Samenvatting historische inzichten

Historische inzichten
Inhoud




Chronologie
 Préhistorie: tot 3500 v.C.
- (geen geschreven bronnen)
 Oudheid: 3500 v.C. - 474
- Egypte (schrift)
- Griekenland (Democratie, filosofie, individualisme)
- Rome (institutionalisme, imperialisme)
 Middeleeuwen: 476 - 1500
- Val WRR, Renaissance, humanisme, protestantisme, ontdekking Amerika, val ORR
 Nieuwe tijd: 1500 – 1789
- Franse Revolutie
 Nieuwste tijd of hedendaagse geschiedenis: 1789 - …
- De lange 19de eeuw en de waanzinnige 20e eeuw
- 1945 wordt wel eens als sluitstuk van deze periode beschouwd

1
Historische inzichten

,1) De lange 19e eeuw
1789-1914  Nieuwste tijd

1.1) LIBERALISME
Rond 1800 veel vernieuwingen in samenleving die zorgen voor nieuwe maatschappij
= liberale burgermaatschappij
 Vloeit voort uit de Verlichting = gedachtengoed van 18 e eeuw
 Nauw verbonden met Franse Revolutie (1789)  motor van verspreiding volkssoevereiniteit
 Industriële omwenteling zorgde voor stijging van de levenstandaard, verstedelijking,
fabriekswezen  snellere technische en wetenschappelijke vooruitgang
 Liberalisme 19e eeuw  gedachtengoed bourgeoisie  vrijheid & vooruitgang voor het individu
 Economie: vrijheid voor bedrijfsleven (geen inmenging van staat)

The Dual Revolution
Europa 1870  resultaat van “The Dual Revolution”: 2 krachten die op elkaar inspeelden:
 Franse Revolutie heeft het liberalisme en nationalisme verspreid
 Industriële Revolutie - ontstaan dankzij economisch liberalisme (kapitalisme) – zorgde voor
spectaculaire economische groei

1.1.1) De Verlichting
Cultuurbeweging/ideologie (18e eeuw)

Belangrijke grondslagen:
 Rede (=verstand)
- Bevordering van wetenschap  Encyclopedie van Diderot = overzicht van alle
wetenschappen en kennis van Franse geleerden v18 de eeuw
- Kennis i.p.v. geloof
 Optimisme
- Mens kan wereld en maatschappij veranderen
- Geloof in vooruitgang
 Vrijheid
- Tegen vorstelijk absolutisme & dogmatisme

 Individualiteit
- Vrij van rang & stand
- Individu moet zich kunnen ontplooien door zijn eigen rede
- Waardering van arbeid
 Natuurlijke goedheid
- De mens wordt goed geboren
- Kwaad = onwetendheid
- Kennis = deugd

Politieke denkbeelden:
Het vorstelijk absolutisme wordt niet langer meer aanvaard  streven naar medezelfzeggenschap
De (hoge) burgerij wil politieke macht

 Franse revolutie 1789 - 1815
- Ancien Régime = politieke & maatschappelijke organisatie van Franse koninkrijk

2
Historische inzichten

, (Late Middeleeuwen – Franse Revolutie)
- Bestorming van de Bastille op 14/07/1789 = einde AR, aanzet FR
Sanculotte = “mensen zonder kniebroek”  mensen met minder rijkdom
- Geen standenmaatschappij meer (scheiding der machten + verlichte monarchie door
Montesquieu)
- Moderne vrijheden worden opgenomen in: ‘Déclaration des droits de l’homme et du
citoyen’ (26/08/1789)

 Moderne vrijheden worden erkend
 Politieke gelijkheid van alle burgers
 Volkssoevereiniteit = macht komt van volk en moet door vertegenwoordigers van het volk
(parlement) worden uitgeoefend
 Godsdienstvrijheid (maar in praktijk is kerk onderworpen aan staatscontrole)
 Wet Le Chapelier: afschaffing van alle vormen van corporaties van burgers van eenzelfde stand
of beroep
 °cijnskiesrecht = belastingen betalen indien men wil stemmen (Voltaire)
 Secularisatie = scheiding kerk en staat (vooral onderwijs moet losgemaakt worden van kerk)

 Tegenstand vanuit conservatisme:
- Conservatieve groepen verzetten zich tegen de liberale ideeën (vooral platteland)
- De Boerenkrijg 1798  “Voor Outer en Heerd” (= voor kerk en huisgezin)

Hoe de Verlichting herkennen in hedendaags leven?
 Rationele indeling van het land in 9 departementen  provincies
 Invoering van het metriek stelsel
 Invoering van de burgerlijke stand en de familienaam

Nieuwe godsdienstpolitiek
Concordaat van 1801  religieuze hervorming na Franse Revolutie
= compromis tussen paus Pius VII en Napoleon
 Vroegere bisschoppen nemen afstand, Napoleon benoemt nieuwe bisschoppen
 Verbannen priesters keren terug
 Kerkelijk leven komt weer in openbaarheid
Code civil  codificatie van rechtsregels i.v.m. huwelijk, erfenissen afstamming, aansprakelijkheid
Economische denkbeelden:
 Invoering van het kapitalisme:
- Verlichte denkers veroordelen het mercantilistisch systeem
- Adam Smith = grondlegger vrije markteconomie  betekende veel voor economisch
liberalisme
- Legt nadruk op productieve arbeid & nastreven van persoonlijk eigenbelang
- Volledige vrijheid
- Rol van staat is beperkt
- Vrije loonarbeid is essentieel in economisch liberaal systeem
- Arbeidsspecialisatie  verhoogt de welvaart

1.1.2) Nationalisme
= Onderdeel van liberalisme, verbonden door zelfde ideeën (vrijheid, gelijkheid)
 Romantiek = reactie op de Verlichting


3
Historische inzichten