Biologie: voortplanting bij de mens
1. Inleiding
Ieder organisme streeft ernaar zijn eigen soort in stand te houden → gebeurt
door voortplanting/ reproductie = een hormonaal gestuurd proces →kan op 2 manieren:
1. ongeslachtelijke / aseksuele voortplanting:
- 1 ouder produceert snel en veel nakomelingen door
knopvorming,fragmentatie of de ontwikkeling van onbevruchte eieren.
2. geslachtelijke / seksuele voortplanting:
- versmelting van gameten van 2 ouders
- verhoogt de variatie tussen de nakomelingen, wat het voortplantingssucces
kan verhogen in een omgeving die aan verandering onderhevig is.
⇒ mens = geslachtelijke voortplanting
(man = vanaf puberteit tot einde leven elke maand miljarden zaadcellen, vrouw = vanaf
puberteit tot menopauze 1 rijpe eicel per maand)
2. Primaire en secundaire geslachtskenmerken
2.1 Primaire geslachtskenmerken
Primaire geslachtskenmerken:
→ al voor de geboorte aanwezig
→ worden bepaald door de geslachtsorganen
→aanleg gedurende eerste 6 weken van de embryonale fase (meisje=jongen)
→geslachtshormonen bepalen of embryo uitgroeit tot een jongen of meisje
Vrouw Man
1) eierstokken (ovaria) 1) teelballen (testes)
2) eileiders (tubae) 2) bijballen
3) baarmoeder (uterus) 3) balzak (scrotum)
4) schede (vagina) 4) zaadleiders
5) schaamlippen 5) zaadblaasjes
6) prostaat
7) penis
2.2 secundaire geslachtskenmerken
Lichamelijke verschillen tussen vrouw en man ontstaan tijdens de puberteit als gevolg van
een verhoogde productie van oestrogeen + progesteron (vrouw) en testosteron (man).
1
, Vrouw Man
1) beharing onder oksels en 1) beharing op aangezicht en recht van
schaamstreek het lichaam
2) ronde lichaamsvormen door vorming 2) skelet en skeletspieren worden
van onderhuids vet sterker
3) bredere bekken 3) bredere schouders
4) volumetoename van borsten 4) stemverlaging
5) menstruatiecyclus 5) vergroting van penis en balzak
6) zaadlozing
Zie oef p 7-10
4. vrouwelijke voortplantingsorganen
4.1 eierstokken of ovaria
● 2 eierstokken = nootvormige orgaantjes van 3 cm
● staan in voor de productie van eicellen
● staan in voor de productie van oestrogeen en progesteron
● merg van bloedvaten →aanvoer van hormonen voor de follikelrijping en
afvoer van vrouwelijke geslachtshormonen (foto p11)
● eiblaasje of follikel = blaasje met een onrijpe eicel/ O. omgeven door kleinere
voedende follikelcellen
● follikelcellen →voeden en beschermen de eicel en produceren het
vrouwelijke geslachtshormoon
● vanaf de puberteit 1 van de follikels rijpen en buiten gezet worden = eisprong of
ovulatie
4.2 Eileiders of oviduct
● een eventueel bevruchte eicel wordt via de eileider van de eierstok tot in de
baarmoeder getransporteerd
● 10 cm lange kanalen
● wand met spieren
● trilharen + kliercellen (vocht afscheiden) →stuwing van de eicel richting de
baarmoeder
● eitrechter met franjes omgeven eierstok → opvangen van de eicel tijdens
de eisprong
● aan de trechter volgt een kleine verwijding van de eileiders = ampulla = plaats waar
de eicel bevrucht kan worden.
(foto p 4 pp)
2
, 4.3 Baarmoeder
● peervormige spier
● zijkanten →eileiders
● versmalling = baarmoederhals die uitloopt in de vagina
● baarmoederwand met spieren →contracties bij baby uitduwen
● binnenzijde →dun,goed doorbloed,bedekt met slijmkliercellen =
baarmoederslijmvlies of endometrium
● doorbloeding voor aanvoer hormonen + aanvoer voedingsstoffen wanneer een
embryo zich in het slijmvlies heeft ingenesteld
● baarmoederhals produceert slijm →behalve in ovulatieperiode = een
slijmprop →voorkomt bacteriën in de baarmoeder
(foto p 5 pp)
4.4 Schede of vagina
= een gespierd kanaal van 8 cm lang die de verbinding vormt tussen de baarmoeder en de
buitenwereld
● door aanwezigheid van bindweefsel erg rekbaar = nodig bij bevalling
● binnenwand = bekleed met slijmvlies →bevat glycogeen met
melkzuurbacteriën →zorgen voor een zuur milieu →andere organismen
overleven niet in een zuur milieu = bescherming tegen infecties
(foto p6 pp)
4.5 Uitwendige geslachtsorganen
opening vagina = 2 paar huidplooien = kleine en grote schaamlippen
➔ grote schaamlippen:
★ behaard
★ bevatten veel onderhuids vetweefsel, zweet- , geur-, en talgklieren
★ beschermen ingang vagina tegen verwondingen
➔ kleine schaamlippen:
★ onbehaard
★ situeert dicht bij de vaginale ingang →slijmklieren →bij seksuele prikkeling
slijm afgescheiden (vergemakkelijkt penetratie)
★ samenkomen kleine schaamlippen = clitoris = opgebouwd uit
zwellichaampjes →zorgt voor orgasme vrouw
(foto p7 pp)
4.6 bouw van de eicel
● diameter van 1,2 mm = grootste menselijke cel
● onbeweeglijk
● laagje rond de eicel = glashuid/ zone pellucida →eerste zaadcel binnen =
glashuid ondoordringbaar
● rond glashuid liggen voedende follikelcellen
(foto p15)
3
1. Inleiding
Ieder organisme streeft ernaar zijn eigen soort in stand te houden → gebeurt
door voortplanting/ reproductie = een hormonaal gestuurd proces →kan op 2 manieren:
1. ongeslachtelijke / aseksuele voortplanting:
- 1 ouder produceert snel en veel nakomelingen door
knopvorming,fragmentatie of de ontwikkeling van onbevruchte eieren.
2. geslachtelijke / seksuele voortplanting:
- versmelting van gameten van 2 ouders
- verhoogt de variatie tussen de nakomelingen, wat het voortplantingssucces
kan verhogen in een omgeving die aan verandering onderhevig is.
⇒ mens = geslachtelijke voortplanting
(man = vanaf puberteit tot einde leven elke maand miljarden zaadcellen, vrouw = vanaf
puberteit tot menopauze 1 rijpe eicel per maand)
2. Primaire en secundaire geslachtskenmerken
2.1 Primaire geslachtskenmerken
Primaire geslachtskenmerken:
→ al voor de geboorte aanwezig
→ worden bepaald door de geslachtsorganen
→aanleg gedurende eerste 6 weken van de embryonale fase (meisje=jongen)
→geslachtshormonen bepalen of embryo uitgroeit tot een jongen of meisje
Vrouw Man
1) eierstokken (ovaria) 1) teelballen (testes)
2) eileiders (tubae) 2) bijballen
3) baarmoeder (uterus) 3) balzak (scrotum)
4) schede (vagina) 4) zaadleiders
5) schaamlippen 5) zaadblaasjes
6) prostaat
7) penis
2.2 secundaire geslachtskenmerken
Lichamelijke verschillen tussen vrouw en man ontstaan tijdens de puberteit als gevolg van
een verhoogde productie van oestrogeen + progesteron (vrouw) en testosteron (man).
1
, Vrouw Man
1) beharing onder oksels en 1) beharing op aangezicht en recht van
schaamstreek het lichaam
2) ronde lichaamsvormen door vorming 2) skelet en skeletspieren worden
van onderhuids vet sterker
3) bredere bekken 3) bredere schouders
4) volumetoename van borsten 4) stemverlaging
5) menstruatiecyclus 5) vergroting van penis en balzak
6) zaadlozing
Zie oef p 7-10
4. vrouwelijke voortplantingsorganen
4.1 eierstokken of ovaria
● 2 eierstokken = nootvormige orgaantjes van 3 cm
● staan in voor de productie van eicellen
● staan in voor de productie van oestrogeen en progesteron
● merg van bloedvaten →aanvoer van hormonen voor de follikelrijping en
afvoer van vrouwelijke geslachtshormonen (foto p11)
● eiblaasje of follikel = blaasje met een onrijpe eicel/ O. omgeven door kleinere
voedende follikelcellen
● follikelcellen →voeden en beschermen de eicel en produceren het
vrouwelijke geslachtshormoon
● vanaf de puberteit 1 van de follikels rijpen en buiten gezet worden = eisprong of
ovulatie
4.2 Eileiders of oviduct
● een eventueel bevruchte eicel wordt via de eileider van de eierstok tot in de
baarmoeder getransporteerd
● 10 cm lange kanalen
● wand met spieren
● trilharen + kliercellen (vocht afscheiden) →stuwing van de eicel richting de
baarmoeder
● eitrechter met franjes omgeven eierstok → opvangen van de eicel tijdens
de eisprong
● aan de trechter volgt een kleine verwijding van de eileiders = ampulla = plaats waar
de eicel bevrucht kan worden.
(foto p 4 pp)
2
, 4.3 Baarmoeder
● peervormige spier
● zijkanten →eileiders
● versmalling = baarmoederhals die uitloopt in de vagina
● baarmoederwand met spieren →contracties bij baby uitduwen
● binnenzijde →dun,goed doorbloed,bedekt met slijmkliercellen =
baarmoederslijmvlies of endometrium
● doorbloeding voor aanvoer hormonen + aanvoer voedingsstoffen wanneer een
embryo zich in het slijmvlies heeft ingenesteld
● baarmoederhals produceert slijm →behalve in ovulatieperiode = een
slijmprop →voorkomt bacteriën in de baarmoeder
(foto p 5 pp)
4.4 Schede of vagina
= een gespierd kanaal van 8 cm lang die de verbinding vormt tussen de baarmoeder en de
buitenwereld
● door aanwezigheid van bindweefsel erg rekbaar = nodig bij bevalling
● binnenwand = bekleed met slijmvlies →bevat glycogeen met
melkzuurbacteriën →zorgen voor een zuur milieu →andere organismen
overleven niet in een zuur milieu = bescherming tegen infecties
(foto p6 pp)
4.5 Uitwendige geslachtsorganen
opening vagina = 2 paar huidplooien = kleine en grote schaamlippen
➔ grote schaamlippen:
★ behaard
★ bevatten veel onderhuids vetweefsel, zweet- , geur-, en talgklieren
★ beschermen ingang vagina tegen verwondingen
➔ kleine schaamlippen:
★ onbehaard
★ situeert dicht bij de vaginale ingang →slijmklieren →bij seksuele prikkeling
slijm afgescheiden (vergemakkelijkt penetratie)
★ samenkomen kleine schaamlippen = clitoris = opgebouwd uit
zwellichaampjes →zorgt voor orgasme vrouw
(foto p7 pp)
4.6 bouw van de eicel
● diameter van 1,2 mm = grootste menselijke cel
● onbeweeglijk
● laagje rond de eicel = glashuid/ zone pellucida →eerste zaadcel binnen =
glashuid ondoordringbaar
● rond glashuid liggen voedende follikelcellen
(foto p15)
3
