LEERSTOF BLOK 3
Introductie Wetenschappelijke
onderzoeksmethoden
Sabientje2000
,Inhoud
Uitwerking taken: ..............................................................................................................................2
Taak 1 De geschiedenis van hiv en aids:...................................................................................2
Taak 2: Er zijn geen stomme vragen, zeggen ze ......................................................................4
Taak 3 Vele wegen leiden naar Rome: ......................................................................................7
Taak 4 Operationalisatie I – de praktische invulling van een kwalitatief onderzoek: ........... 13
Taak 5 Operationalisatie II – de praktische invulling van een kwantitatief observationeel
onderzoek: .................................................................................................................................. 20
Taak 6 Operationalisatie III – de praktische invulling van een kwantitatief experimenteel
onderzoek: .................................................................................................................................. 21
Taak 7 Goed geslapen?: ........................................................................................................... 26
Taak 8 Analyse van kwalitatieve onderzoeksgegevens: ........................................................ 32
Uitwerking colleges: ....................................................................................................................... 40
College: Theorievorming en onderzoeksvraagstelling: ........................................................... 40
College: Inleiding epidemiologie & frequentiematen ............................................................... 46
College: Inleiding onderzoeksdesign ........................................................................................ 50
College: Opzet van kwalitatief onderzoek ................................................................................ 53
College: RCT & Cohortonderzoek ............................................................................................ 57
College: Patiënt-controleonderzoek: ........................................................................................ 62
College: Bronnen van vertekening & gestratificeerde analyse:.............................................. 68
College: Analyse van kwalitatief onderzoek: ........................................................................... 80
College: Meetinstrumenten in de gezondheidszorg ................................................................ 85
College: Hypothese genererend onderzoek: ........................................................................... 89
College: Onderzoek in praktijk: ................................................................................................. 91
Workshop: ....................................................................................................................................... 92
Uitwerking M1: ............................................................................................................................ 92
Uitwerking M2: ............................................................................................................................ 98
Uitwerking M3: .......................................................................................................................... 102
Uitwerking M4: .......................................................................................................................... 105
1
,Uitwerking taken:
Taak 1 De geschiedenis van hiv en aids:
Probleemstelling: Wat is de empirische cyclus?
Leerdoelen:
1. Wat is de empirische cyclus? (verschillende stappen)
De empirische cyclus is een model dat gebruikt kan worden bij verschillende
soorten onderzoeken. Er vindt steeds een opeenvolging plaats van
onderzoeken met vraagstellingen die voortkomen uit eerdere onderzoeken
De empirische cyclus bestaat uit een aantal stappen/elementen:
1. Theorie: de onderzoeker gaat uit van een bepaalde theorie: een uitspraak
of een samenhangede reeks van uitspraken met een algemeen geldend
karakter. Zo’n theorie is gebaseerd op waarnemingen, deze hoeven niet
systematisch (stelselmatig, doelgericht, ordelijk) te zijn, maar kunnen ook
toevallige waarnemingen zijn.
2. Deductie: het proces van een abstracte theorie naar één of meerdere te
toetsen hypothesen waarnaar men onderzoek wilt doen, heet deductie.
3. Vraagstelling/hypothesen: een hypothese is een toetsbare stelling die
op grond van systematische waarnemingen in het onderzoek uiteindelijk al
dan niet kan worden verworpen. Een vraagstelling is een nauwkeurige
formulering van de vraag waarop de onderzoeker een antwoord wil geven
(wat wil de onderzoeker weten?).
4. Onderzoeksontwerp kiezen
Ten eerste heb je een scheiding tussen kwalitatief en kwantitatief
onderzoek.
- Bij kwalitatief onderzoek wordt uitgegaan van het emic perspectief:
er wordt gekeken vanuit de ervaring van het subject. Het gaat om het
begrijpen van de ervaringen van de proefpersonen.
- Bij kwantitatief onderzoek zijn waarnemingen objectief bepaald en staan ze los van het subject (etic
perspectief). Het gaat hierbij om cijfermatig onderzoek.
Als je kijkt naar welk soort onderzoek je gaat verrichten kan je ook kijken naar experimentele en niet-
experimentele of observationele designs:
- Onder experimentele designs valt het RCT (Randomized Controlled Trial) waarbij een interventie
wordt uitgevoerd bij een groep mensen die random wordt ingedeeld in de interventiegroep of
controlegroep.
Onder niet-experimentele designs vallen:
- Ecologisch onderzoek (onderzoek op populatie niveau, bijv. tijdstrendonderzoek, waarbij geen
hypothesen worden getoetst)
- Patientenseries (hierbij heb je geen vergelijkingsgroep, je kijkt bij een serie patiënten met dezelfde
ziekte of er ook andere kenmerken tussen deze patiënten overeenkomen, deze onderzoeken toetsen
zelden hypothesen)
- Dwarsdoorsnedeonderzoek (hierbij heb je wel een vergelijkingsgroep. Alle metingen vinden op
hetzelfde moment plaats, geen follow-up).
- Longitudinaal onderzoek, waarbij twee soorten zijn te onderscheiden:
- Cohortonderzoek (er wordt een baseline meting gedaan bij een cohort waarbij de blootstelling wordt
gemeten en het aantal zieken, na een follow-up periode wordt dit opnieuw gedaan)
- Patientcontrole onderzoek (hierbij wordt een groep mensen die een ziekte hebben vergeleken met
een groep die geen ziekte hebben, er is sprake van retrospectieve expositiemeting (er wordt gevraagd
naar blootstelling aan risicofactoren voor de ziekte in het verleden)
5. Populatie/steekproef kiezen: er wordt gekozen naar welke populatie men onderzoek wilt doen en de
steekproef hieruit, dus welke respondenten uiteindelijk mee gaan doen met het onderzoek.
6. Geschikte meting/observaties kiezen: er zijn verschillende metingen mogelijk, bijvoorbeeld met
interviews, vragenlijsten, maar ook biomarkers, zoals bloed of urine.
7. Onderzoek uitvoeren
8. Resultaten
9. Data-analyse: de gegevens wordt geanalyseerd met behulp van tabellen en grafieken (kwantitatief
onderzoek)
10. Conclusies en rapportage: in je conclusie geeft je antwoord op de vraagstelling van het onderzoek
en vindt er verificatie of falsificatie van de hypothese plaats. Onderzoekers kunnen met de resultaten de
huidige theorie:
- Bevestigen: confirmatie
- Tegenspreken: contradictie
- Weerleggen: falsificatie
- Nader specificeren: elaboratie
2
, - Ondersteunen: verificatie
11. Inductie: het integreren van al deze systematisch en niet systematische waarnemingen tot
een theorie is het proces van inductie.
Paradigma shift: vanuit een heel andere perspectief kijken naar een bepaalde theorie, aan een geheel
nieuwe cirkel beginnen van de empirische cirkel (radicale verschuiving van inzicht)
2. Waarom gebruiken we deze empirische cyclus?
De empirische cyclus wordt toegepast om kennis op te doen uit ervaring, door middel van het opstellen
van hypotheses en deze te toetsen. De resultaten van één onderzoek kunnen een theorie of hypothese
zelden maken of breken. Een theorie representeert de stand van kennis over een bepaald onderwerp op
een bepaald moment. Meestal is veel onderzoek nodig voordat een theorie voldoende in de empirie
verankerd is. In feite betekent ieder onderzoek een hernieuwde rondgang door de empirische
cyclus/spiraal, die zich een weg baant in de richting van een steeds betere beschrijving van de
werkelijkheid.
- De volgorde van de empirische cyclus is niet altijd gelijk. Soms worden er stappen weg gelaten
of juist toegevoegd, afhankelijk van het onderzoek. De onderste kring van de cyclus is het
daadwerkelijke onderzoek. Niet-systematische waarnemingen kunnen ook in het onderzoek
voorkomen, ondanks dat ze in de bovenste kring staan. De volgorde moet wel logisch zijn, je
gaat geen onderzoek uitvoeren zonder een vraagstelling om te beantwoorden.
Voordelen van een empirisch onderzoek
- Je verkrijgt nieuwe resultaten.
- Je kunt veel soorten dataverzamelingsmethoden gebruiken.
- Je bent niet aangewezen op bestaande literatuur en kunt dus zelf je methoden kiezen.
Nadelen van een empirisch onderzoek
- Je bent vaak afhankelijk van de medewerking van participanten.
- Dit type onderzoek vereist veel planning en is tijdrovend.
- Je creëert vaak een kunstmatige omgeving, waardoor de resultaten niet altijd generaliseerbaar
zijn naar de werkelijkheid.
3. Toepassing empirische cyclus op de taak, probeer een aantal cycli te ontdekken.
3
Introductie Wetenschappelijke
onderzoeksmethoden
Sabientje2000
,Inhoud
Uitwerking taken: ..............................................................................................................................2
Taak 1 De geschiedenis van hiv en aids:...................................................................................2
Taak 2: Er zijn geen stomme vragen, zeggen ze ......................................................................4
Taak 3 Vele wegen leiden naar Rome: ......................................................................................7
Taak 4 Operationalisatie I – de praktische invulling van een kwalitatief onderzoek: ........... 13
Taak 5 Operationalisatie II – de praktische invulling van een kwantitatief observationeel
onderzoek: .................................................................................................................................. 20
Taak 6 Operationalisatie III – de praktische invulling van een kwantitatief experimenteel
onderzoek: .................................................................................................................................. 21
Taak 7 Goed geslapen?: ........................................................................................................... 26
Taak 8 Analyse van kwalitatieve onderzoeksgegevens: ........................................................ 32
Uitwerking colleges: ....................................................................................................................... 40
College: Theorievorming en onderzoeksvraagstelling: ........................................................... 40
College: Inleiding epidemiologie & frequentiematen ............................................................... 46
College: Inleiding onderzoeksdesign ........................................................................................ 50
College: Opzet van kwalitatief onderzoek ................................................................................ 53
College: RCT & Cohortonderzoek ............................................................................................ 57
College: Patiënt-controleonderzoek: ........................................................................................ 62
College: Bronnen van vertekening & gestratificeerde analyse:.............................................. 68
College: Analyse van kwalitatief onderzoek: ........................................................................... 80
College: Meetinstrumenten in de gezondheidszorg ................................................................ 85
College: Hypothese genererend onderzoek: ........................................................................... 89
College: Onderzoek in praktijk: ................................................................................................. 91
Workshop: ....................................................................................................................................... 92
Uitwerking M1: ............................................................................................................................ 92
Uitwerking M2: ............................................................................................................................ 98
Uitwerking M3: .......................................................................................................................... 102
Uitwerking M4: .......................................................................................................................... 105
1
,Uitwerking taken:
Taak 1 De geschiedenis van hiv en aids:
Probleemstelling: Wat is de empirische cyclus?
Leerdoelen:
1. Wat is de empirische cyclus? (verschillende stappen)
De empirische cyclus is een model dat gebruikt kan worden bij verschillende
soorten onderzoeken. Er vindt steeds een opeenvolging plaats van
onderzoeken met vraagstellingen die voortkomen uit eerdere onderzoeken
De empirische cyclus bestaat uit een aantal stappen/elementen:
1. Theorie: de onderzoeker gaat uit van een bepaalde theorie: een uitspraak
of een samenhangede reeks van uitspraken met een algemeen geldend
karakter. Zo’n theorie is gebaseerd op waarnemingen, deze hoeven niet
systematisch (stelselmatig, doelgericht, ordelijk) te zijn, maar kunnen ook
toevallige waarnemingen zijn.
2. Deductie: het proces van een abstracte theorie naar één of meerdere te
toetsen hypothesen waarnaar men onderzoek wilt doen, heet deductie.
3. Vraagstelling/hypothesen: een hypothese is een toetsbare stelling die
op grond van systematische waarnemingen in het onderzoek uiteindelijk al
dan niet kan worden verworpen. Een vraagstelling is een nauwkeurige
formulering van de vraag waarop de onderzoeker een antwoord wil geven
(wat wil de onderzoeker weten?).
4. Onderzoeksontwerp kiezen
Ten eerste heb je een scheiding tussen kwalitatief en kwantitatief
onderzoek.
- Bij kwalitatief onderzoek wordt uitgegaan van het emic perspectief:
er wordt gekeken vanuit de ervaring van het subject. Het gaat om het
begrijpen van de ervaringen van de proefpersonen.
- Bij kwantitatief onderzoek zijn waarnemingen objectief bepaald en staan ze los van het subject (etic
perspectief). Het gaat hierbij om cijfermatig onderzoek.
Als je kijkt naar welk soort onderzoek je gaat verrichten kan je ook kijken naar experimentele en niet-
experimentele of observationele designs:
- Onder experimentele designs valt het RCT (Randomized Controlled Trial) waarbij een interventie
wordt uitgevoerd bij een groep mensen die random wordt ingedeeld in de interventiegroep of
controlegroep.
Onder niet-experimentele designs vallen:
- Ecologisch onderzoek (onderzoek op populatie niveau, bijv. tijdstrendonderzoek, waarbij geen
hypothesen worden getoetst)
- Patientenseries (hierbij heb je geen vergelijkingsgroep, je kijkt bij een serie patiënten met dezelfde
ziekte of er ook andere kenmerken tussen deze patiënten overeenkomen, deze onderzoeken toetsen
zelden hypothesen)
- Dwarsdoorsnedeonderzoek (hierbij heb je wel een vergelijkingsgroep. Alle metingen vinden op
hetzelfde moment plaats, geen follow-up).
- Longitudinaal onderzoek, waarbij twee soorten zijn te onderscheiden:
- Cohortonderzoek (er wordt een baseline meting gedaan bij een cohort waarbij de blootstelling wordt
gemeten en het aantal zieken, na een follow-up periode wordt dit opnieuw gedaan)
- Patientcontrole onderzoek (hierbij wordt een groep mensen die een ziekte hebben vergeleken met
een groep die geen ziekte hebben, er is sprake van retrospectieve expositiemeting (er wordt gevraagd
naar blootstelling aan risicofactoren voor de ziekte in het verleden)
5. Populatie/steekproef kiezen: er wordt gekozen naar welke populatie men onderzoek wilt doen en de
steekproef hieruit, dus welke respondenten uiteindelijk mee gaan doen met het onderzoek.
6. Geschikte meting/observaties kiezen: er zijn verschillende metingen mogelijk, bijvoorbeeld met
interviews, vragenlijsten, maar ook biomarkers, zoals bloed of urine.
7. Onderzoek uitvoeren
8. Resultaten
9. Data-analyse: de gegevens wordt geanalyseerd met behulp van tabellen en grafieken (kwantitatief
onderzoek)
10. Conclusies en rapportage: in je conclusie geeft je antwoord op de vraagstelling van het onderzoek
en vindt er verificatie of falsificatie van de hypothese plaats. Onderzoekers kunnen met de resultaten de
huidige theorie:
- Bevestigen: confirmatie
- Tegenspreken: contradictie
- Weerleggen: falsificatie
- Nader specificeren: elaboratie
2
, - Ondersteunen: verificatie
11. Inductie: het integreren van al deze systematisch en niet systematische waarnemingen tot
een theorie is het proces van inductie.
Paradigma shift: vanuit een heel andere perspectief kijken naar een bepaalde theorie, aan een geheel
nieuwe cirkel beginnen van de empirische cirkel (radicale verschuiving van inzicht)
2. Waarom gebruiken we deze empirische cyclus?
De empirische cyclus wordt toegepast om kennis op te doen uit ervaring, door middel van het opstellen
van hypotheses en deze te toetsen. De resultaten van één onderzoek kunnen een theorie of hypothese
zelden maken of breken. Een theorie representeert de stand van kennis over een bepaald onderwerp op
een bepaald moment. Meestal is veel onderzoek nodig voordat een theorie voldoende in de empirie
verankerd is. In feite betekent ieder onderzoek een hernieuwde rondgang door de empirische
cyclus/spiraal, die zich een weg baant in de richting van een steeds betere beschrijving van de
werkelijkheid.
- De volgorde van de empirische cyclus is niet altijd gelijk. Soms worden er stappen weg gelaten
of juist toegevoegd, afhankelijk van het onderzoek. De onderste kring van de cyclus is het
daadwerkelijke onderzoek. Niet-systematische waarnemingen kunnen ook in het onderzoek
voorkomen, ondanks dat ze in de bovenste kring staan. De volgorde moet wel logisch zijn, je
gaat geen onderzoek uitvoeren zonder een vraagstelling om te beantwoorden.
Voordelen van een empirisch onderzoek
- Je verkrijgt nieuwe resultaten.
- Je kunt veel soorten dataverzamelingsmethoden gebruiken.
- Je bent niet aangewezen op bestaande literatuur en kunt dus zelf je methoden kiezen.
Nadelen van een empirisch onderzoek
- Je bent vaak afhankelijk van de medewerking van participanten.
- Dit type onderzoek vereist veel planning en is tijdrovend.
- Je creëert vaak een kunstmatige omgeving, waardoor de resultaten niet altijd generaliseerbaar
zijn naar de werkelijkheid.
3. Toepassing empirische cyclus op de taak, probeer een aantal cycli te ontdekken.
3
