Mondiale Processen in
Historisch Perspectief
Samenvatting | Prof. Michael Limberger | 2022-2023
1
,INHOUDSOPGAVE
1. Inleiding en situering: ‘Modernisering’ .......................................................................................................... 6
1.1. Centrale thema’s en vragen .............................................................................................................................................. 6
1.2. Essentie v/d cursus: Moderniteit als historisch-mondiaal proces ..................................................................................... 6
1.3. Geschiedenis: The West vs. The Rest................................................................................................................................. 7
1.3.1. Moderniteit en kolonialiteit ...................................................................................................................... 8
1.3.2. Mc. Neills The Rise of the West (1963) en de Global History .................................................................... 8
1.3.3. De sprong over de eigen schaduw? .......................................................................................................... 8
1.4. Definitie “Modern” – Het (Westers) Standaardverhaal .................................................................................................... 9
1.4.1. Moderniteit en Geld (kapitalisme) – Modern World System (Wallerstein) ............................................ 10
1.4.2. Moderniteit en technologie – Altijd even positief? Ambigue ................................................................. 10
1.4.3. Moderniteit en de rol v/d natiestaat – Maar voor hoelang nog? ........................................................... 10
1.4.4. Moderniteit: een ambigue concept ........................................................................................................ 10
1.5. Moderniteit: een mondiaal proces .................................................................................................................................. 11
1.5.1. Moderniteit in Europa: # fases................................................................................................................ 11
1.5.2. “Multiple Modernities” en de kritiek erop ............................................................................................. 11
2. Prémoderne wereld: historische interacties (tot 1750) ................................................................................ 12
2.1. Het AR op wereldschaal: Kenmerken v/e heterogene prémoderne SLV ........................................................................ 12
2.2. A.G. Frank The World System – Grootschalige interacties ............................................................................................. 13
2.2.1. Grootschalige interacties tussen:............................................................................................................ 13
2.3. Beschavingszones in evenwicht | Trend naar integratie v/d wereld als globalisering .................................................... 13
2.3.1. D. Wilkinson: Central Civilization – Schematisering v. beschavingen ..................................................... 13
2.3.2. Vroegste integratie v/d wereld (of globalisering) ................................................................................... 14
2.3.3. Traditionele globalisering: Interactie in antieke periode (o.a. Perzië) ................................................... 14
2.3.4. Vroegmoderne globalisering (1500) | Bewust gevoel v. verandering door koloniale ontdekkingen..... 14
2.4. Europese Expansie: verzamelbegrip v. losse initiatieven ................................................................................................ 15
2.4.1. Veranderend wereldbeeld en zelfdefinitie: de “ontdekking” v/d Nieuwe Wereld ................................ 15
2.4.2. De “uitvinding” van Amerika ................................................................................................................... 16
2.4.3. Uitzondering: Azië en the othering ......................................................................................................... 16
2.5. Vroegmoderne wereldrijken, heersers-ideologie en despotisme ................................................................................... 17
2.5.1. K. Wittfogel Oriental Despotism ............................................................................................................. 17
2.6. Wereldgodsdiensten en hun invloed op de mens ........................................................................................................... 17
2.6.1. Christelijk Europa .................................................................................................................................... 17
2.6.2. Islam als economisch wereldsysteem ..................................................................................................... 18
2.7. Wereldeconomie, langeafstandshandel en kapitalisme ................................................................................................. 18
2.7.1. Wereldeconomie: 1000 – 1350 | Dominantie v. Arabische wereld en China ........................................ 19
2.7.2. Wallerstein en Lughod: oorsprong kapitalistisch wereldsysteem? Economie Monde? ......................... 20
2.7.3. Gevolgen Europese expansie en incorporatie in Modern World System ............................................... 21
3. De grote transitie: Europese take-over (1750 – 1850)................................................................................... 22
3.1. Bayly: De Grote Overgang naar de 18de eeuw ................................................................................................................. 22
2
, 3.2. Wat zijn de Prime Movers? .............................................................................................................................................. 23
3.2.1. Pijler 1: De Verlichting ............................................................................................................................. 23
3.2.2. Pijler 2: Industriële Revolutie, Industrious revolution en de Grote Domesticatie .................................. 24
3.2.3. Pijler 3: De Nationale staat – een Europees fenomeen? ........................................................................ 25
3.2.4. Pijler 4: Europese kolonisatie .................................................................................................................. 26
3.3. Ideologie van (koloniale) overheersing ........................................................................................................................... 27
3.4. Edward W. Saïd - Oriëntalisme (1978) ............................................................................................................................ 28
4. Benaderingen van globalisering en moderniteit ........................................................................................... 29
4.1. Inleiding ........................................................................................................................................................................... 29
4.2. De “Moderniseringstheorie” ........................................................................................................................................... 29
4.3. Ferguson: “Decomposing modernity” en “Multiple Modernities” .................................................................................. 30
4.4. Giddens: Relatie “Moderniteit” – “Globalisering” ........................................................................................................... 31
4.4.1. Giddens’ analyse van moderniteit .......................................................................................................... 31
4.4.2. “Moderniteit” als inherent globaliserend ............................................................................................... 32
4.5. Quijano: “Moderniteit/kolonialiteit”-programma (M/K) ................................................................................................ 32
4.5.1. Uitgangspunten voor het M/K-programma ............................................................................................ 32
4.5.2. Hoe volgt moderniteit uit kolonialiteit?.................................................................................................. 32
4.5.3. Mignolo: The Darker Side of Renaissance - Kolonialiteit en de Renaissance .......................................... 33
4.6. Moderniteit is ambigu: “postkoloniale dominantie zonder hegemonie” ....................................................................... 34
4.6.1. Inleiding: “The Cambridge school”.......................................................................................................... 34
4.6.2. Opvolging: Ranajit Guha’s Dominance without hegemony .................................................................... 34
4.6.3. Consequenties v. Dominance without hegemony .................................................................................. 34
4.6.4. Kolonialisme en anachronisering: Dipesh Chakrabarty’s Provincializing Europe ................................... 35
4.7. Conclusie: Hoe zijn geschiedschrijving en kolonialiteit met elkaar vervlochten? ........................................................... 35
5. Modernisering als interconnectiviteit: Vroegmoderne kenniscultuur ........................................................... 36
5.1. Inleiding en terugblik op les 4 ......................................................................................................................................... 36
5.2. Het diffusiemodel: Er is een centrum en het verspreid zich ........................................................................................... 36
5.2.1. George Basalla’s diffusiemodel ............................................................................................................... 36
5.2.2. Kritiek op het diffusiemodel.................................................................................................................... 37
5.3. Koloniale macht: de schaduwzijde v. humanitaire wetenschappelijke diffusie .............................................................. 37
5.4. Een alternatieve visie op wetenschap en globalisering: Bruno Latour ........................................................................... 38
5.4.1. Een historische parabel: Lapérouse landt op Sakhalin (1787) ................................................................ 38
5.4.2. Implicaties Latour: “Localizing the global” .............................................................................................. 39
5.4.3. Globalisme = “veredeld provincialisme” ................................................................................................. 39
5.5. Wetenschap als tweerichtingsverkeer: contactzones en hybridisering van kennis ........................................................ 40
5.5.1. Raj: Contactzones, go-betweens, hybridisering ...................................................................................... 40
6. Historische contextualisering India .............................................................................................................. 41
6.1. Inleiding: Subalterne kritiek en diaspora’s ...................................................................................................................... 41
6.1.1. Waarom bespreken we India? Hoe pakken we dit aan? Opzet en vragen: ............................................ 42
6.2. Concise history of India .................................................................................................................................................... 42
3
, 6.2.1. Contacten met Europa ............................................................................................................................ 43
6.2.2. Indië in de 18de eeuw… de situatie kantelt ............................................................................................. 43
6.2.3. Koloniale overheersing 1756 – 1947....................................................................................................... 43
6.2.4. De onafhankelijkheidsbeweging van India (midden 19de eeuw – 1947)................................................. 45
6.2.5. Mahatma Gandhi: Anti-Westers en radicaal anti-modern ..................................................................... 45
7. Vroege Moderniteit in India: Verlichtingsreizigers, Europese percepties van “moderniteit”, en het Andere… 46
7.1. In den beginnen was er… een weggelaten slide en opmerking ....................................................................................... 46
7.2. Begrippen toegepast op casus India ................................................................................................................................ 46
7.2.1. A. Dirlik: “Multiple Modernities”… Moderniteit als meervoud? ............................................................ 46
7.2.2. Fabian en Jameson’s “Denial of Coevalness”: Het maken v/d Ander als niet-modern .......................... 46
7.3. Vroegmodern India in de Historiografie .......................................................................................................................... 47
7.3.1. Irfan Habib – India eerder dan Europa? .................................................................................................. 47
7.3.2. Schmidt: “Invention of Exoticism” in Europa? ........................................................................................ 47
7.4. Rol v/d reiziger: Perceptie en moderniteit – een reis terug in de tijd? ........................................................................... 48
7.4.1. (1) Beschrijvingen v. François Bernier (17de eeuw)................................................................................ 48
7.4.2. Andere reizigers: Cobbé (1723), De Febure (1721) en Solvyns (1791) ................................................... 48
7.5. De blik omgekeerd: India naar Europa ............................................................................................................................ 49
7.6. Conclusie: Age of Enlightenment en Transcendental meditation? Modern en traditie .................................................. 49
8. Moderniteit en India: “Clash of Modernities” .............................................................................................. 50
8.1. Plan en opzet ................................................................................................................................................................... 50
8.2. “Moderniteit” in het Britse India ..................................................................................................................................... 50
8.3. “Moderniteit” en het antikoloniaal Nationalisme ........................................................................................................... 51
8.3.1. De grote figuren in het Antikoloniaal nationalisme ................................................................................ 52
8.3.2. “Moderniteit” en het Onafhankelijke India (1947-49/50) ...................................................................... 53
8.4. “Moderniteit” en het huidige India ................................................................................................................................. 54
8.4.1. Enkele recente beschrijvingen v. India waarin “moderniteit” voorkomt ............................................... 54
8.5. De essentie van deze lessen… ......................................................................................................................................... 55
9. Pre-koloniale Afrikaanse rijken en de Europese Scramble for Afrika ............................................................. 56
9.1. Afrika als deel v. “historische mondiale processen” ....................................................................................................... 56
9.1.1. West-Afrikaanse rijken: Het Mali-Rijk (13de – 17de e) en het Songhai-Rijk (15de – 16de e) ...................... 56
9.1.2. De Swahilikust (8ste e – 11de à 15de eeuw) ............................................................................................... 57
9.1.3. Het Kongo-Koninkrijk .............................................................................................................................. 57
9.1.4. Prekoloniale Afrikaanse rijken: een algemeen overzicht en deelconclusie ............................................ 59
9.2. “Afrika” als Europees construct....................................................................................................................................... 59
9.2.1. Mudimbe The Invention of Africa (1988) ................................................................................................ 59
9.2.2. Hobsbawm & Ranger The Invention of Tradition (1983) ........................................................................ 60
9.2.3. Fuglestad The Trevor-Roper Trap or the Imperialism of History (1992).................................................. 60
9.3. De mythe v/d Europese beschavingsmissie: Stanley en Tippo Tip .................................................................................. 61
9.3.1. Enkele data ter situering… ...................................................................................................................... 61
9.3.2. Het resultaat v/d Conferentie v. Berlijn (1884-85) – zie kaart ................................................................ 62
4
Historisch Perspectief
Samenvatting | Prof. Michael Limberger | 2022-2023
1
,INHOUDSOPGAVE
1. Inleiding en situering: ‘Modernisering’ .......................................................................................................... 6
1.1. Centrale thema’s en vragen .............................................................................................................................................. 6
1.2. Essentie v/d cursus: Moderniteit als historisch-mondiaal proces ..................................................................................... 6
1.3. Geschiedenis: The West vs. The Rest................................................................................................................................. 7
1.3.1. Moderniteit en kolonialiteit ...................................................................................................................... 8
1.3.2. Mc. Neills The Rise of the West (1963) en de Global History .................................................................... 8
1.3.3. De sprong over de eigen schaduw? .......................................................................................................... 8
1.4. Definitie “Modern” – Het (Westers) Standaardverhaal .................................................................................................... 9
1.4.1. Moderniteit en Geld (kapitalisme) – Modern World System (Wallerstein) ............................................ 10
1.4.2. Moderniteit en technologie – Altijd even positief? Ambigue ................................................................. 10
1.4.3. Moderniteit en de rol v/d natiestaat – Maar voor hoelang nog? ........................................................... 10
1.4.4. Moderniteit: een ambigue concept ........................................................................................................ 10
1.5. Moderniteit: een mondiaal proces .................................................................................................................................. 11
1.5.1. Moderniteit in Europa: # fases................................................................................................................ 11
1.5.2. “Multiple Modernities” en de kritiek erop ............................................................................................. 11
2. Prémoderne wereld: historische interacties (tot 1750) ................................................................................ 12
2.1. Het AR op wereldschaal: Kenmerken v/e heterogene prémoderne SLV ........................................................................ 12
2.2. A.G. Frank The World System – Grootschalige interacties ............................................................................................. 13
2.2.1. Grootschalige interacties tussen:............................................................................................................ 13
2.3. Beschavingszones in evenwicht | Trend naar integratie v/d wereld als globalisering .................................................... 13
2.3.1. D. Wilkinson: Central Civilization – Schematisering v. beschavingen ..................................................... 13
2.3.2. Vroegste integratie v/d wereld (of globalisering) ................................................................................... 14
2.3.3. Traditionele globalisering: Interactie in antieke periode (o.a. Perzië) ................................................... 14
2.3.4. Vroegmoderne globalisering (1500) | Bewust gevoel v. verandering door koloniale ontdekkingen..... 14
2.4. Europese Expansie: verzamelbegrip v. losse initiatieven ................................................................................................ 15
2.4.1. Veranderend wereldbeeld en zelfdefinitie: de “ontdekking” v/d Nieuwe Wereld ................................ 15
2.4.2. De “uitvinding” van Amerika ................................................................................................................... 16
2.4.3. Uitzondering: Azië en the othering ......................................................................................................... 16
2.5. Vroegmoderne wereldrijken, heersers-ideologie en despotisme ................................................................................... 17
2.5.1. K. Wittfogel Oriental Despotism ............................................................................................................. 17
2.6. Wereldgodsdiensten en hun invloed op de mens ........................................................................................................... 17
2.6.1. Christelijk Europa .................................................................................................................................... 17
2.6.2. Islam als economisch wereldsysteem ..................................................................................................... 18
2.7. Wereldeconomie, langeafstandshandel en kapitalisme ................................................................................................. 18
2.7.1. Wereldeconomie: 1000 – 1350 | Dominantie v. Arabische wereld en China ........................................ 19
2.7.2. Wallerstein en Lughod: oorsprong kapitalistisch wereldsysteem? Economie Monde? ......................... 20
2.7.3. Gevolgen Europese expansie en incorporatie in Modern World System ............................................... 21
3. De grote transitie: Europese take-over (1750 – 1850)................................................................................... 22
3.1. Bayly: De Grote Overgang naar de 18de eeuw ................................................................................................................. 22
2
, 3.2. Wat zijn de Prime Movers? .............................................................................................................................................. 23
3.2.1. Pijler 1: De Verlichting ............................................................................................................................. 23
3.2.2. Pijler 2: Industriële Revolutie, Industrious revolution en de Grote Domesticatie .................................. 24
3.2.3. Pijler 3: De Nationale staat – een Europees fenomeen? ........................................................................ 25
3.2.4. Pijler 4: Europese kolonisatie .................................................................................................................. 26
3.3. Ideologie van (koloniale) overheersing ........................................................................................................................... 27
3.4. Edward W. Saïd - Oriëntalisme (1978) ............................................................................................................................ 28
4. Benaderingen van globalisering en moderniteit ........................................................................................... 29
4.1. Inleiding ........................................................................................................................................................................... 29
4.2. De “Moderniseringstheorie” ........................................................................................................................................... 29
4.3. Ferguson: “Decomposing modernity” en “Multiple Modernities” .................................................................................. 30
4.4. Giddens: Relatie “Moderniteit” – “Globalisering” ........................................................................................................... 31
4.4.1. Giddens’ analyse van moderniteit .......................................................................................................... 31
4.4.2. “Moderniteit” als inherent globaliserend ............................................................................................... 32
4.5. Quijano: “Moderniteit/kolonialiteit”-programma (M/K) ................................................................................................ 32
4.5.1. Uitgangspunten voor het M/K-programma ............................................................................................ 32
4.5.2. Hoe volgt moderniteit uit kolonialiteit?.................................................................................................. 32
4.5.3. Mignolo: The Darker Side of Renaissance - Kolonialiteit en de Renaissance .......................................... 33
4.6. Moderniteit is ambigu: “postkoloniale dominantie zonder hegemonie” ....................................................................... 34
4.6.1. Inleiding: “The Cambridge school”.......................................................................................................... 34
4.6.2. Opvolging: Ranajit Guha’s Dominance without hegemony .................................................................... 34
4.6.3. Consequenties v. Dominance without hegemony .................................................................................. 34
4.6.4. Kolonialisme en anachronisering: Dipesh Chakrabarty’s Provincializing Europe ................................... 35
4.7. Conclusie: Hoe zijn geschiedschrijving en kolonialiteit met elkaar vervlochten? ........................................................... 35
5. Modernisering als interconnectiviteit: Vroegmoderne kenniscultuur ........................................................... 36
5.1. Inleiding en terugblik op les 4 ......................................................................................................................................... 36
5.2. Het diffusiemodel: Er is een centrum en het verspreid zich ........................................................................................... 36
5.2.1. George Basalla’s diffusiemodel ............................................................................................................... 36
5.2.2. Kritiek op het diffusiemodel.................................................................................................................... 37
5.3. Koloniale macht: de schaduwzijde v. humanitaire wetenschappelijke diffusie .............................................................. 37
5.4. Een alternatieve visie op wetenschap en globalisering: Bruno Latour ........................................................................... 38
5.4.1. Een historische parabel: Lapérouse landt op Sakhalin (1787) ................................................................ 38
5.4.2. Implicaties Latour: “Localizing the global” .............................................................................................. 39
5.4.3. Globalisme = “veredeld provincialisme” ................................................................................................. 39
5.5. Wetenschap als tweerichtingsverkeer: contactzones en hybridisering van kennis ........................................................ 40
5.5.1. Raj: Contactzones, go-betweens, hybridisering ...................................................................................... 40
6. Historische contextualisering India .............................................................................................................. 41
6.1. Inleiding: Subalterne kritiek en diaspora’s ...................................................................................................................... 41
6.1.1. Waarom bespreken we India? Hoe pakken we dit aan? Opzet en vragen: ............................................ 42
6.2. Concise history of India .................................................................................................................................................... 42
3
, 6.2.1. Contacten met Europa ............................................................................................................................ 43
6.2.2. Indië in de 18de eeuw… de situatie kantelt ............................................................................................. 43
6.2.3. Koloniale overheersing 1756 – 1947....................................................................................................... 43
6.2.4. De onafhankelijkheidsbeweging van India (midden 19de eeuw – 1947)................................................. 45
6.2.5. Mahatma Gandhi: Anti-Westers en radicaal anti-modern ..................................................................... 45
7. Vroege Moderniteit in India: Verlichtingsreizigers, Europese percepties van “moderniteit”, en het Andere… 46
7.1. In den beginnen was er… een weggelaten slide en opmerking ....................................................................................... 46
7.2. Begrippen toegepast op casus India ................................................................................................................................ 46
7.2.1. A. Dirlik: “Multiple Modernities”… Moderniteit als meervoud? ............................................................ 46
7.2.2. Fabian en Jameson’s “Denial of Coevalness”: Het maken v/d Ander als niet-modern .......................... 46
7.3. Vroegmodern India in de Historiografie .......................................................................................................................... 47
7.3.1. Irfan Habib – India eerder dan Europa? .................................................................................................. 47
7.3.2. Schmidt: “Invention of Exoticism” in Europa? ........................................................................................ 47
7.4. Rol v/d reiziger: Perceptie en moderniteit – een reis terug in de tijd? ........................................................................... 48
7.4.1. (1) Beschrijvingen v. François Bernier (17de eeuw)................................................................................ 48
7.4.2. Andere reizigers: Cobbé (1723), De Febure (1721) en Solvyns (1791) ................................................... 48
7.5. De blik omgekeerd: India naar Europa ............................................................................................................................ 49
7.6. Conclusie: Age of Enlightenment en Transcendental meditation? Modern en traditie .................................................. 49
8. Moderniteit en India: “Clash of Modernities” .............................................................................................. 50
8.1. Plan en opzet ................................................................................................................................................................... 50
8.2. “Moderniteit” in het Britse India ..................................................................................................................................... 50
8.3. “Moderniteit” en het antikoloniaal Nationalisme ........................................................................................................... 51
8.3.1. De grote figuren in het Antikoloniaal nationalisme ................................................................................ 52
8.3.2. “Moderniteit” en het Onafhankelijke India (1947-49/50) ...................................................................... 53
8.4. “Moderniteit” en het huidige India ................................................................................................................................. 54
8.4.1. Enkele recente beschrijvingen v. India waarin “moderniteit” voorkomt ............................................... 54
8.5. De essentie van deze lessen… ......................................................................................................................................... 55
9. Pre-koloniale Afrikaanse rijken en de Europese Scramble for Afrika ............................................................. 56
9.1. Afrika als deel v. “historische mondiale processen” ....................................................................................................... 56
9.1.1. West-Afrikaanse rijken: Het Mali-Rijk (13de – 17de e) en het Songhai-Rijk (15de – 16de e) ...................... 56
9.1.2. De Swahilikust (8ste e – 11de à 15de eeuw) ............................................................................................... 57
9.1.3. Het Kongo-Koninkrijk .............................................................................................................................. 57
9.1.4. Prekoloniale Afrikaanse rijken: een algemeen overzicht en deelconclusie ............................................ 59
9.2. “Afrika” als Europees construct....................................................................................................................................... 59
9.2.1. Mudimbe The Invention of Africa (1988) ................................................................................................ 59
9.2.2. Hobsbawm & Ranger The Invention of Tradition (1983) ........................................................................ 60
9.2.3. Fuglestad The Trevor-Roper Trap or the Imperialism of History (1992).................................................. 60
9.3. De mythe v/d Europese beschavingsmissie: Stanley en Tippo Tip .................................................................................. 61
9.3.1. Enkele data ter situering… ...................................................................................................................... 61
9.3.2. Het resultaat v/d Conferentie v. Berlijn (1884-85) – zie kaart ................................................................ 62
4
