Contents
1 Les 1 : Introductie (26/09)............................................................................................... 6
2 Les 2 : Proza I (3/10) ...................................................................................................... 7
2.1 Wat is literatuur ? .................................................................................................... 7
2.1.1 Literatuur : brede vs. Enge definities ................................................................ 7
2.1.2 Klassikale discussie : literair vs. Niet-literair ..................................................... 7
2.1.3 Normatieve vs. Descriptieve definities .............................................................. 7
2.1.4 Literatuur : poësis (ποίησις) ............................................................................. 8
2.1.5 Fictionaliteit en/als esthetische conventie ......................................................... 8
2.1.6 Literatuur : poëtische functie van taal ............................................................... 8
2.1.7 Literatuur : leeseffecten .................................................................................... 8
2.1.8 Literatuur : polyvalent / ambigu ........................................................................ 9
2.1.9 Literatuur : artistieke waarde ............................................................................ 9
2.1.10 Literatuur : pragmatische definitie..................................................................... 9
2.1.11 Literatuuranalyse : hermeneutiek ..................................................................... 9
2.1.12 Van analyse naar interpretatie.........................................................................10
2.2 Literatuur als communicatie....................................................................................10
2.2.1 6 functies van taal (Roman Jakobson) ............................................................10
2.2.2 Literatuur als communicatie (Wayne Booth, 1961) ..........................................11
2.2.3 Het literaire systeem : netwerk ........................................................................12
2.3 Fictionaliteit : waaraan herken je een fictietekst?....................................................13
2.3.1 Tekstuele indicatoren van fictionaliteit .............................................................13
2.3.2 Contextuele indicatoren van fictionaliteit .........................................................13
2.3.3 Paratekstuele indicatoren van fictionaliteit .......................................................14
2.3.4 Literatuur : waaier aan classificatiecriteria .......................................................14
2.4 Literaire genres ......................................................................................................14
2.4.1 Genre ..............................................................................................................14
2.4.2 Typologie van literaire genres .........................................................................15
2.4.3 Genres in beweging ........................................................................................15
3 Les 3 : Proza ll (10/10) ..................................................................................................16
3.1 Proza .....................................................................................................................16
3.2 Narratologie : verteltheorie .....................................................................................16
3.3 Sleutelbegrippen voor narratologie .........................................................................16
3.4 Geschiedenis vs. Verhaal .......................................................................................16
3.5 Verhaal : zinvol gerelateerde gebeurtenissen .........................................................17
3.5.1 Het verhaal......................................................................................................17
3.5.2 Verhaal : Het begin .........................................................................................18
3.5.3 Verhaal : Het einde .........................................................................................18
3.6 Russisch Formalisme (begin 20ste eeuw) : Fabula vs. Sjuzhet ................................18
1
, 3.7 Structuralistische narratologie (o.a. Gerard Genette)..............................................19
3.7.1 Geschiedenis : abstracte chronologie..............................................................19
3.7.2 Verhaal : organisatie van het vertelde .............................................................19
3.7.3 Vertelling : de formulering ...............................................................................19
3.8 Waarnemen vs. Vertellen (Gerard Genette, 1980) .................................................20
3.9 Focalisatie (Genette) ..............................................................................................20
3.9.1 Soorten focalisatie (Genette) ...........................................................................20
3.9.2 Focalisatie classificatie ....................................................................................21
3.9.3 Hoe identificeer je de focalisator(en)? .............................................................21
3.10 Auteur en verteller ..................................................................................................21
3.10.1 Vertellen (Genette) ..........................................................................................21
3.10.2 Verschillende soorten vertellers ......................................................................22
3.10.3 Focalisatie niet gebonden aan vertelpersoon ..................................................24
3.10.4 Voorbeeld 1 : Robinson Crusoe (1719) van Daniel Defoe ...............................24
3.10.5 Voorbeeld 2 : Alice’s Adventures in Wonderland (1865) van Lewis Caroll .......25
3.10.6 Voorbeeld 3 : Northanger Abbey (1818) van Jane Austen ...............................25
4 Les 4 : Proza III (17/10) .................................................................................................27
4.1 Herhaling : waarnemen vs vertellen .......................................................................27
4.2 Verschillende soorten vertellers : zichtbaarheid en betrouwbaarheid .....................29
4.2.1 De (controverse rond de) geïmpliceerde auteur – “implied author” ..................29
4.2.2 De gedramatiseerde auteur (openlijk) .............................................................30
4.2.3 De gedramatiseerde verteller ..........................................................................30
4.2.4 Niet – gedramatiseerde verteller .....................................................................31
4.3 Gedramatiseerd vs. Niet- gedramatiseerd ..............................................................31
4.4 Andere cognitieve kaders geactiveerd ....................................................................31
4.5 Onbetrouwbare verteller .........................................................................................32
4.6 Metalepsis ..............................................................................................................33
4.6.1 Narratieve communicatieniveaus ....................................................................33
4.6.2 Narratieve metalepsis......................................................................................33
4.7 Bewustzijnsrepresentatie .......................................................................................35
4.7.1 Evolutie ...........................................................................................................35
4.7.2 Definitie van bewustzijnsfictie ..........................................................................36
4.7.3 3 varianten van bewustzijnsrepresentatie (Dorrit Cohn) ..................................36
4.7.4 Voorbeelden ....................................................................................................36
5 Les 5 : Proza IV (24/10)................................................................................................37
5.1 Herhaling : verschillende soorten vertellers ............................................................37
5.2 Herhaling : Bewustzijnsrepresentatie : ...................................................................38
5.3 Tijdsrepresentatie ...................................................................................................38
5.3.1 Volgorde..........................................................................................................39
2
, 5.3.2 Duur ................................................................................................................39
5.3.3 Frequentie .......................................................................................................40
5.4 Setting en ruimtelijke representatie ........................................................................40
5.4.1 Ruimtelijke representatie .................................................................................40
5.5 Narratieve ruimtes ..................................................................................................41
5.5.1 Overzicht (Marie - Laure Ryan) .......................................................................41
5.6 Narratologie in ontwikkeling....................................................................................42
5.6.1 Van klassieke narratologie… ...........................................................................42
5.6.2 … over de “narrative turn”… ............................................................................42
5.6.3 …tot postklassieke narratologiën ....................................................................43
5.7 Nieuwe verteltheorieën...........................................................................................43
5.7.1 Voorbeeld : Cybernarratologie .........................................................................43
5.7.2 Vb.: Feministische narratologie .......................................................................44
5.7.3 Vb.: Postkoloniale narratologie ........................................................................44
5.7.4 Voorbeeld : Transgenerische narratologie .......................................................44
5.7.5 Voorbeeld : Intermediale narratologie..............................................................46
5.8 Problematische diversifiëring..................................................................................47
5.9 Vereniging oude en nieuwe verteltheorieën............................................................47
5.9.1 Historicisering .................................................................................................47
5.9.2 Codificering .....................................................................................................47
5.9.3 Classificatie .....................................................................................................47
5.10 Consolidatie van postklassieke narratologieën .......................................................48
6 Les 6 : Tussentijdse test (31/10) .................................................................................49
7 Les 7 : Drama I (7/11) ..................................................................................................49
7.1 Medium : drama en theater ....................................................................................49
7.1.1 Verschillende benaderingen tot drama ............................................................49
7.1.2 De theatertekst als intermediaal literair genre .................................................49
7.1.3 Dramatische tekst en theaterbouw ..................................................................50
7.1.4 De Griekse oudheid: amfitheater .....................................................................50
7.2 Drama en communicatie : de relatie tussen theatertekst en lezer/podium en
auditorium .........................................................................................................................52
7.2.1 Communicatiemodel voor speelteksten ...........................................................52
7.2.2 Het “absolute karakter” van de dramatische tekst ............................................52
7.2.3 Het epische drama ..........................................................................................52
7.2.4 Metadrama en theatrum mundi .......................................................................53
7.2.5 Bewustzijn van het drama als theatrale fictie en literaire vorm.........................54
7.2.6 Metadrama en metatheater .............................................................................54
7.3 Tekstuele aspecten ................................................................................................54
7.3.1 Sleutelbegrippen voor de analyse van speelteksten ........................................54
7.4 De studie van replieken en vormen van gesproken tekst in het drama ...................55
3
, 7.4.1 Dialoog of samenspraak (polyloog of groepsgesprek) .....................................55
7.4.2 Monoloog of alleenspraak vs. soliloquium .......................................................55
7.4.3 Hybride vormen ...............................................................................................55
7.4.4 Terzijde ...........................................................................................................56
7.4.5 Geïnformeerdheid van personages en toeschouwers......................................56
7.5 De perspectievenstructuur van dramatische teksten ..............................................56
7.5.1 Zienswijze en perspectievenstructuur ..............................................................56
7.5.2 Open vs. Gesloten perspectievenstructuur ......................................................57
8 Les 8 : Drama II (14/11)................................................................................................58
8.1 Personages en karakterisering ...............................................................................58
8.1.1 Personages in drama : sleutelbegrippen .........................................................58
8.1.2 Conceptualisaties van dramatische personages..............................................58
8.1.3 Vormgeving van personages ...........................................................................58
8.2 Karakteriseringstechnieken ....................................................................................59
8.3 Dramatische handeling en plotstructuren ...............................................................59
8.3.1 Begin : expositie vs. Dramatische inleiding ......................................................60
8.3.2 Inleidende vormen...........................................................................................60
8.3.3 Handeling ........................................................................................................60
8.3.4 Dramatische sub genres en hun plot karakteristieken .....................................61
8.4 Structuur en presentatie van ruimte en tijd .............................................................62
8.4.1 Ruimtelijke representatie .................................................................................63
8.4.2 De dramatische semantisering van de ruimte ..................................................63
8.4.3 De dramatische representatie van tijd (“proza”) ...............................................63
8.5 Geschiedenis van het genre : voor en voorbij het drama ........................................63
8.5.1 Peter Szondi’s Theory of Modern Drama (1956): premissen ...........................63
8.5.2 Peter Szondi’s Theory of Modern Drama (1956): hoofdargument ....................63
8.5.3 20e-eeuwse experimenten op pagina en podium .............................................64
8.6 De opkomst van het postdramatische ....................................................................64
8.6.1 De postdramatische theatertekst .....................................................................64
8.6.2 Tekst theatraliteit .............................................................................................64
8.6.3 Tekst theatraliteit – strategieën .......................................................................65
8.6.4 Historisering van het drama als genre : Pre-/post- dramatische theater teksten
65
9 Les 9 : Theater (21/11) .................................................................................................66
9.1 Van drama-analyse naar opvoeringsanalyse ..........................................................66
9.2 Van performance naar theater ................................................................................68
10 Les 10 : Film (28/11) ....................................................................................................70
10.1 Deel 1 : Scenario....................................................................................................70
10.2 Filmnarratologie .....................................................................................................71
11 Les 11 : Poëzie I (5/12) ................................................................................................74
4
, 11.1 Wat is poëzie?........................................................................................................74
11.1.1 Typologie van literaire genres .........................................................................74
11.1.2 Historisch onderscheid tussen het epische en het lyrische in de poëzie als
genre 74
11.1.3 Basisbegrippen ...............................................................................................75
11.1.4 Mogelijke definities van poëzie ........................................................................75
11.1.5 Recap : poëtische kenmerken van poëzie? .....................................................82
11.1.6 Experimenten met typografie en layout ...........................................................83
11.2 Poetry off the page – poëzie buiten het boek .........................................................84
12 Les 12 : Poëzie II (12/12) .............................................................................................85
12.1 Poëzie – traditie en vernieuwing .............................................................................85
12.1.1 Traditionele poëtische topen (topoi) ................................................................85
12.1.2 Traditionele poëtische vormen ........................................................................86
12.2 Hoe poëzie lezen? Theoretische benaderingen......................................................92
12.2.1 Poëzie als een specifieke “communicatieve situatie” tussen de lezer die leest
en het lyrische subject dat spreekt (van Alphen et al., 1996) .........................................92
12.2.2 Poëzie in relatie tot een “lyrisch prototype” (Wolf 2003 & 2020) ......................92
12.2.3 Poëzie als een “rituele” kunstvorm (Culler 2015) .............................................93
5
1 Les 1 : Introductie (26/09)............................................................................................... 6
2 Les 2 : Proza I (3/10) ...................................................................................................... 7
2.1 Wat is literatuur ? .................................................................................................... 7
2.1.1 Literatuur : brede vs. Enge definities ................................................................ 7
2.1.2 Klassikale discussie : literair vs. Niet-literair ..................................................... 7
2.1.3 Normatieve vs. Descriptieve definities .............................................................. 7
2.1.4 Literatuur : poësis (ποίησις) ............................................................................. 8
2.1.5 Fictionaliteit en/als esthetische conventie ......................................................... 8
2.1.6 Literatuur : poëtische functie van taal ............................................................... 8
2.1.7 Literatuur : leeseffecten .................................................................................... 8
2.1.8 Literatuur : polyvalent / ambigu ........................................................................ 9
2.1.9 Literatuur : artistieke waarde ............................................................................ 9
2.1.10 Literatuur : pragmatische definitie..................................................................... 9
2.1.11 Literatuuranalyse : hermeneutiek ..................................................................... 9
2.1.12 Van analyse naar interpretatie.........................................................................10
2.2 Literatuur als communicatie....................................................................................10
2.2.1 6 functies van taal (Roman Jakobson) ............................................................10
2.2.2 Literatuur als communicatie (Wayne Booth, 1961) ..........................................11
2.2.3 Het literaire systeem : netwerk ........................................................................12
2.3 Fictionaliteit : waaraan herken je een fictietekst?....................................................13
2.3.1 Tekstuele indicatoren van fictionaliteit .............................................................13
2.3.2 Contextuele indicatoren van fictionaliteit .........................................................13
2.3.3 Paratekstuele indicatoren van fictionaliteit .......................................................14
2.3.4 Literatuur : waaier aan classificatiecriteria .......................................................14
2.4 Literaire genres ......................................................................................................14
2.4.1 Genre ..............................................................................................................14
2.4.2 Typologie van literaire genres .........................................................................15
2.4.3 Genres in beweging ........................................................................................15
3 Les 3 : Proza ll (10/10) ..................................................................................................16
3.1 Proza .....................................................................................................................16
3.2 Narratologie : verteltheorie .....................................................................................16
3.3 Sleutelbegrippen voor narratologie .........................................................................16
3.4 Geschiedenis vs. Verhaal .......................................................................................16
3.5 Verhaal : zinvol gerelateerde gebeurtenissen .........................................................17
3.5.1 Het verhaal......................................................................................................17
3.5.2 Verhaal : Het begin .........................................................................................18
3.5.3 Verhaal : Het einde .........................................................................................18
3.6 Russisch Formalisme (begin 20ste eeuw) : Fabula vs. Sjuzhet ................................18
1
, 3.7 Structuralistische narratologie (o.a. Gerard Genette)..............................................19
3.7.1 Geschiedenis : abstracte chronologie..............................................................19
3.7.2 Verhaal : organisatie van het vertelde .............................................................19
3.7.3 Vertelling : de formulering ...............................................................................19
3.8 Waarnemen vs. Vertellen (Gerard Genette, 1980) .................................................20
3.9 Focalisatie (Genette) ..............................................................................................20
3.9.1 Soorten focalisatie (Genette) ...........................................................................20
3.9.2 Focalisatie classificatie ....................................................................................21
3.9.3 Hoe identificeer je de focalisator(en)? .............................................................21
3.10 Auteur en verteller ..................................................................................................21
3.10.1 Vertellen (Genette) ..........................................................................................21
3.10.2 Verschillende soorten vertellers ......................................................................22
3.10.3 Focalisatie niet gebonden aan vertelpersoon ..................................................24
3.10.4 Voorbeeld 1 : Robinson Crusoe (1719) van Daniel Defoe ...............................24
3.10.5 Voorbeeld 2 : Alice’s Adventures in Wonderland (1865) van Lewis Caroll .......25
3.10.6 Voorbeeld 3 : Northanger Abbey (1818) van Jane Austen ...............................25
4 Les 4 : Proza III (17/10) .................................................................................................27
4.1 Herhaling : waarnemen vs vertellen .......................................................................27
4.2 Verschillende soorten vertellers : zichtbaarheid en betrouwbaarheid .....................29
4.2.1 De (controverse rond de) geïmpliceerde auteur – “implied author” ..................29
4.2.2 De gedramatiseerde auteur (openlijk) .............................................................30
4.2.3 De gedramatiseerde verteller ..........................................................................30
4.2.4 Niet – gedramatiseerde verteller .....................................................................31
4.3 Gedramatiseerd vs. Niet- gedramatiseerd ..............................................................31
4.4 Andere cognitieve kaders geactiveerd ....................................................................31
4.5 Onbetrouwbare verteller .........................................................................................32
4.6 Metalepsis ..............................................................................................................33
4.6.1 Narratieve communicatieniveaus ....................................................................33
4.6.2 Narratieve metalepsis......................................................................................33
4.7 Bewustzijnsrepresentatie .......................................................................................35
4.7.1 Evolutie ...........................................................................................................35
4.7.2 Definitie van bewustzijnsfictie ..........................................................................36
4.7.3 3 varianten van bewustzijnsrepresentatie (Dorrit Cohn) ..................................36
4.7.4 Voorbeelden ....................................................................................................36
5 Les 5 : Proza IV (24/10)................................................................................................37
5.1 Herhaling : verschillende soorten vertellers ............................................................37
5.2 Herhaling : Bewustzijnsrepresentatie : ...................................................................38
5.3 Tijdsrepresentatie ...................................................................................................38
5.3.1 Volgorde..........................................................................................................39
2
, 5.3.2 Duur ................................................................................................................39
5.3.3 Frequentie .......................................................................................................40
5.4 Setting en ruimtelijke representatie ........................................................................40
5.4.1 Ruimtelijke representatie .................................................................................40
5.5 Narratieve ruimtes ..................................................................................................41
5.5.1 Overzicht (Marie - Laure Ryan) .......................................................................41
5.6 Narratologie in ontwikkeling....................................................................................42
5.6.1 Van klassieke narratologie… ...........................................................................42
5.6.2 … over de “narrative turn”… ............................................................................42
5.6.3 …tot postklassieke narratologiën ....................................................................43
5.7 Nieuwe verteltheorieën...........................................................................................43
5.7.1 Voorbeeld : Cybernarratologie .........................................................................43
5.7.2 Vb.: Feministische narratologie .......................................................................44
5.7.3 Vb.: Postkoloniale narratologie ........................................................................44
5.7.4 Voorbeeld : Transgenerische narratologie .......................................................44
5.7.5 Voorbeeld : Intermediale narratologie..............................................................46
5.8 Problematische diversifiëring..................................................................................47
5.9 Vereniging oude en nieuwe verteltheorieën............................................................47
5.9.1 Historicisering .................................................................................................47
5.9.2 Codificering .....................................................................................................47
5.9.3 Classificatie .....................................................................................................47
5.10 Consolidatie van postklassieke narratologieën .......................................................48
6 Les 6 : Tussentijdse test (31/10) .................................................................................49
7 Les 7 : Drama I (7/11) ..................................................................................................49
7.1 Medium : drama en theater ....................................................................................49
7.1.1 Verschillende benaderingen tot drama ............................................................49
7.1.2 De theatertekst als intermediaal literair genre .................................................49
7.1.3 Dramatische tekst en theaterbouw ..................................................................50
7.1.4 De Griekse oudheid: amfitheater .....................................................................50
7.2 Drama en communicatie : de relatie tussen theatertekst en lezer/podium en
auditorium .........................................................................................................................52
7.2.1 Communicatiemodel voor speelteksten ...........................................................52
7.2.2 Het “absolute karakter” van de dramatische tekst ............................................52
7.2.3 Het epische drama ..........................................................................................52
7.2.4 Metadrama en theatrum mundi .......................................................................53
7.2.5 Bewustzijn van het drama als theatrale fictie en literaire vorm.........................54
7.2.6 Metadrama en metatheater .............................................................................54
7.3 Tekstuele aspecten ................................................................................................54
7.3.1 Sleutelbegrippen voor de analyse van speelteksten ........................................54
7.4 De studie van replieken en vormen van gesproken tekst in het drama ...................55
3
, 7.4.1 Dialoog of samenspraak (polyloog of groepsgesprek) .....................................55
7.4.2 Monoloog of alleenspraak vs. soliloquium .......................................................55
7.4.3 Hybride vormen ...............................................................................................55
7.4.4 Terzijde ...........................................................................................................56
7.4.5 Geïnformeerdheid van personages en toeschouwers......................................56
7.5 De perspectievenstructuur van dramatische teksten ..............................................56
7.5.1 Zienswijze en perspectievenstructuur ..............................................................56
7.5.2 Open vs. Gesloten perspectievenstructuur ......................................................57
8 Les 8 : Drama II (14/11)................................................................................................58
8.1 Personages en karakterisering ...............................................................................58
8.1.1 Personages in drama : sleutelbegrippen .........................................................58
8.1.2 Conceptualisaties van dramatische personages..............................................58
8.1.3 Vormgeving van personages ...........................................................................58
8.2 Karakteriseringstechnieken ....................................................................................59
8.3 Dramatische handeling en plotstructuren ...............................................................59
8.3.1 Begin : expositie vs. Dramatische inleiding ......................................................60
8.3.2 Inleidende vormen...........................................................................................60
8.3.3 Handeling ........................................................................................................60
8.3.4 Dramatische sub genres en hun plot karakteristieken .....................................61
8.4 Structuur en presentatie van ruimte en tijd .............................................................62
8.4.1 Ruimtelijke representatie .................................................................................63
8.4.2 De dramatische semantisering van de ruimte ..................................................63
8.4.3 De dramatische representatie van tijd (“proza”) ...............................................63
8.5 Geschiedenis van het genre : voor en voorbij het drama ........................................63
8.5.1 Peter Szondi’s Theory of Modern Drama (1956): premissen ...........................63
8.5.2 Peter Szondi’s Theory of Modern Drama (1956): hoofdargument ....................63
8.5.3 20e-eeuwse experimenten op pagina en podium .............................................64
8.6 De opkomst van het postdramatische ....................................................................64
8.6.1 De postdramatische theatertekst .....................................................................64
8.6.2 Tekst theatraliteit .............................................................................................64
8.6.3 Tekst theatraliteit – strategieën .......................................................................65
8.6.4 Historisering van het drama als genre : Pre-/post- dramatische theater teksten
65
9 Les 9 : Theater (21/11) .................................................................................................66
9.1 Van drama-analyse naar opvoeringsanalyse ..........................................................66
9.2 Van performance naar theater ................................................................................68
10 Les 10 : Film (28/11) ....................................................................................................70
10.1 Deel 1 : Scenario....................................................................................................70
10.2 Filmnarratologie .....................................................................................................71
11 Les 11 : Poëzie I (5/12) ................................................................................................74
4
, 11.1 Wat is poëzie?........................................................................................................74
11.1.1 Typologie van literaire genres .........................................................................74
11.1.2 Historisch onderscheid tussen het epische en het lyrische in de poëzie als
genre 74
11.1.3 Basisbegrippen ...............................................................................................75
11.1.4 Mogelijke definities van poëzie ........................................................................75
11.1.5 Recap : poëtische kenmerken van poëzie? .....................................................82
11.1.6 Experimenten met typografie en layout ...........................................................83
11.2 Poetry off the page – poëzie buiten het boek .........................................................84
12 Les 12 : Poëzie II (12/12) .............................................................................................85
12.1 Poëzie – traditie en vernieuwing .............................................................................85
12.1.1 Traditionele poëtische topen (topoi) ................................................................85
12.1.2 Traditionele poëtische vormen ........................................................................86
12.2 Hoe poëzie lezen? Theoretische benaderingen......................................................92
12.2.1 Poëzie als een specifieke “communicatieve situatie” tussen de lezer die leest
en het lyrische subject dat spreekt (van Alphen et al., 1996) .........................................92
12.2.2 Poëzie in relatie tot een “lyrisch prototype” (Wolf 2003 & 2020) ......................92
12.2.3 Poëzie als een “rituele” kunstvorm (Culler 2015) .............................................93
5
