Samenvatting Grondslagen van Auditing & Assurance
Table of Contents
Samenvatting Grondslagen van Auditing & Assurance...........................................................................1
Hoofdstuk 1 Betekenis van accountantscontrole................................................................................4
1.1 Ontstaan van het accountantsberoep.......................................................................................4
1.2 Pincoffs-affaire..........................................................................................................................4
1.3 Vraag naar accountantscontrole...............................................................................................4
1.4 Verwachtingen van het maatschappelijk verkeer......................................................................6
Hoofdstuk 3 Regelgeving voor accountants........................................................................................8
3.1 Regelgeving voor de individuele accountant en de accountantseenheid..................................8
3.2 Wet op het accountantsberoep..............................................................................................10
3.3 Wet tuchtrechtspraak accountants.........................................................................................11
3.4 Verordening op de kwaliteitsbeoordelingen...........................................................................12
3.5 Betekenis van de (wettelijke) regelgeving voor jaarverslaggeving voor accountantscontrole.13
Hoofdstuk 4 Ethiek voor accountants...............................................................................................14
4.1 Het belang van ethiek.............................................................................................................14
4.2 Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA).................................................14
4.3 Ethiek in het maatschappelijk verkeer....................................................................................16
4.4 Waarden en normen...............................................................................................................16
4.5 Ethiek en het accountantsberoep...........................................................................................17
Hoofdstuk 5 Onafhankelijkheid van de accountant..........................................................................21
5.1 Relatie tussen de ViO, VGBA en de Wta..................................................................................21
5.2 Wanneer is een accountant onafhankelijk?............................................................................21
5.3 Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten...........21
5.4 Bedreigingen voor de onafhankelijkheid, principle based-benadering en maatregelen.........22
5.5 Bedreigingen betreffende de persoonlijke onafhankelijkheid.................................................23
5.6 Bedreigingen betreffende de opdrachtrelatie.........................................................................24
5.7 Communicatie met het toezichthoudend orgaan bij een OOB-controlecliënt........................26
Hoofdstuk 6 Fraude en witwassen....................................................................................................27
6.1 Constateren van fraude tijdens de controle-opdracht............................................................27
6.2 Constateren van fraude tijdens de beoordelingsopdracht en de samenstellingsopdracht.....29
6.3 Constateren van onwettig handelen tijdens de controle-opdracht.........................................30
6.4 Wettelijke meldplicht inzake fraude........................................................................................30
, 6.5 Fraude en het strafrecht.........................................................................................................32
6.6 Wettelijke meldplicht inzake witwastransacties......................................................................32
6.7 Gedragsrichtlijn inzake persoonsgerichte accountantsonderzoeken......................................33
Hoofdstuk 7 Opdrachtenkader......................................................................................................34
7.1 Soorten opdrachten................................................................................................................34
7.2 Assurance-opdrachten............................................................................................................35
7.3 Beoordelingsopdracht.............................................................................................................37
7.4 Aan assurance verwante opdrachten......................................................................................39
7.5 Verschillen tussen de soorten opdrachten..............................................................................41
Hoofdstuk 8 Doelstellingen van de jaarrekeningcontrole.................................................................42
8.1 Doel van en verantwoordelijkheden bij de jaarrekeningcontrole...........................................42
8.2 Uitgangspunten voor het oordeel over de jaarrekening.........................................................42
8.3 Axiomatisch voorbehoud........................................................................................................43
8.4 Nadere uitwerking van de beweringen en de controledoelstellingen.....................................44
8.5 Het controleproces.................................................................................................................46
Hoofdstuk 9 Materialiteit..................................................................................................................47
9.1 Begrip materialiteit.................................................................................................................47
9.2 Bepalen van de materialiteit...................................................................................................47
9.3 Evalueren van geïdentificeerde afwijkingen en inschattingsverschillen..................................48
9.4 Samenvatting van het toepassen van materialiteit.................................................................49
Hoofdstuk 10 Risicoanalyse..............................................................................................................51
10.1. Risicoanalytische controlemethode.....................................................................................51
10.2. Accountantscontrolerisico en opdrachtrisico.......................................................................52
10.3. Risico van een afwijking van materieel belang.....................................................................53
10.4. Risico-inschattingswerkzaamheden.....................................................................................54
10.5. Interne beheersing...............................................................................................................55
10.6. Significante risico’s...............................................................................................................56
10.7 Relatie tussen controlewerkzaamheden en het steunen op interne beheersing..................57
Hoofdstuk 11 Controle-informatie....................................................................................................59
11.1 Het begrip controle-informatie.............................................................................................59
11.2 Kwaliteit van de controle-informatie.....................................................................................59
11.3 Systeemgerichte en gegevensgerichte controlewerkzaamheden.........................................60
11.4 Soorten controlewerkzaamheden.........................................................................................62
Hoofdstuk 12 Betekenis van IT voor de accountantscontrole...........................................................66
12.1 IT in de controlestandaarden................................................................................................66
12.2 De IT-geïntegreerde controleaanpak.....................................................................................67
, 12.3 Voor de jaarrekening relevante general IT controls..............................................................71
Hoofdstuk 13 Controleverklaringen..................................................................................................73
13.1 Algemeen..............................................................................................................................73
13.2 Opbouw van de controleverklaring.......................................................................................73
13.3 Oordeel in de controleverklaring..........................................................................................74
13.4 Aanvullende paragrafen........................................................................................................76
, Hoofdstuk 1 Betekenis van accountantscontrole
1.1 Ontstaan van het accountantsberoep
Het accountantsberoep is in Nederland aan het eind van de negentiende eeuw ontstaan en heeft zich
pas halverwege de twintigste eeuw in haar huidige vorm ontwikkeld.
Het ontstaan van het beroep houdt verband met de groei van de ondernemingen als gevolg van de
industriële revolutie in de negentiende eeuw, met de daarbij behorende scheiding tussen eigendom
en beheer.
Controle is het achteraf toezien of iets goed is gegaan. Een onderzoek of aan regels is voldaan, is een
controle. Accountantscontrole kan worden omschreven als de externe en onafhankelijke controle
door een accountant, van (met name) de jaarrekening van een organisatie. Op basis van een
dergelijke controle wordt bij de jaarrekening een controleverklaring gegeven.
1.2 Pincoffs-affaire
De aanleiding voor het ontstaan van het accountantsberoep in Nederland is te vinden in de
grootschalige fraude die in 1879 aan het licht trad: de Rotterdamse affaire Pincoffs. Lodewijk Pincoffs
(1827-1911) was een koopman en reder, die in Rotterdam in hoog aanzien stond. Behalve zakenman
was hij een bekend politicus.
Met de Afrikaanse zaken van Pincoffs ging het in de jaren zeventig slecht. Door allerlei kunstgrepen
probeerde hij dat te verbloemen. De hulp kwam te laat en na krampachtige laatste reddingspogingen
klapte in 1897 het Pincoffs-imperium in elkaar. Pincoffs wist nog net met vrouw en kinderen en
koffers vol bezittingen in het geniep naar de VS te ontsnappen, om nooit meer terug te keren.
Tijdens het strafproces dat volgde, bleek een geflatteerde miljoenenwinst in werkelijkheid een groot
verlies te zijn. Door het plegen van valsheid in geschrifte had Pincoffs bijna twaalf miljoen gulden
verduisterd, voor die tijd een astronomisch bedrag.
Het Pincoffs-schandaal legde in 1879 de gebreken in de boekhouding en in de controle in het
bedrijfsleven bloot en zorgde voor het laatste zetje dat nodig was voor het ontstaan van de
accountantsfunctie.
1.3 Vraag naar accountantscontrole
De Pincoffs-affaire markeert een belangrijk gegeven, namelijk dat een onbeperkt vertrouwen in
andere mensen in de financiële wereld te risicovol is. Het mitigeren van dit risico is een belangrijke
basis voor de vraag naar accountantscontrole.
De belangrijkste wetenschappelijke theorieën voor het verklaren en analyseren van de behoefte aan
accountantscontrole zijn?
De informatietheorie, die een economische onderbouwing van de behoefte aan
accountantscontrole geeft;
De agency-theorie, die afkomstig is van de financieringsleer en zich richt op scheiding tussen
eigendom en leiding van een onderneming en op de complicaties die zich daarbij kunnen
voordoen;
De verzekeringstheorie, waarbij de controlekosten worden gezien als een premie voor het
overdragen van het risico van onjuiste informatie;
Table of Contents
Samenvatting Grondslagen van Auditing & Assurance...........................................................................1
Hoofdstuk 1 Betekenis van accountantscontrole................................................................................4
1.1 Ontstaan van het accountantsberoep.......................................................................................4
1.2 Pincoffs-affaire..........................................................................................................................4
1.3 Vraag naar accountantscontrole...............................................................................................4
1.4 Verwachtingen van het maatschappelijk verkeer......................................................................6
Hoofdstuk 3 Regelgeving voor accountants........................................................................................8
3.1 Regelgeving voor de individuele accountant en de accountantseenheid..................................8
3.2 Wet op het accountantsberoep..............................................................................................10
3.3 Wet tuchtrechtspraak accountants.........................................................................................11
3.4 Verordening op de kwaliteitsbeoordelingen...........................................................................12
3.5 Betekenis van de (wettelijke) regelgeving voor jaarverslaggeving voor accountantscontrole.13
Hoofdstuk 4 Ethiek voor accountants...............................................................................................14
4.1 Het belang van ethiek.............................................................................................................14
4.2 Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA).................................................14
4.3 Ethiek in het maatschappelijk verkeer....................................................................................16
4.4 Waarden en normen...............................................................................................................16
4.5 Ethiek en het accountantsberoep...........................................................................................17
Hoofdstuk 5 Onafhankelijkheid van de accountant..........................................................................21
5.1 Relatie tussen de ViO, VGBA en de Wta..................................................................................21
5.2 Wanneer is een accountant onafhankelijk?............................................................................21
5.3 Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten...........21
5.4 Bedreigingen voor de onafhankelijkheid, principle based-benadering en maatregelen.........22
5.5 Bedreigingen betreffende de persoonlijke onafhankelijkheid.................................................23
5.6 Bedreigingen betreffende de opdrachtrelatie.........................................................................24
5.7 Communicatie met het toezichthoudend orgaan bij een OOB-controlecliënt........................26
Hoofdstuk 6 Fraude en witwassen....................................................................................................27
6.1 Constateren van fraude tijdens de controle-opdracht............................................................27
6.2 Constateren van fraude tijdens de beoordelingsopdracht en de samenstellingsopdracht.....29
6.3 Constateren van onwettig handelen tijdens de controle-opdracht.........................................30
6.4 Wettelijke meldplicht inzake fraude........................................................................................30
, 6.5 Fraude en het strafrecht.........................................................................................................32
6.6 Wettelijke meldplicht inzake witwastransacties......................................................................32
6.7 Gedragsrichtlijn inzake persoonsgerichte accountantsonderzoeken......................................33
Hoofdstuk 7 Opdrachtenkader......................................................................................................34
7.1 Soorten opdrachten................................................................................................................34
7.2 Assurance-opdrachten............................................................................................................35
7.3 Beoordelingsopdracht.............................................................................................................37
7.4 Aan assurance verwante opdrachten......................................................................................39
7.5 Verschillen tussen de soorten opdrachten..............................................................................41
Hoofdstuk 8 Doelstellingen van de jaarrekeningcontrole.................................................................42
8.1 Doel van en verantwoordelijkheden bij de jaarrekeningcontrole...........................................42
8.2 Uitgangspunten voor het oordeel over de jaarrekening.........................................................42
8.3 Axiomatisch voorbehoud........................................................................................................43
8.4 Nadere uitwerking van de beweringen en de controledoelstellingen.....................................44
8.5 Het controleproces.................................................................................................................46
Hoofdstuk 9 Materialiteit..................................................................................................................47
9.1 Begrip materialiteit.................................................................................................................47
9.2 Bepalen van de materialiteit...................................................................................................47
9.3 Evalueren van geïdentificeerde afwijkingen en inschattingsverschillen..................................48
9.4 Samenvatting van het toepassen van materialiteit.................................................................49
Hoofdstuk 10 Risicoanalyse..............................................................................................................51
10.1. Risicoanalytische controlemethode.....................................................................................51
10.2. Accountantscontrolerisico en opdrachtrisico.......................................................................52
10.3. Risico van een afwijking van materieel belang.....................................................................53
10.4. Risico-inschattingswerkzaamheden.....................................................................................54
10.5. Interne beheersing...............................................................................................................55
10.6. Significante risico’s...............................................................................................................56
10.7 Relatie tussen controlewerkzaamheden en het steunen op interne beheersing..................57
Hoofdstuk 11 Controle-informatie....................................................................................................59
11.1 Het begrip controle-informatie.............................................................................................59
11.2 Kwaliteit van de controle-informatie.....................................................................................59
11.3 Systeemgerichte en gegevensgerichte controlewerkzaamheden.........................................60
11.4 Soorten controlewerkzaamheden.........................................................................................62
Hoofdstuk 12 Betekenis van IT voor de accountantscontrole...........................................................66
12.1 IT in de controlestandaarden................................................................................................66
12.2 De IT-geïntegreerde controleaanpak.....................................................................................67
, 12.3 Voor de jaarrekening relevante general IT controls..............................................................71
Hoofdstuk 13 Controleverklaringen..................................................................................................73
13.1 Algemeen..............................................................................................................................73
13.2 Opbouw van de controleverklaring.......................................................................................73
13.3 Oordeel in de controleverklaring..........................................................................................74
13.4 Aanvullende paragrafen........................................................................................................76
, Hoofdstuk 1 Betekenis van accountantscontrole
1.1 Ontstaan van het accountantsberoep
Het accountantsberoep is in Nederland aan het eind van de negentiende eeuw ontstaan en heeft zich
pas halverwege de twintigste eeuw in haar huidige vorm ontwikkeld.
Het ontstaan van het beroep houdt verband met de groei van de ondernemingen als gevolg van de
industriële revolutie in de negentiende eeuw, met de daarbij behorende scheiding tussen eigendom
en beheer.
Controle is het achteraf toezien of iets goed is gegaan. Een onderzoek of aan regels is voldaan, is een
controle. Accountantscontrole kan worden omschreven als de externe en onafhankelijke controle
door een accountant, van (met name) de jaarrekening van een organisatie. Op basis van een
dergelijke controle wordt bij de jaarrekening een controleverklaring gegeven.
1.2 Pincoffs-affaire
De aanleiding voor het ontstaan van het accountantsberoep in Nederland is te vinden in de
grootschalige fraude die in 1879 aan het licht trad: de Rotterdamse affaire Pincoffs. Lodewijk Pincoffs
(1827-1911) was een koopman en reder, die in Rotterdam in hoog aanzien stond. Behalve zakenman
was hij een bekend politicus.
Met de Afrikaanse zaken van Pincoffs ging het in de jaren zeventig slecht. Door allerlei kunstgrepen
probeerde hij dat te verbloemen. De hulp kwam te laat en na krampachtige laatste reddingspogingen
klapte in 1897 het Pincoffs-imperium in elkaar. Pincoffs wist nog net met vrouw en kinderen en
koffers vol bezittingen in het geniep naar de VS te ontsnappen, om nooit meer terug te keren.
Tijdens het strafproces dat volgde, bleek een geflatteerde miljoenenwinst in werkelijkheid een groot
verlies te zijn. Door het plegen van valsheid in geschrifte had Pincoffs bijna twaalf miljoen gulden
verduisterd, voor die tijd een astronomisch bedrag.
Het Pincoffs-schandaal legde in 1879 de gebreken in de boekhouding en in de controle in het
bedrijfsleven bloot en zorgde voor het laatste zetje dat nodig was voor het ontstaan van de
accountantsfunctie.
1.3 Vraag naar accountantscontrole
De Pincoffs-affaire markeert een belangrijk gegeven, namelijk dat een onbeperkt vertrouwen in
andere mensen in de financiële wereld te risicovol is. Het mitigeren van dit risico is een belangrijke
basis voor de vraag naar accountantscontrole.
De belangrijkste wetenschappelijke theorieën voor het verklaren en analyseren van de behoefte aan
accountantscontrole zijn?
De informatietheorie, die een economische onderbouwing van de behoefte aan
accountantscontrole geeft;
De agency-theorie, die afkomstig is van de financieringsleer en zich richt op scheiding tussen
eigendom en leiding van een onderneming en op de complicaties die zich daarbij kunnen
voordoen;
De verzekeringstheorie, waarbij de controlekosten worden gezien als een premie voor het
overdragen van het risico van onjuiste informatie;
