Mariam Hafiz
1ste master klinische psychologie
2022-2023
Klinische biologische psychologie
HOC1: Neurobiologische perspectieven op autisme
1 Inhoud
1) Wat is autisme?
2) Cognitieve theorieën van autisme
3) Neuro-ontwikkeling
4) Belangrijke hersennetwerken
5) Neurobiologische theorieën
6) Integratief kader
7) Klinische toepassingen?
!! Pasop: afbeeldingen moeten niet gekend zijn. Het zal jou alleen helpen om de inhoud beter te
begrijpen.
2 Wat is autisme?
• Men moet aan een aantal criteria in de DSM-V voldoen om de diagnose van autisme te krijgen
1) Moet blijvende tekorten in de sociale communicatie en interactie zijn (bv problemen
met empathie, relaties, non-verbale communicatie, ..)
2) Moet beperkte en zich herhalende gedragspatronen, beperkte interesses en
activiteiten zijn (interesses kunnen zelfs heel uitgesproken zijn)
3) Moet aanwezig zijn vanaf de vroegste kindertijd
4) Moet klinische significante lijdensdruk of beperkingen veroorzaken (kan over
verschillende domeinen gaan)
5) Wat niet in DSM-5 staat maar ook belangrijk: hebben nood aan voorspelbaarheid, niet
veel nadruk gelegd op sterktes en talenten terwijl er wel veel sterkes en talenten zijn
in autisme, hebben vaak continu vermoeidheid, zijn heel detailgericht, zijn hyper of
hypo sensitief of reactief, …
3 Cognitieve theorieën over autisme
• = enkele cognitieve of psychologische theorieën die autisme proberen te verklaren
3.1 Theory of mind
• Theory of mind= vaardigheid om de perspectief van iemand anders te kunnen innemen
o Dit betekent ook dat je hierdoor de mentale toestanden van
anderen en jezelf (zoals gedachten, gevoelens, wensen, ideeën,
overtuigingen, .. ) kan lezen en begrijpen
o Mentaliseren = positief daar adequaat op reageren
• Bij mensen met autisme stelt deze theorie dat dat perspectief innemen
minder (of trager) ontwikkelt is
,Mariam Hafiz
1ste master klinische psychologie
2022-2023
o Dit is ook waar de eerste naunce is: mensen dachten heel lang dat mensen met autisme
geen theorie of mind (of empathie) hebben wat niet waar is. Sommige mensen hebben
enorm veel empathie. Het (=die theorie of mind) wordt alleen moeilijk voor hen als ze in
situaties zitten waar dat het heel snel gaat, veel mensen aanwezig zijn, veel prikkels in
omgeving, een situatie dat onvoorspelbaar is of wanneer er al sprake is van hoge
stressniveau.
3.2 Executief dysfunctioneren
• Executieve functies helpen om onze denken en handelen te sturen en te
coördineren
o Het is dus ook belangrijk voor adaptief gedrag (want helpt ons om
adaptief te stellen t.a.v. de omgeving)
o Metacognitie: denken over ons denken
o Kunnen ook talenten zijn!
3.3 Centrale coherentie
• Centrale coherentie = in staat zijn om alle kleine details van de situatie heel snel te kunnen
integreren tot één groot geheel
o Dus meer zien dan enkel de delen, samenhang zien
o Prikkels integreren, associëren
o Samenhang tussen deel en geheel, oorzaak en gevolg,
hoofdzaak en bijzaak… kunnen zien
o Generaliseren van geleerde informatie
• Bij autisme: voorkeur voor fragmentarische
informatieverwerking
o Concreter gezegd, volgens de zwakke theorie van de
centrale coherentie zou het bij autisme die centrale coherentie minder goed verlopen. Die
mensen zouden eerder aan fragmentarische informatieverwerking doen waarbij er meer
gefocused wordt aan details i.p.v direct de globale context te zien → maar ook hier laat
recent onderzoek zien dat het niet helemaal klopt. Het gaat niet over zwakke of geen
sociale coherentie maar het gaat over een voorkeur van details. Want als we naar mensen
met autisme vragen om naar de globale geheel te kijken, lukt het. Alleen is er een voorkeur
voor details. Dit kan een talent zijn want vaak ziet men nu dat bedrijven vaak speciaal
vacatures opstellen voor mensen met autisme omdat ze heel snel foutjes kunnen
opmerken in de computercodes.
o Dus kunnen moeilijker prikkels integreren, associëren
o Dus zien moeilijk de samenhang tussen deel en geheel, oorzaak en gevolg, hoofdzaak en
bijzaak…
o Dus hebben het moeilijker om geleerde informatie te generaliseren, dus in ene context
kunnen ze bepaalde vaardigheden perfect gebruiken maar in een andere context gaat dat
verloren
, Mariam Hafiz
1ste master klinische psychologie
2022-2023
4 Neuro-ontwikkeling
• Bij autisme verloren dingen een beetje anders hier. Verschillende theorieën proberen daarvoor
een verklaring te geven, één ervan is early brain overgrowth theory.
4.1 Early brain overgrowth theory
• Deze theorie stelt dat er bij mensen met autisme een vroege groei is van de hersenen (spreken
vaak van een exponentiële groei, zie afbeelding)
o Bij sommige mensen met autisme leidt het dan tot stagnatie (= bepaalde punt waar groei
stopt, gaat niet naar beneden of boven maar stopt en blijft op die punt)
o Bij andere mensen ziet men een potentiële degeneratie (=bepaalde punt waar de groei
naar beneden/achteruit gaat) bv ze hebben sommige vaardigheden die goed zijn en plots
geraken ze geremd erin en gaan ze achteruit erin
• Nefast voor de ontwikkeling van connectiviteit: Excessieve lokale connecties vs gereduceerde
langeafstands-connecties → Met andere woorden: Grote gevolg van die overgroei heeft te maken
met connectiviteit. Connectiviteit in de hersenen zorgen dat hersengebieden met elkaar
communiceren. Maar door die vroege overgroei gaan lokale gebieden (dus gebieden die dicht bij
elkaar liggen) zeer sterk geconnecteerd geraken en zeer sterk met elkaar communiceren terwijl
de gebieden die ver af van elkaar liggen minder geconnecteerd zijn aan elkaar en dus minder
efficiënt met elkaar communiceren. Dan krijgen wij,
o Als we kijken naar Lokale overconnectiviteit: eilandjes van excellentie/ talenten (want zijn
vaak ermee gecorreleerd)
o Als we kijken naar Langeafstands onderconnectiviteit: Moeilijkheden in vaardigheden die
sensorische en cognitieve integratie vergen
Rode lijn = normake ontwikkeling van
brein
Blauwe lijn = ontwikkeling van brein bij
mensen met autisme; er is een
overgroei van hersencellen,
hersennetwerken, ..
1ste master klinische psychologie
2022-2023
Klinische biologische psychologie
HOC1: Neurobiologische perspectieven op autisme
1 Inhoud
1) Wat is autisme?
2) Cognitieve theorieën van autisme
3) Neuro-ontwikkeling
4) Belangrijke hersennetwerken
5) Neurobiologische theorieën
6) Integratief kader
7) Klinische toepassingen?
!! Pasop: afbeeldingen moeten niet gekend zijn. Het zal jou alleen helpen om de inhoud beter te
begrijpen.
2 Wat is autisme?
• Men moet aan een aantal criteria in de DSM-V voldoen om de diagnose van autisme te krijgen
1) Moet blijvende tekorten in de sociale communicatie en interactie zijn (bv problemen
met empathie, relaties, non-verbale communicatie, ..)
2) Moet beperkte en zich herhalende gedragspatronen, beperkte interesses en
activiteiten zijn (interesses kunnen zelfs heel uitgesproken zijn)
3) Moet aanwezig zijn vanaf de vroegste kindertijd
4) Moet klinische significante lijdensdruk of beperkingen veroorzaken (kan over
verschillende domeinen gaan)
5) Wat niet in DSM-5 staat maar ook belangrijk: hebben nood aan voorspelbaarheid, niet
veel nadruk gelegd op sterktes en talenten terwijl er wel veel sterkes en talenten zijn
in autisme, hebben vaak continu vermoeidheid, zijn heel detailgericht, zijn hyper of
hypo sensitief of reactief, …
3 Cognitieve theorieën over autisme
• = enkele cognitieve of psychologische theorieën die autisme proberen te verklaren
3.1 Theory of mind
• Theory of mind= vaardigheid om de perspectief van iemand anders te kunnen innemen
o Dit betekent ook dat je hierdoor de mentale toestanden van
anderen en jezelf (zoals gedachten, gevoelens, wensen, ideeën,
overtuigingen, .. ) kan lezen en begrijpen
o Mentaliseren = positief daar adequaat op reageren
• Bij mensen met autisme stelt deze theorie dat dat perspectief innemen
minder (of trager) ontwikkelt is
,Mariam Hafiz
1ste master klinische psychologie
2022-2023
o Dit is ook waar de eerste naunce is: mensen dachten heel lang dat mensen met autisme
geen theorie of mind (of empathie) hebben wat niet waar is. Sommige mensen hebben
enorm veel empathie. Het (=die theorie of mind) wordt alleen moeilijk voor hen als ze in
situaties zitten waar dat het heel snel gaat, veel mensen aanwezig zijn, veel prikkels in
omgeving, een situatie dat onvoorspelbaar is of wanneer er al sprake is van hoge
stressniveau.
3.2 Executief dysfunctioneren
• Executieve functies helpen om onze denken en handelen te sturen en te
coördineren
o Het is dus ook belangrijk voor adaptief gedrag (want helpt ons om
adaptief te stellen t.a.v. de omgeving)
o Metacognitie: denken over ons denken
o Kunnen ook talenten zijn!
3.3 Centrale coherentie
• Centrale coherentie = in staat zijn om alle kleine details van de situatie heel snel te kunnen
integreren tot één groot geheel
o Dus meer zien dan enkel de delen, samenhang zien
o Prikkels integreren, associëren
o Samenhang tussen deel en geheel, oorzaak en gevolg,
hoofdzaak en bijzaak… kunnen zien
o Generaliseren van geleerde informatie
• Bij autisme: voorkeur voor fragmentarische
informatieverwerking
o Concreter gezegd, volgens de zwakke theorie van de
centrale coherentie zou het bij autisme die centrale coherentie minder goed verlopen. Die
mensen zouden eerder aan fragmentarische informatieverwerking doen waarbij er meer
gefocused wordt aan details i.p.v direct de globale context te zien → maar ook hier laat
recent onderzoek zien dat het niet helemaal klopt. Het gaat niet over zwakke of geen
sociale coherentie maar het gaat over een voorkeur van details. Want als we naar mensen
met autisme vragen om naar de globale geheel te kijken, lukt het. Alleen is er een voorkeur
voor details. Dit kan een talent zijn want vaak ziet men nu dat bedrijven vaak speciaal
vacatures opstellen voor mensen met autisme omdat ze heel snel foutjes kunnen
opmerken in de computercodes.
o Dus kunnen moeilijker prikkels integreren, associëren
o Dus zien moeilijk de samenhang tussen deel en geheel, oorzaak en gevolg, hoofdzaak en
bijzaak…
o Dus hebben het moeilijker om geleerde informatie te generaliseren, dus in ene context
kunnen ze bepaalde vaardigheden perfect gebruiken maar in een andere context gaat dat
verloren
, Mariam Hafiz
1ste master klinische psychologie
2022-2023
4 Neuro-ontwikkeling
• Bij autisme verloren dingen een beetje anders hier. Verschillende theorieën proberen daarvoor
een verklaring te geven, één ervan is early brain overgrowth theory.
4.1 Early brain overgrowth theory
• Deze theorie stelt dat er bij mensen met autisme een vroege groei is van de hersenen (spreken
vaak van een exponentiële groei, zie afbeelding)
o Bij sommige mensen met autisme leidt het dan tot stagnatie (= bepaalde punt waar groei
stopt, gaat niet naar beneden of boven maar stopt en blijft op die punt)
o Bij andere mensen ziet men een potentiële degeneratie (=bepaalde punt waar de groei
naar beneden/achteruit gaat) bv ze hebben sommige vaardigheden die goed zijn en plots
geraken ze geremd erin en gaan ze achteruit erin
• Nefast voor de ontwikkeling van connectiviteit: Excessieve lokale connecties vs gereduceerde
langeafstands-connecties → Met andere woorden: Grote gevolg van die overgroei heeft te maken
met connectiviteit. Connectiviteit in de hersenen zorgen dat hersengebieden met elkaar
communiceren. Maar door die vroege overgroei gaan lokale gebieden (dus gebieden die dicht bij
elkaar liggen) zeer sterk geconnecteerd geraken en zeer sterk met elkaar communiceren terwijl
de gebieden die ver af van elkaar liggen minder geconnecteerd zijn aan elkaar en dus minder
efficiënt met elkaar communiceren. Dan krijgen wij,
o Als we kijken naar Lokale overconnectiviteit: eilandjes van excellentie/ talenten (want zijn
vaak ermee gecorreleerd)
o Als we kijken naar Langeafstands onderconnectiviteit: Moeilijkheden in vaardigheden die
sensorische en cognitieve integratie vergen
Rode lijn = normake ontwikkeling van
brein
Blauwe lijn = ontwikkeling van brein bij
mensen met autisme; er is een
overgroei van hersencellen,
hersennetwerken, ..
