Samenvatting taalverandering en taalcontact

Samenvatting​ ​Taalverandering
Veranderingen​ ​in​ ​een​ ​taal​ ​kun​ ​je​ ​zien​ ​aan​ ​klankveranderingen,​ ​de​ ​vormen​ ​en​ ​betekenissen​ ​van
woorden​ ​en​ ​de​ ​zinsbouw.​ ​De​ ​effecten​ ​van​ ​taalverandering​ ​kun​ ​je​ ​zien​ ​in​ ​taalverwantschap,
taalvariatie,​ ​taalcontact​ ​en​ ​taaldood.

Klankveranderingen​ ​kunnen​ ​leiden​ ​tot​ ​klankwetten,​ ​waarbij​ ​de​ ​veranderingen​ ​gebeuren​ ​in​ ​een
bepaalde​ ​conditie​ ​en​ ​in​ ​een​ ​bepaalde​ ​tijd​ ​op​ ​deze​ ​manier.

College​ ​2:​ ​Klanken​ ​en​ ​klankwetten
Onze​ ​taal​ ​stamt​ ​af​ ​van​ ​het​ ​Indo-Europees.​ ​Er​ ​is​ ​geen​ ​overleving​ ​van​ ​deze​ ​taal,​ ​dus​ ​is​ ​er​ ​een​ ​poging
gedaan​ ​om​ ​deze​ ​te​ ​reconstrueren.​ ​De​ ​verschillen​ ​in​ ​talen​ ​ontstaan​ ​door​ ​klankveranderingen.​ ​Een
apart​ ​klankverandering​ ​leidt​ ​tot​ ​een​ ​apart​ ​dialect/taal.​ ​De​ ​klankverandering​ ​gaat​ ​door​ ​na​ ​de
afsplitsing​ ​(broeder​ ​-​ ​broer).​ ​De​ ​spelling​ ​is​ ​een​ ​slechte​ ​informant.

De​ ​verandering​ ​in​ ​articulatie​ ​van​ ​klanken​ ​kan​ ​door:
- Relatie​ ​tot​ ​de​ ​omgeving:​ ​assimilatie/dissimilatie
- In​ ​termen​ ​van​ ​articulatieactiviteit:​ ​lenitie/fortitie
- Op​ ​niveau​ ​van​ ​syllabe/woord:​ ​epenthesis/aphesis
Deze​ ​veranderingen​ ​vergemakkelijken​ ​de​ ​uitspraak​ ​en​ ​neigen​ ​naar​ ​een​ ​CV-structuur.

De​ ​klankveranderingen​ ​leiden​ ​tot​ ​variatie.​ ​Dus​ ​de​ ​talen​ ​worden​ ​onderling​ ​meer​ ​verschillend.​ ​Als​ ​we
regelmatigheden​ ​kunnen​ ​ontdekken​ ​in​ ​de​ ​processen,​ ​is​ ​er​ ​sprake​ ​van​ ​een​ ​wetmatige
taalverandering.​ ​Als​ ​dat​ ​zo​ ​is,​ ​zijn​ ​de​ ​veranderingen​ ​op​ ​alle​ ​woorden​ ​van​ ​toepassing.

College​ ​3:​ ​Klanksysteem
De​ ​Great​ ​English​ ​Vowel​ ​shift:​ ​Het​ ​begint​ ​met​ ​de​ ​diftongisering.​ ​Hierna​ ​komt​ ​er​ ​ruimte​ ​vrij.​ ​De​ ​andere
klinkers​ ​schuiven​ ​in​ ​deze​ ​ruimte​ ​(raising).​ ​De​ ​nieuwe​ ​ruimtes​ ​worden​ ​ook​ ​weer​ ​opgevuld.​ ​Het
klanksysteem​ ​verandert​ ​als​ ​geheel.​ ​Dit​ ​komt​ ​door​ ​de​ ​volgende​ ​eigenschappen:
- Er​ ​zijn​ ​geen​ ​gaten​ ​in​ ​het​ ​systeem
- Er​ ​wordt​ ​maximaal​ ​gebruik​ ​gemaakt​ ​van​ ​de​ ​klankinventaris
- Er​ ​is​ ​symmetrie

Wet​ ​van​ ​Grimm:​ ​De​ ​eerste​ ​Germaanse​ ​klankverschuiving.​ ​Er​ ​wordt​ ​hier​ ​onderscheid​ ​gemaakt​ ​tussen
de​ ​Germaanse​ ​talen​ ​en​ ​het​ ​Proto-Indo-Europees​ ​(PIE).​ ​De​ ​wet​ ​gaat​ ​over​ ​de​ ​overeenkomsten​ ​tussen
plosieven​ ​en​ ​wrijfklanken.​ ​Het​ ​wordt​ ​nu​ ​gezien​ ​als​ ​de​ ​lenitie​ ​van​ ​plosieven​ ​vanuit​ ​het​ ​PIE​ ​naar​ ​het
Proto-Germaans.​ ​De​ ​verschuivingen​ ​waren:
1. De​ ​stemloze​ ​PIE​ ​plofklanken​ ​worden​ ​stemloze​ ​wrijfklanken
2. De​ ​stemhebbende​ ​PIE​ ​plofklanken​ ​worden​ ​stemloos
3. De​ ​stemhebbende​ ​PIE​ ​geaspireerde​ ​plofklanken​ ​verliezen​ ​de​ ​aspiratie.

Wet​ ​van​ ​Verner:​ ​Een​ ​beschrijving​ ​en​ ​verklaring​ ​van​ ​de​ ​Oergermaanse​ ​taalontwikkeling.​ ​Allereerst
was​ ​er​ ​de​ ​wet​ ​van​ ​Grimm,​ ​maar​ ​kort​ ​daarna​ ​was​ ​er​ ​een​ ​verandering​ ​zichtbaar,​ ​die​ ​niet​ ​verklaart​ ​kon
worden​ ​door​ ​deze​ ​wet.​ ​Verner​ ​zei​ ​dat​ ​de​ ​wet​ ​van​ ​Grimm​ ​wel​ ​correct​ ​was,​ ​maar​ ​dat​ ​de​ ​ontstane
fricatieven​ ​stemhebbend​ ​waren​ ​geworden​ ​als​ ​de​ ​klemtoon​ ​binnen​ ​het​ ​woord​ ​op​ ​de​ ​direct​ ​volgende

, lettergreep​ ​lag.​ ​In​ ​het​ ​Duits​ ​kunnen​ ​we​ ​dit​ ​terugzien​ ​op​ ​Vater​ ​en​ ​Bruder.​ ​In​ ​het​ ​Nederlands​ ​is​ ​dit
terug​ ​te​ ​zien​ ​op​ ​was-waren,​ ​vriezen-vroren​ ​en​ ​verliezen-verloren.

De​ ​wetten​ ​gaan​ ​niet​ ​over​ ​klanken,​ ​maar​ ​om​ ​kenmerken.​ ​Een​ ​taal​ ​zoekt​ ​naar​ ​symmetrie,​ ​waardoor
de​ ​inpassing​ ​van​ ​leenwoorden​ ​makkelijker​ ​wordt.

College​ ​4:​ ​Woorden​ ​en​ ​hun​ ​betekenis
Bestaande​ ​woorden​ ​krijgen​ ​vaak​ ​een​ ​nieuwe​ ​betekenis.​ ​De​ ​algemene​ ​processen​ ​hiervoor​ ​zijn:
- Verandering​ ​in​ ​gemarkeerdheid
- Taboewoorden
- Betekenisverbreding:​ ​een​ ​bestaand​ ​woord​ ​krijgt​ ​er​ ​een​ ​betekenis​ ​bij.
- Betekenisvernauwing:​ ​het​ ​woord​ ​beschrijft​ ​een​ ​nauwer​ ​begrip​ ​dan​ ​eerst​ ​(deer​ ​was​ ​dier,​ ​nu
hert)

College​ ​5:​ ​Woordvorming
Er​ ​zijn​ ​verschillende​ ​soorten​ ​veranderingen:
- Morfologisering:​ ​het​ ​ontstaan​ ​van​ ​een​ ​nieuw​ ​morfeem.​ ​In​ ​het​ ​Engels​ ​was​ w ​ ise​ ​eerst​ ​een
woord,​ ​maar​ ​nu​ ​wordt​ ​het​ ​ook​ ​gebruikt​ ​als​ ​affix,​ ​als​ ​in​ ​healthwise​.
- Analogie:​ ​aanpassing​ ​van​ ​een​ ​morfeem.​ ​Dit​ ​is​ ​bijvoorbeeld​ ​het​ ​analogisch​ ​levellen,​ ​waarbij​ ​2
verschillende​ ​allomorfen​ ​gelijk​ ​worden​ ​gesteld.​ ​Dit​ ​is​ ​een​ ​krachtig​ ​middel​ ​om​ ​veranderingen
te​ ​verklaren​ ​die​ ​niet​ ​door​ ​klankverandering​ ​verklaard​ ​kunnen​ ​worden,​ ​maar​ ​dit​ ​vereist​ ​wel
goede​ ​onderbouwing.
- Heranalyse:​ ​aanpassing​ ​van​ ​de​ ​woordstructuur.​ ​Een​ ​voorbeeld​ ​hiervan​ ​is​ ​bikini​ ​en​ ​monokini.
Dit​ ​gebeurt​ ​vaak​ ​in​ ​kindertaal​ ​en​ ​leenwoorden.
- Verandering​ ​van​ ​morfologisch​ ​type:​ ​synthetisch,​ ​isolerend​ ​en​ ​inflecterend.

College​ ​6:​ ​Zinsbouw
Van​ ​het​ ​Middelnederlands​ ​naar​ ​het​ ​heden​ ​Nederlands​ ​zijn​ ​subtiele​ ​veranderingen​ ​te​ ​zien​ ​in
preposities.​ ​De​ ​zinsbouw​ ​kan​ ​ook​ ​veranderd​ ​worden​ ​en​ ​dus​ ​op​ ​het​ ​niveau​ ​van​ ​de​ ​syntaxis.​ ​De
syntactische​ ​verandering​ ​gaat​ ​langzamer​ ​dan​ ​de​ ​morfologische-​ ​en​ ​fonologische​ ​veranderingen.​ ​Het
is​ ​ook​ ​minder​ ​opvallend​ ​dan​ ​wanneer​ ​er​ ​nieuwe​ ​woorden​ ​ontstaan.

In​ ​het​ ​Nederlands​ ​staat​ ​het​ ​finiete​ ​werkwoord​ ​op​ ​de​ ​2e​ ​plaats​ ​in​ ​de​ ​Nederlandse​ ​hoofdzin​ ​(V2).​ ​Dit
geldt​ ​voor​ ​alle​ ​werkwoorden​ ​en​ ​de​ ​regel​ ​is​ ​dus​ ​productief​ ​en​ ​systematisch.​ ​In​ ​vergelijking​ ​met
morfologische-​ ​en​ ​fonologische​ ​regels​ ​hebben​ ​syntactische​ ​regels​ ​vaak​ ​uitzonderingen​ ​en​ ​zijn​ ​er​ ​dus
onregelmatigheden​ ​te​ ​zien​ ​(Sturtevant’s​ ​paradox).

Er​ ​zijn​ ​verschillende​ ​soorten​ ​syntactische​ ​veranderingen:
- Grammaticalisatie:​ ​nieuwe​ ​syntactische​ ​elementen.
Je​ ​gaat​ ​dan​ ​bijvoorbeeld​ ​van​ ​een​ ​lexicaal​ ​element​ ​naar​ ​een
grammaticaal​ ​element,​ ​dus​ ​van​ ​een​ ​gewoon​ ​werkwoord​ ​naar
een​ ​hulpwerkwoord.​ ​Het​ ​kan​ ​ook​ ​andersom,​ ​bijvoorbeeld​ ​in
niks​ ​te​ ​maren​ ​->​ ​maar​,​ ​waarin​ ​we​ ​van​ ​een​ ​grammaticaal
element​ ​naar​ ​een​ ​lexicaal​ ​element​ ​gaan.
- Heranalyse:​ ​nieuwe​ ​structuur.​ ​Vaak​ ​gaat​ ​het​ ​hier​ ​om​ ​een​ ​nieuwe​ ​constituentsstructuur.
Waar​ ​eerst​ ​2​ ​elementen​ ​niet​ ​in​ ​dezelfde​ ​constituent​ ​zaten,​ ​zitten​ ​ze​ ​dat​ ​nu​ ​wel.