Samenvatting Historische en Actuele Perspectieven

Historische en actuele
perspectieven
Inhoud
H1: Een geschiedenis van sociaal werk...................................................................................................3
Waarom? Daarom..............................................................................................................................3
Van en voor sociaal werkers...............................................................................................................3
Kompas op scherp..............................................................................................................................4
H2: Feodale betrekkingen, christelijke caritas en de gilden (500-1500).................................................4
Het middeleeuwse driestandenmodel...............................................................................................4
Feodaal paternalisme.........................................................................................................................4
Het stedelijk gildewezen.....................................................................................................................5
De middeleeuwse armen- en ziekenzorg............................................................................................5
De religieuze inspiratie van het sociaal werk......................................................................................6
Sw in de middeleeuwen.....................................................................................................................6
H4: Vives en de humanisten (16e – 17e eeuw)........................................................................................7
Het nieuwe van de nieuwe tijd...........................................................................................................7
De humanistische inspiratie van het sociaal werk..............................................................................7
De reformatie & haar gevolgen..........................................................................................................8
Kapitalisme en pauperisme................................................................................................................8
Repressie & disciplinering...................................................................................................................9
De grote opsluiting...........................................................................................................................10
Juan Luis Vives: De Subventione Pauperum.....................................................................................10
Sociaal werk in de vroegmoderne tijd..............................................................................................11
H5: Sociaal werk tussen verlichting en romantiek................................................................................11
Een tijdperk van revoluties...............................................................................................................11
Sociale kwestie.................................................................................................................................12
Hoofd vs. Hart...................................................................................................................................13
Het einde van de standenmaatschappij...........................................................................................14
Moderne armoede...........................................................................................................................15
Disciplinering, moralisering en opvoeding........................................................................................16
Sociaal werk in de eeuw van de verlichting......................................................................................17
Foodcare studiedag..............................................................................................................................18
Aandacht voor voeding.....................................................................................................................18

, Voeding een basisbehoefte?............................................................................................................18
Complexiteit van voedselveiligheid, voedselzekerheid en voedselrechtvaardigheid.......................18
Micro- meso- en macroniveau..........................................................................................................19
Historiek...........................................................................................................................................20
Een vergelijkende blik met goddelijke inspiratie: Mittermaier (2019)..............................................20
Context.........................................................................................................................................20
Huidige situatie.................................................................................................................................21
H6: Sociale beweging in een prille verzorgingsstaat.............................................................................22
De Tweede Industriële Revolutie......................................................................................................22
Groeiende uitbuiting & ongelijkheid.................................................................................................23
Verburgerlijking en volksopvoeding.................................................................................................24
Mens- en maatschappij wetenschap, evidence base voor sociaal werk...........................................25
Naar een Vlaams sociaal werk..........................................................................................................26
Doorbraak van de arbeidersbeweging..............................................................................................27
Sociaal werk, een vrouwenberoep?..................................................................................................28
De opkomst van de verzorgingsstaat................................................................................................29
Sociaal werk in de 19e eeuw.............................................................................................................30
H7: Sociaal werk in de naoorlogse welvaartsstaat................................................................................30
Democratisering troef?.....................................................................................................................30
De welvaartsstaat tijdens het Interbellum........................................................................................30
Het Sociaal Pact................................................................................................................................32
The Golden Sixties........................................................................................................................32
Een culturele revolutie in het sociaal werk.......................................................................................33
De crisis(jaren) van de welvaartsstaat ‘70........................................................................................33
Nieuwe armoede..............................................................................................................................33
Verdere evolutie van sociaal werk als een professie........................................................................34
Verzuiling & verkokering..................................................................................................................34
H8: Het einde van de geschiedenis, ook voor sociaal werk? (1989-nu)................................................35
Overleven in de post-samenleving...................................................................................................35
Globale risico’s en onzekerheid........................................................................................................35
De nieuwe sociale kwestie................................................................................................................36
Individualiseringsrisico’s...................................................................................................................37
Samenleven in diversiteit.................................................................................................................37
Vermarkting, vermaatschappelijking en New Public Management..................................................38
Sociaal werk in de postwelvaartsstaat..............................................................................................40
Begrippen.............................................................................................................................................40

,H1: Een geschiedenis van sociaal werk
Waarom? Daarom
Nut van de geschiedenis voor de maatschappelijk assistent:
 Kritischere kijk ontwikkelen: meer onderbouwd werken, vergelijken met andere
landen…
 Maatschappelijke kennis uitbreiden: je context kennen voordat je hier mensen in
gaat betrekken
 Beroepsidentiteit leren kennen: Wie zijn we?
Historische motieven om aan sociaal werk te doen:
1. CARITAS & FILANTROPIE
 Caritas: je goddelijke plicht, roeping; enkel door mensen te helpen zal ik in de
hemel terecht komen
 Filantropie: humanistisch; je burgerzin, verantwoordelijkheid omdat je mensen
graag ziet
2. PRINCIPIËLE MENSENRECHTEN
 Vechten tegen ongelijkheid, discriminatie, armoede…
3. EIGEN ERVARING
 Door je eigen omgeving, hobby’s, vrienden… Vb. vluchtelingencentrum, kleuterjuf
4. SCHULDGEVOEL & VERONTWAARDING
 Knagend sociaal geweten, aangedaan van wat er speelt in de My, je voelt je
schuldig omdat jij het wel goed hebt
5. PROFESSIONELE EMANCIPATIE
 Om een vak te leren, om een beroep te doen, om geld te verdienen…
6. WELBEGREPEN EIGENBELANG
 Hoe ongelijker de My, hoe meer spanningen; Vb. protesten, criminaliteit, muren
bouwen…
 Vanuit angst: iedereen heeft baat bij een gelijke samenleving

Van en voor sociaal werkers
Geschiedenis VAN sociaal werkers: Beroepsgeschiedenis
 Evolutie van instellingen, doelgroepen, taak- en werkdomeinen
 Evolutie van visies, waarden & methoden vb. founding mothers
 Kan leiden tot meer vaktrots en zelfbewustzijn
Geschiedenis VOOR sociaal werk: Maatschappijgeschiedenis
 Grote maatschappelijke ontwikkelingen die gevolgen hebben voor het SW:
-> Politiek (wie is aan de macht? Wie heeft macht of inspraak?)
-> Economisch (herverdeling, ongelijkheid rijkdom & armoede…)
-> Cultureel (denkbeelden, verhouding tussen onderwijs, wetenschap & kerk, migratie…)
!Wisselwerking!
 We worden beïnvloedt door onze context & beïnvloeden deze tegelijk ook
 Als er een ontwikkeling plaatsvindt op een bepaald moment vertelt dit ook iets over het sw
op dat moment
Focus op sociaal werk
 Globale definitie van sociaal werk van het IFSW
 5V’s: functies van sw:

, Verzorgen
Verzekeren
Verheffen (emancipatie)
Verdelen (kansen, inkomens, materiële goederen…)
Verbinden (integratie & inclusie)

Kompas op scherp
Focus op geschiedenis
3 afbakeningen
 Thematisch: Kijken naar My (economisch, politiek, cultureel) door lens van geschiedenis
(telkens in relatie tot het heden kijken)
 Geografisch: Belgische geschiedenis in een breder Europees perspectief
 Periode: Van de Antieke tot de Postmoderne Tijd

H2: Feodale betrekkingen, christelijke caritas en de
gilden (500-1500)
Het middeleeuwse driestandenmodel
a. De clerus (geestelijke stand)
 Zij die bidden
 Kardinalen, priesters, bisschoppen… o.l.v. de paus
 Konden lezen en schrijven: hadden belangrijkste bestuurlijke en rechterlijke
functies
b. De adel
 Zij die strijden
 Ruiters & ridders
 Vrouwen vallen onder voogdij van de man
 Eigen ‘hoofse’ gedragscode ~ moed, eer & trouw
c. Boeren & slaven (platteland)
Ambachtslui (stad)
 Zij die werken
 ~ Armen
 Behoorden vaak toe aan leenheren
Standen werden bijna niet in vraag gesteld
 Mensen waren gelovig en dachten dat ze door hard te werken in de hemel kwamen
 Goddelijke overtuiging: het is een taak van God: in het hiernamaals zullen we een beter
leven krijgen
 Acceptatie van de bestaande orde

Feodaal paternalisme
Feodaliteit = Wederzijdse afhankelijkheidsrelatie tussen twee partijen: leenman & leenheer
Economie getekend door lokale behoeften en consumptie: mensen leefden in kleine primaire
groepen
 Zelfvoorziening + voor kleine lokale markt
 “Gesloten” economie
 Gift- exchange (onderling delen, lokale ruihandel) & reciprociteit (wederzijdse
uitwisseling)

 Heer had plicht & verantwoordelijkheid ‘zijn’ armen bescherming & minimale
bestaanszekerheid te garanderen