Samenvatting multifactoriële stoornissen - schisis

Multi 2: schisis
Inleiding
 Gespleten lip en verhemelte: meest voorkomende congenitale afwijking in hoofd- en
halsgebied
 Prevalentie: 1/700
 Herhalingsrisico: 2-5%
 Oorzaak: multifactorieel
o Genetisch: voorkomen in familie
o Omgevingsfactoren: ligging in de baarmoeder, vitaminetekort, roken of alcohol
tijdens de zwangerschap, bepaalde types medicatie, diabetes, onderontwikkelde
prenatale gezondheidszorg … → niet altijd duidelijk, veel is nog niets gekend
 Ontstaat al vroeg in de zwangerschap
o Ontwikkeling lip: 6-7 weken
o Ontwikkeling verhemelte: 8-9 weken
 Diagnose: soms al zichtbaar op echo, maar doorgaans bij de geboorte
o Op 20 weken, gespleten lip is makkelijker te detecteren dan gespleten verhemelte
 Vaak is het al bepaald voordat de mama weet dat ze zwanger is. De lip wordt
al zeer vroeg ontwikkeld.
 Lipschisis is doorgaans makkelijk door het zichtbare aspect, het verhemelte
kunnen we niet zien op de echo.
o In 20-30% van de gevallen wordt de schisis prenataal opgemerkt.
 Geïsoleerd of syndromaal
o De meeste vormen van schisis zijn geïsoleerd. Maar soms is het eens in een
syndroom.




1

,Velofaryngeale functie
 Nasofaryngoscopie
 Normaal gaan de spieren sluiten als een sfincter.
 Bij schisis zal er altijd een opening blijven bestaan tussen het verhemelte en de
farynxwanden.
o Beetje nasaal klinken.



Neurologisch mechanisme van velumfunctie
 Verschil spraak vs. geen spraak
o Spraak en geen spraak zit op een andere plek. Als we ons gehemelte opheffen bij
activiteit waar er geen spraak voor nodig is, zijn dat andere systemen in onze
hersenen die aan de slag gaan dan als we ons gehemelte activeren tijdens het
spreken.
 Belangrijk voor behandeling van velofaryngale stoornissen
o Zuig en blaasoefeningen zijn goed voor de bewustwording van luchtstroom, maar
hiermee ga je spreken niet verbeteren.
o Als je wil werken aan een betere velofaryngale functie sluiting tijdens het spreken
moet je spraakactiviteit gebruiken. Voel je waar de luchstroom zit bij /s/ of bij de
/m/. Dit is een ander leersysteem in de hersenen dan bij zuig- of blaasoefeningen.

Niet spraakgerelateerd
 Pneumatische activiteiten:
o Positieve luchtdruk: blazen, fluiten
o Negatieve luchtdruk, onderdruk in de mondholte: zuigen, kus geven
 Niet-pneumatische activiteiten:
o Slikken
o Kokhalzen
o Braken




2

, Spraakgerelateerd
 Timing van velofaryngale sluiting
o Bij orale klanken: velofaryngeale sluiting voor steminzet
o Bij explosieven: vroegere start velaire heffing
 Qua timing, sluitingskracht en hoge van velumheffing de grootste activiteit
vragen van het velum.
o Uitdaging: afwisselen oraal-nasaal
 Opspannen en ontspannen van het velum
 Hoogte van velumheffing à hangt af van:
o beweging en hoogte van de tong tijdens articulatie
 Hoe hoger de tongrug wordt getrokken hoe hoger het velum zal gaan heffen.
o mate van intraorale druk nodig voor een klank
 Explosief: heel wat intraorale druk, dus hogere velofaryngeale sluiting.
 Hoogte van velumheffing




o
o Nasalen hebben geen velumactiviteit
o De stemloze explosieven hebben de hoogste velumactiviteit zoals de /p/
 Stevigheid van de velofaryngale sluiting: zelfde factoren als bij de hoogte van velaire heffing:
o steviger bij consonanten dan bij vocalen
o hoge vocalen: stevigere sluiting ivm laagfrequente vocalen
o Steviger bij explosieven ivm fricatieven
 Spreeksnelheid en vermoeidheid
o Toename spreeksnelheid à minder stevige afsluiting en minder hoge heffing velum
 Hoe sneller ze spreken hoe minder stevig de afsluiting van het velum zal zijn
en hoe minder hoog het velum gaat heffen. Het spreektempo vertragen
zorgt voor betere articulatie.
o Vermoeidheid à effect op velaire spieren
 Spier iets minder gericht werken als we moe zijn.




3