Epidemiologie
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
- Epidemiologen bestuderen een ziekte en gaan aanbevelingen doen hoe je met de ziekte
moet omgaan
- Een baanbrekend voorbeeld is de cholera epidemie in Londen
o Het is de eerste keer dat ze een ziekte hebben kunnen indijken door het bestuderen
van gegevens/data
o Men heeft de stad in kaart gebracht met alle ziektegevallen en waterputten
o Ze zijn dit systematisch gaan onderzoeken en zagen dan dat ziektegevallen
geassocieerd konden worden met de waterpompen (alleen de pompen die besmet
waren door het rioolwater)
o Ze hebben de ziekte dus overwonnen door data-analyse
Betekenis (scope)
= een studie van frequentie van ziekten in een populatie, en de determinanten van de frequentie om
de gezondheid/economisch rendement van de populatie te verbeteren
- Frequentie
o Aantal zieken/ frequentie/ patroon
o Verband tussen aantal en totale populatie
o Patroon van voorkomen (tijd, geografisch, stad vs platteland, socio-economisch)
- Populatie
o NIET in individu
o Gaat over het collectief welzijn van de populatie
o Interventie: om aantal zieken in populatie te verminderen
▪ Bv. Mondkapjes -> je zorgt ervoor dat het aantal zieken verminderd
o Diagnose: : identificeer oorzaken van verhoogde frequentie in populatie
▪ Waarom is de ziekte ineens veel frequenter geworden?
- Determinanten van frequentie
o Niet noodzakelijk de oorzaak
o Risicofactoren die ziekte frequentie doen toenemen/verschillen tussen populaties
o Oorzaak hoeft niet gekend te zijn
- Gezondheid/economisch rendement van de populatie verbeteren
o = de wetenschap van de volksgezondheid
o In DGK : determinanten van economisch rendement
▪ Het is een economische sector: landbouw, melk, vlees
▪ Rendement hiervan is ook epidemiologie
- Studie
o Het is een wetenschap! -> het gebruikt de wetenschappelijke methode
o Raakpunten met statistiek, biologie, (dier)geneeskunde, economie
▪ Verweven met heel veel andere wetenschappen
Sub-velden
- Beschrijvende epidemiologie
o Frequenties van ziekten
o Patronen in tijd, plaats, bevolkingsgroep
, - Analytische epidemiologie
o Vergelijken met een controle groep
o Hypotheses testen
o Associaties tussen blootstelling en ziektestatus
HOOFDSTUK 2: FREQUENTIEMATEN
Ziektefrequentie
- Het onderzoek starten met een onderzoeksvraag
o Verschilt frequentie van ziekte tussen populaties?
o Is frequentie geassocieerd met aanwezigheid van / blootstelling aan risicofactor?
- De frequentie is meestal uitgedrukt in een verhouding
o NN per 100, per 1,000, per 100,000
- Er zijn absolute en relatieve maten van frequentie
Frequentiematen
- Proportie
o Aantal personen met bepaald kenmerk / de totale aantal personen
o Teller is deel van de noemer
▪ Noemer= aantal personen die je bestudeerd
▪ Teller= sub aantal dat je bestudeerd
- Ratio
o Verhouding tussen aantallen van 2 categorieën
o Bijv. geslachtsratio, 2 verschillende locaties
o Teller is geen deel van de noemer
- Rate (-cijfer)
o Frequentie binnen bepaalde tijdsperiode
o Per persoon per tijdseenheid
o Tijd staat in de noemer
Prevalentie
= Proportie personen met ziekte op bepaald tijdspunt of tijdsperiode
totaal aantal ziektegevallen
*10n
totaal aantal personen in populatie
- = ongeacht of een ziekte in een periode begon
o Hier en nu, hoeveel mensen zijn er ziek?
o Stelt niet de vraag wanneer de ziekte begonnen is
- Het is een combinatie van het aantal nieuwe + bestaande gevallen
o Langdurige ziekte vs. Snel sterven
o Ziekte lang duurt: hoge prevalentie in de populatie
o Sterf je snel: lage prevalentie in de populatie
- Het kan een frequentie over 1 tijdstip zijn= point prevalence
- Of het kan een frequentie over een periode zijn= period prevalence
, - = oude+ nieuwe gevallen
- Het is statisch
- Afhankelijk van incidentie en ziekteduur
- Eender chronische ziektes
Incidentie
= aantal nieuwe ziektegevallen binnen een bepaalde tijdsperiode in een populatie
- = nieuwe gevallen
- Het is dynamisch
- Over een bepaalde periode geschat
- Kan je op 2 manieren weergeven
o Als proportie = incidence proportion of cumulatieve incidentie
o Als rate = incidence rate of incidentiecijfer
▪ Tijdsduur is dan in de noemer
▪ = aantal nieuwe gevallen per persoon per jaar
Incidentieproportie
= Cumulatieve incidentie / risico
aantal nieuwe ziektegevallen binnen tijdsinterval
*10n
aantal personen at risk bij begin interval
- Teller= deel van de noemer
- Noemer = populatie at risk (= gezond)
Incidentiecijfer
= Incidence rate / person-time rate
aantal nieuwe ziektegevallen binnen tijdsinterval
som van tijdsperioden waarin elke personen risico liep
- Is de opvolging van personen tot een eindpunt
- Tijd zit mee in de noemer -> persoon per jaar
- Zegt hoe snel een ziekte in de populatie verspreid (personen per jaar)
- In praktijk is de noemer moeilijk uit te rekenen
o Dus we nemen noemer als: totale mid -jaar populatie
▪ Kijken halverwege de tijdsperiode hoeveel mensen at risk waren
▪ => men spreekt dan over zoveel 1000 nieuwe personen per jaar
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
- Epidemiologen bestuderen een ziekte en gaan aanbevelingen doen hoe je met de ziekte
moet omgaan
- Een baanbrekend voorbeeld is de cholera epidemie in Londen
o Het is de eerste keer dat ze een ziekte hebben kunnen indijken door het bestuderen
van gegevens/data
o Men heeft de stad in kaart gebracht met alle ziektegevallen en waterputten
o Ze zijn dit systematisch gaan onderzoeken en zagen dan dat ziektegevallen
geassocieerd konden worden met de waterpompen (alleen de pompen die besmet
waren door het rioolwater)
o Ze hebben de ziekte dus overwonnen door data-analyse
Betekenis (scope)
= een studie van frequentie van ziekten in een populatie, en de determinanten van de frequentie om
de gezondheid/economisch rendement van de populatie te verbeteren
- Frequentie
o Aantal zieken/ frequentie/ patroon
o Verband tussen aantal en totale populatie
o Patroon van voorkomen (tijd, geografisch, stad vs platteland, socio-economisch)
- Populatie
o NIET in individu
o Gaat over het collectief welzijn van de populatie
o Interventie: om aantal zieken in populatie te verminderen
▪ Bv. Mondkapjes -> je zorgt ervoor dat het aantal zieken verminderd
o Diagnose: : identificeer oorzaken van verhoogde frequentie in populatie
▪ Waarom is de ziekte ineens veel frequenter geworden?
- Determinanten van frequentie
o Niet noodzakelijk de oorzaak
o Risicofactoren die ziekte frequentie doen toenemen/verschillen tussen populaties
o Oorzaak hoeft niet gekend te zijn
- Gezondheid/economisch rendement van de populatie verbeteren
o = de wetenschap van de volksgezondheid
o In DGK : determinanten van economisch rendement
▪ Het is een economische sector: landbouw, melk, vlees
▪ Rendement hiervan is ook epidemiologie
- Studie
o Het is een wetenschap! -> het gebruikt de wetenschappelijke methode
o Raakpunten met statistiek, biologie, (dier)geneeskunde, economie
▪ Verweven met heel veel andere wetenschappen
Sub-velden
- Beschrijvende epidemiologie
o Frequenties van ziekten
o Patronen in tijd, plaats, bevolkingsgroep
, - Analytische epidemiologie
o Vergelijken met een controle groep
o Hypotheses testen
o Associaties tussen blootstelling en ziektestatus
HOOFDSTUK 2: FREQUENTIEMATEN
Ziektefrequentie
- Het onderzoek starten met een onderzoeksvraag
o Verschilt frequentie van ziekte tussen populaties?
o Is frequentie geassocieerd met aanwezigheid van / blootstelling aan risicofactor?
- De frequentie is meestal uitgedrukt in een verhouding
o NN per 100, per 1,000, per 100,000
- Er zijn absolute en relatieve maten van frequentie
Frequentiematen
- Proportie
o Aantal personen met bepaald kenmerk / de totale aantal personen
o Teller is deel van de noemer
▪ Noemer= aantal personen die je bestudeerd
▪ Teller= sub aantal dat je bestudeerd
- Ratio
o Verhouding tussen aantallen van 2 categorieën
o Bijv. geslachtsratio, 2 verschillende locaties
o Teller is geen deel van de noemer
- Rate (-cijfer)
o Frequentie binnen bepaalde tijdsperiode
o Per persoon per tijdseenheid
o Tijd staat in de noemer
Prevalentie
= Proportie personen met ziekte op bepaald tijdspunt of tijdsperiode
totaal aantal ziektegevallen
*10n
totaal aantal personen in populatie
- = ongeacht of een ziekte in een periode begon
o Hier en nu, hoeveel mensen zijn er ziek?
o Stelt niet de vraag wanneer de ziekte begonnen is
- Het is een combinatie van het aantal nieuwe + bestaande gevallen
o Langdurige ziekte vs. Snel sterven
o Ziekte lang duurt: hoge prevalentie in de populatie
o Sterf je snel: lage prevalentie in de populatie
- Het kan een frequentie over 1 tijdstip zijn= point prevalence
- Of het kan een frequentie over een periode zijn= period prevalence
, - = oude+ nieuwe gevallen
- Het is statisch
- Afhankelijk van incidentie en ziekteduur
- Eender chronische ziektes
Incidentie
= aantal nieuwe ziektegevallen binnen een bepaalde tijdsperiode in een populatie
- = nieuwe gevallen
- Het is dynamisch
- Over een bepaalde periode geschat
- Kan je op 2 manieren weergeven
o Als proportie = incidence proportion of cumulatieve incidentie
o Als rate = incidence rate of incidentiecijfer
▪ Tijdsduur is dan in de noemer
▪ = aantal nieuwe gevallen per persoon per jaar
Incidentieproportie
= Cumulatieve incidentie / risico
aantal nieuwe ziektegevallen binnen tijdsinterval
*10n
aantal personen at risk bij begin interval
- Teller= deel van de noemer
- Noemer = populatie at risk (= gezond)
Incidentiecijfer
= Incidence rate / person-time rate
aantal nieuwe ziektegevallen binnen tijdsinterval
som van tijdsperioden waarin elke personen risico liep
- Is de opvolging van personen tot een eindpunt
- Tijd zit mee in de noemer -> persoon per jaar
- Zegt hoe snel een ziekte in de populatie verspreid (personen per jaar)
- In praktijk is de noemer moeilijk uit te rekenen
o Dus we nemen noemer als: totale mid -jaar populatie
▪ Kijken halverwege de tijdsperiode hoeveel mensen at risk waren
▪ => men spreekt dan over zoveel 1000 nieuwe personen per jaar
