Volledige samenvatting Strafrecht en strafprocesrecht voor bachelors (veertiende editie), ISBN: 9789400013551 Strafrecht En Strafprocesrecht GESLAAGD 17/20

DEEL 1 INTRODUCTIE
H1: Wat is strafrecht?
H2: Codificatie
H3: Situering van het strafrecht tussen andere rechtsdisciplines
H4: Indelingen van het strafrecht

DEEL 2 DE STRAFWET
H1: Het legaliteitsbeginsel
H2: Het legaliteitsbeginsel en de bronnen van het strafrecht
H3: Het legaliteitsbeginsel en de interpretatie van de strafwet
Lex praevia
H4: Het misdrijf en zijn constitutieve elementen
H5: Driedelige indeling van misdrijven
H6: Delictstypiciteit
H7: Wederrechtelijkheid
H8: Strafrechtelijke schuld
H9: Strafwaardigheid
H10: Strafbare poging
H11: Strafbare deelneming

DEEL 6 STRAFRECHTELIJKE SANCTIES
H1: Inleiding
H2: De straffen
H3: Strafrechtelijke beveiligings- of beschermingsmaatregelen

DEEL 7 STRAFTOEMETING
H1: Situering
H2: Straftoemeting bij natuurlijke personen
H3: Straftoemeting bij rechtspersonen
H4: bijzondere modaliteiten van straftoemeting: opschorting –
uitstel – probatie
H5: Straftoemeting bij overschrijding van redelijke termijn
H6: De onderlinge combinatie van de wettelijke regels inzake STM

DEEL 3 VORDERINGEN DIE ONTSTAAN UIT EEN MISDRIJF
H1: Korte inleiding strafvordering
H2: Fundamentele waarborgen
H3: Instelling en uitoefening van de strafvordering
H4: De burgerlijke vordering

DEEL 4 DE RECHTSPLEGING IN DE ONDERZOEKSFASE
H1: Het politiewezen
H2: Types van onderzoek
H3: Onderzoeksdaden
H4: Vrijheidsberoving en voorlopige hechtenis
H5: Toezicht op en afsluiting van het onderzoek




DEEL 5: DE RECHTSPLEGING IN DE FASE VAN HET

,VONNISGERECHT
H1: Het vonnisgerecht
H2: Voortduren van bewarende maatregel
H3: Fundamentele waarborgen
H4: Terechtzitting
H5: Bewijsregeling

DEEL 8: DE UITSPRAAK
H1: Algemene beginselen
H2: Uitvoering
H3: Gezag van gewijsde

DEEL 9: RECHTSMIDDELEN
H1: Hoger beroep
H2: Verzet
H3: Cassatieberoep

DEEL 12: HET TOEPASSINGSGEBIED VAN DE STRAFWET IN
DE TIJD
H1: Sw in de tijd

DEEL 13: BELETSELEN VOOR DE NORMALE UITOEFENING VD
STRAFVORDERING, DE BURGERLIJKE VORDERING OF DE
UITVOERING VD SANCTIE
H1: Grondwet specifieke misdrijven
H2: Amnestie
H3: Schorsing van de strafvordering
H4: Verval van de strafvordering




1

, Deel 1: Introductie



H1: Wat is strafrecht?
Het verschijnsel “strafrecht”
Strafrecht: iets ver (enkel voor criminelen) of iets dichtbij (iedereen kan erbij betrokken zijn)

Strafrecht gaat om
 Misdrijven en misdadigers
o Wat maakt een misdrijf? Wie is een misdadiger?
 Politie, procureurs, rechters, rechtbanken en hoven
o Wat mogen zij doen om misdrijven en misdadigers op te sporen, te ontdekken
en te veroordelen?
 Slachtoffers

Sr = werktuig om buitensporige + contraproductieve wraakprocessen onder controle te
brengen.
= werktuig om normconform gedrag af te dwingen
Het bestaat uit twee dimensies:
1. Instrumentele dimensie – maatschappelijke ordening en sociale controle
2. Rechtsbeschermingsdimensie – rechtsnormen leggen de ordenings- en controlebevoegdheid aan
banden

Doel sr = straffen
Doel straffen =
 Reactie tegen/vergelding voor laakbare gedragingen
o Bv. Taliowet: ‘oog om oog, tand om tand’ (Twaalftafelenwet)
 Preventie van laakbare gedragingen
o Positieve: voorkomen dat daders/criminelen wederom in de fout gaan
o Negatieve: voorkomen dat mensen (alle burgers) in de fout gaan
 Resocialisatie van misdadigers
 Andere?: maatschappij reguleren, moraliteit beschermen …
Wetboek zegt niets expliciet over deze doelen, kan wel achterliggende ideologie zijn

Het begrip “strafrecht”
Definitieprobleem strafrecht: moeilijk om grenzen te trekken rond het begrip
Naargelang de invalshoek kan het verschillende betekenissen dekken

(Positief) strafrecht in de ruime zin = geheel van rechtsregels die
 Bepalen onder welke voorwaarden de overheid voor specifieke gedragingen
(misdrijven), specifieke sancties (strafrechtelijke sancties) kan opleggen en uitvoeren
 Omschrijven waaruit deze gedragingen en sancties bestaan
 Voorschrijven op welke wijze de daartoe bevoegde instanties hun recht om sancties op
te leggen en uit te voeren voor deze gedragingen moeten uitoefenen
 Omvat zowel materieel als formeel strafrecht




2

,Materieel strafrecht
 De rechtsnormen die bepalen wie, waarvoor, wanneer iets strafbaar is en waarom en
welke sanctie opgelegd kan worden
 Gaat over zaken die niet mogen, wat verboden is
 Bestaat uit 3 elementen
o Wat moet strafbaar zijn? (Misdrijven)
o Wie moet gestraft worden? (Misdadigers: alleen mensen of ook bedrijven?)
o Wanneer moet iemand gestraft worden voor iets wat strafbaar is?
(Voorwaarden voor individuele aansprakelijkheid & strafrechtelijke sancties)
 Moeilijkste vraag: wat zou strafrecht moeten doen?
 In strafwetboek

Formeel strafrecht
 = strafvordering, strafprocesrecht, strafrechtspleging
 De regels over het verloop van het strafproces, over wat er moet gedaan worden als er
een misdrijf is gepleegd
 Regels mbt strafprocedure (vaststellen, opsporing, vervolging, berechting) de
strafvordering, strafrechtspleging, tenuitvoerlegging en rechtshulp
 Regels mbt organisatie, bevoegdheid en werking vd instellingen en organen die daarmee
belast zijn
 In wetboek van strafvordering




Voor en tijdens verloop van strafprocesrecht: beklaagden, beschuldigden, verdachten
Na het proces en bij veroordeling (bij geen rechtsmiddelen): misdadiger
Vermoeden van onschuld: onschuldig tot schuld definitief bewezen is  voordien
niet spreken v/e misdadiger

Materieel en formeel strafrecht nauw met elkaar verbonden: beide
 beschermende ftie: vermijden van ongerechtvaardigd strafrechtelijk overheidsingrijpen
 toelating: legitimering van overheidsoptreden tegen criminaliteit

H2: Codificatie
Codificatie = alle wetten staan in 1 boek  duidelijk en handig
MAAR: geen absolute regel: meer en meer vervuild door recente wetten
 Complementaire wetten: staan niet in wetboek, maar wel van alg aard
o Wetten die niet in Boek I van het Strafwetboek staan, maar die er logisch en integraal deel
van uitmaken
 Bv: Wet van 8 april 1965 Jeugdbescherming; Wet van 29 juni 1964 opschorting,
uitstel en probatie;
o Die soms ook specifieke regels inhouden (afwijking van algemeen deel: Boek I
Strafwetboek)


3

,  Bijzonder strafrecht (Boek II Strafwetboek + bijzondere strafwetten)
o beschrijven bijzondere misdrijven, geen alg aard maar zeer specifiek bv drugswet
Belgisch strafwetboek (Sw): twee boeken
 Algemeen deel (boek I): fundamentele regels die van toepassing zijn op alle misdrijven
 Specifiek deel (boek II). Specifieke regels voor specifieke misdrijven (vb. moord, corruptie, diefstal
…)
o Misdrijven tegen openbare trouw, personen, eigendommen, de familiale orde en de
openbare zedelijkheid, openbare veiligheid, openbare orde …
o Misdrijven tegen verdeling volgens verschillende rechtsgoederen

Het Belgisch strafwetboek
Wortels van het huidige strafrecht
 Modern strafrecht – Verlichting
o Montesquieu, Voltaire, Bentham, Feuerbach, Beccaria
o Rationaliseren, humaniseren en willekeur vermijden
 Oorsprong van klassieke school van strafrechtsdenken
o Homo economicus met vrije wil
 persoon = iem die op rationele manier kan keuzes maken, vrije wil
o Strafrecht als laatste redmiddel – utilitarisme
 Repressieve functie - beperkt tot schending van essentiële goederen (vb. leven,
eigendom …)
o Aandacht voor criminele feiten (meer dan voor daders)

Ontstaan
 1830: napoleontische strafwetboeken waren van toepassing
 1867: nieuw strafwetboek
o Heersende klassieke strafrechtsdenken (homo economicus)
 Daarna tal van nieuwe wetten toegevoegd beïnvloed door theorie van het nieuwe sociaal verweer

Evolutie (begin 20e E)
 Minder idee dat mens vrij zijn gedrag kiest
 Ook individuele en maatschappelijke factoren hebben invloed op handelingen
o Maar ook niet volledig gedetermineerd, eerder tussenpositie
 Theorie van het sociale verweer
o Komt van positieve school (Ferri en Lombroso)  wetenschappelijke aanpak
o Strafrecht om mtp te beschermen en heeft preventieve functie
 Aandacht voor oorzaken criminaliteit (maatschappelijke en biologische)
 Aandacht voor misdadigers (meer dan voor criminele feiten)

Herzieningspogingen
 Veel voorgestelde wijzigingen zijn toch tot het strafwetboek doorgedrongen, wat de coherentie
ondermijnd heeft
 De basisregels werden erdoor minder leesbaar en moeilijker te begrijpen

Herziening 2016- 2017
 Minder fases in de procedure, snellere en goedkopere procedures
 Alle misdaden kunnen voor correctionele rechtbank komen
 Invoering correctionaliseerbaarheid
4