Gypsy Rotsaert
2022-2023
GEDRAG IN CONTEXT
HOOFDSTUK 1: GROEPSPERCEPTIE
1. SOCIALE CATEGORISATIE – INDELEN VAN MENSEN
= het spontaan onderbrengen van situaties en mensen in een aantal overzichtelijke categorieën
Fundamenteel:
- Eigen aan de mens
- Al vanaf de peutertijd aanwezig
- Brengt orde aan hoe we de wereld zien
Op basis van:
1. Oppervlakkige kenmerken
- Geslacht
- Leeftijd
- Etniciteit
- Kleding
- Lichaamsbouw
- …
2. Diepere kenmerken
- Persoonlijkheidskenmerken
- Vaardigheden
- …
Waarom?
- Snellere informatieverwerking
- Laat ons toe snel te beslissen en handelen
1.1 PROTOTYPES
Aan elke groep die we vormen kennen we eigenschappen toe zo onderscheiden we de ene groep van de andere
Obv 3 eigenschappen:
1. Descriptief: ‘feitelijke’ kenmerken, beschrijvend
2. Evaluatief: gevoelens dat het beeld oproept (sympathie of afkeer)
3. Prescriptief: gedrag dat de groep wel of niet mag stellen, verwachtingen
, Voorbeeld kansarmen:
Component Groep
• Sociale woning
Descriptief • Veel kinderen
• Alleenstaand, of samen met werkloze man
• Heeft ‘lagere status’
Evaluatief
• Ofwel medelijden of net antipathie
• Mag het geld niet gebruiken voor sigaretten of zo’n
Prescriptief
gigantische tv
• Prototypes worden subjectief ingevuld
Niet op basis van feiten of onderzoek
• Invulling verschilt tussen mensen (vaak wel overeenkomsten)
Iedereen heeft zijn eigen beeld/invulling over de groep
• Vervormt onze perceptie over die groep
We kijken anders naar de groep vanwege het prototype dat we er over houden
1.2 HOE VERVORMT ONZE PERCEPTIE?
Als we als buitenstaander naar een groep kijken, zijn er 2 effecten die voorkomen:
1. Assimilatie: verschillen binnen groepen worden geminimaliseerd
2. Contrast: verschillen tussen groepen worden uitvergroot
1.3 ZELFCATEGORISERING
= de manier waarop mensen zichzelf situeren binnen sociale categorieën
• M/V/X
• Bakker/Student/Bediende...
• Alleenstaand, partner, getrouwd...
Ontstaan van de wij-groep (in-group) en de zij-groep (out-group)
Groepsprototype van de wij-groep:
Component Groep
Descriptief Kenmerkend voor de eigen groep
Doorgaans als positief beschouwd, deel van onze
Evaluatief
zelfwaardering
2
, Hoe dient de eigen groep zich te gedragen? In vergelijking
Prescriptief
met andere groepen?
Functie: meebepalend voor hoe we onszelf voelen en ons (behoren te) gedragen
Groepsperceptie:
1. Contrast: verschillen tussen de groepen worden nog vergroot
2. Zij-groep-homogeniteit: verschillen binnen de zij-groep worden geminimaliseerd
3. Verschillen binnen de wij-groep worden behouden
1.4 KADER OM EXPERIMENTEN TE INTERPRETEREN
• Een experiment tracht variabelen te manipuleren
- Eigenschappen die verschillende waarden kunnen aannemen
Onafhankelijke variabele (OV): de oorzaak, de X, de variabele die we gaan manipuleren
Afhankelijke variabele (AV): het gevolg, de Y, de variabele die verandert door X
1.4.1 EXPERIMENT PLATZ & HOSCH (1988)
Winkelbedienden moeten klanten herkennen
- OV:
OV1: etniciteit van de winkelbediende: wit, zwart, latino
OV2: etniciteit van de klant: wit, zwart, latino
- AV: het percentage klanten dat men correct identificeert/herkent
Resultaat: winkelbedienden herkennen het best de klanten die tot hun eigen etnische groep behoren
3
, Zijgroep-homogeniteitseffect
1.5 IK, WIJ EN DE ANDEREN
1.5.1 SOCIALE IDENTITEITSTHEORIE (SIT)
De sociale categorieën waar we onszelf als lid van beschouwen zijn bepalend voor ons zelfbeeld
Persoonlijke identiteit Sociale identiteit
Afgeleid uit het lidmaatschap van sociale
Individuele kenmerken
groepen
• Uiterlijk
• Kinderloos of ouder
• Gewoontes
• Soort beroep dat men uitoefent
• Waarden
• Lidmaatschap sportclub
• Persoonlijkheid
• Jeugdbeweging
• ...
Stabiel, moeilijk te veranderen Groepsprototype subjectieve constructie!
Steeds meerdere sociale identiteiten tegelijk op hetzelfde moment
De sociale context bepaalt welke sociale identiteit naar voor springt
Als mens streven we een positief zelfbeeld na, we willen ons goed voelen over onszelf
- Via persoonlijke identiteit
- Via sociale identiteit
1.5.2 ZELFBEELD VERHOGEN DOOR LIDMAATSCHAP POSITIEF GEWAARDEERDE GROEP
Ons zelfbeeld kan verhogen via lidmaatschap van een positief gewaardeerde groep
4
2022-2023
GEDRAG IN CONTEXT
HOOFDSTUK 1: GROEPSPERCEPTIE
1. SOCIALE CATEGORISATIE – INDELEN VAN MENSEN
= het spontaan onderbrengen van situaties en mensen in een aantal overzichtelijke categorieën
Fundamenteel:
- Eigen aan de mens
- Al vanaf de peutertijd aanwezig
- Brengt orde aan hoe we de wereld zien
Op basis van:
1. Oppervlakkige kenmerken
- Geslacht
- Leeftijd
- Etniciteit
- Kleding
- Lichaamsbouw
- …
2. Diepere kenmerken
- Persoonlijkheidskenmerken
- Vaardigheden
- …
Waarom?
- Snellere informatieverwerking
- Laat ons toe snel te beslissen en handelen
1.1 PROTOTYPES
Aan elke groep die we vormen kennen we eigenschappen toe zo onderscheiden we de ene groep van de andere
Obv 3 eigenschappen:
1. Descriptief: ‘feitelijke’ kenmerken, beschrijvend
2. Evaluatief: gevoelens dat het beeld oproept (sympathie of afkeer)
3. Prescriptief: gedrag dat de groep wel of niet mag stellen, verwachtingen
, Voorbeeld kansarmen:
Component Groep
• Sociale woning
Descriptief • Veel kinderen
• Alleenstaand, of samen met werkloze man
• Heeft ‘lagere status’
Evaluatief
• Ofwel medelijden of net antipathie
• Mag het geld niet gebruiken voor sigaretten of zo’n
Prescriptief
gigantische tv
• Prototypes worden subjectief ingevuld
Niet op basis van feiten of onderzoek
• Invulling verschilt tussen mensen (vaak wel overeenkomsten)
Iedereen heeft zijn eigen beeld/invulling over de groep
• Vervormt onze perceptie over die groep
We kijken anders naar de groep vanwege het prototype dat we er over houden
1.2 HOE VERVORMT ONZE PERCEPTIE?
Als we als buitenstaander naar een groep kijken, zijn er 2 effecten die voorkomen:
1. Assimilatie: verschillen binnen groepen worden geminimaliseerd
2. Contrast: verschillen tussen groepen worden uitvergroot
1.3 ZELFCATEGORISERING
= de manier waarop mensen zichzelf situeren binnen sociale categorieën
• M/V/X
• Bakker/Student/Bediende...
• Alleenstaand, partner, getrouwd...
Ontstaan van de wij-groep (in-group) en de zij-groep (out-group)
Groepsprototype van de wij-groep:
Component Groep
Descriptief Kenmerkend voor de eigen groep
Doorgaans als positief beschouwd, deel van onze
Evaluatief
zelfwaardering
2
, Hoe dient de eigen groep zich te gedragen? In vergelijking
Prescriptief
met andere groepen?
Functie: meebepalend voor hoe we onszelf voelen en ons (behoren te) gedragen
Groepsperceptie:
1. Contrast: verschillen tussen de groepen worden nog vergroot
2. Zij-groep-homogeniteit: verschillen binnen de zij-groep worden geminimaliseerd
3. Verschillen binnen de wij-groep worden behouden
1.4 KADER OM EXPERIMENTEN TE INTERPRETEREN
• Een experiment tracht variabelen te manipuleren
- Eigenschappen die verschillende waarden kunnen aannemen
Onafhankelijke variabele (OV): de oorzaak, de X, de variabele die we gaan manipuleren
Afhankelijke variabele (AV): het gevolg, de Y, de variabele die verandert door X
1.4.1 EXPERIMENT PLATZ & HOSCH (1988)
Winkelbedienden moeten klanten herkennen
- OV:
OV1: etniciteit van de winkelbediende: wit, zwart, latino
OV2: etniciteit van de klant: wit, zwart, latino
- AV: het percentage klanten dat men correct identificeert/herkent
Resultaat: winkelbedienden herkennen het best de klanten die tot hun eigen etnische groep behoren
3
, Zijgroep-homogeniteitseffect
1.5 IK, WIJ EN DE ANDEREN
1.5.1 SOCIALE IDENTITEITSTHEORIE (SIT)
De sociale categorieën waar we onszelf als lid van beschouwen zijn bepalend voor ons zelfbeeld
Persoonlijke identiteit Sociale identiteit
Afgeleid uit het lidmaatschap van sociale
Individuele kenmerken
groepen
• Uiterlijk
• Kinderloos of ouder
• Gewoontes
• Soort beroep dat men uitoefent
• Waarden
• Lidmaatschap sportclub
• Persoonlijkheid
• Jeugdbeweging
• ...
Stabiel, moeilijk te veranderen Groepsprototype subjectieve constructie!
Steeds meerdere sociale identiteiten tegelijk op hetzelfde moment
De sociale context bepaalt welke sociale identiteit naar voor springt
Als mens streven we een positief zelfbeeld na, we willen ons goed voelen over onszelf
- Via persoonlijke identiteit
- Via sociale identiteit
1.5.2 ZELFBEELD VERHOGEN DOOR LIDMAATSCHAP POSITIEF GEWAARDEERDE GROEP
Ons zelfbeeld kan verhogen via lidmaatschap van een positief gewaardeerde groep
4
