrenzing
 Transport
 Opvangen van signalen doorgeven aan de cel
 Omzetting bepaalde stoffen
 Goede vorm houden vd cel

Geneesmiddelen moet op een receptor passen
Bijvoorbeeld: Metformine op insuline producerende cellen



2. Celkern (nucleus) ‘’de regiekamer’’
 DNA
 Iedere cel heeft actieve erfelijkheidsfactoren
 Nucleolus:
Binnen de kern bevindt zich een ronde structuur, die betrokken is bij de productie (synthese)
en samenstelling van de elementen van ribosomen.

, 3. Cytoplasma ‘de fabriek’
 Celvloeistof

 Celorganellen
- Elk celorganel heeft een eigen specialistische functie.
- ‘’kleine organen’’

Voorbeelden celorganellen:
 Kern (nucleus)
Met DNA en Nucleolus.



 Mitochondriën
Functie: energiecentrale van de cel.
De activiste celtypen hebben de meeste mitochondriën: levercellen, spiercellen en spermatozoa.



 Ribosomen
Functie: maken eiwitten.

Een ribosoom is het onderdeel van de cel dat eiwitten maakt. Ribosomen zijn zelf opgebouwd uit
eiwitten en rRNA, en bestaan elk uit een groot en een klein deel die tijdens de eiwitsynthese bij
elkaar komen. Alle levende cellen hebben ribosomen.

Ribosomen komen zowel in vrije vorm voor, in het cytoplasma, als gebonden. In het laatste geval zijn
ze gebonden aan het membraan van het ruw endoplasmatisch reticulum (ER) of het membraan van
de celkern.

Vrije ribosomen : maken eiwitten die hun functie vervullen in het cytoplasma

Gebonden ribosomen : maken eiwitten die in het celmembraan terechtkomen, of
getransporteerd worden via lysosomen.


 Endoplasmatisch reticulum
= grote reeks geschakelde kanaaltjes in het cytoplasma.

Glad: maakt lipiden en steroïdhormonen + ontgifting van bepaalde (genees-)middelen.
Ruw: is beslagen met ribosomen. Worden eiwitten gemaakt, sommige worden buiten de cel geëxporteerd.



 Golgi-apparaat
= stapels dicht opgevouwen platte membraneuze zakjes.
- Komt in elke cel voor, maar is groter als een cel eiwitten aanmaakt en exporteert.

- De eiwitten gaan in transportvesikels van het endoplasmatisch reticulum naar het Golgi-apparaat
waar de worden ‘’ingepakt’’ in membraangebonden blaasjes: secretoire granula.
- Deze blaasjes worden opgeslagen en als er vraag is naar de eiwitten, gaan ze naar de
plasmamembraan en fuseren ermee.