Samenvatting ergotherapie in de geriatrie 1: college + methodiek + cursus

Geriatrie 1

1 Inleiding
1.1 HISTORIEK
 Begin 20ste eeuw: oud worden = unicum
 2001: 9 op 1000 Belgen wordt 100 jaar
 Uitdaging 21ste eeuw = gezond & actief oud worden & niet langer ‘afwezigheid van ziekte’

Ergotherapie= fundamenteel verband tussen gezondheid, arbeid en activiteit
Zinvolle vrijetijdsbesteding draagt bij tot een verhoging van het welbevinden.

1.2 EVOLUTIE ERGOTHERAPIE
 Eerst voor volwassenen met fysieke en psychische problemen  kinderrevalidatie 
ouderenzorg

Tewerkstelling:
 Extramurale= ambulant, zonder opname
 Transmurale= wisselwerking tussen thuis als in zorginstelling, multidisciplinair
 Intramurale= een opname in een ziekenhuis, woonzorgcentrum,



2 Hoofdstuk 1.
 Ouderen zijn vaak slachtoffer van stereotypen, er is discriminatie op basis van leeftijd
(leeftijdsdiscriminatie)
 Rol in maatschappij is vaag, onduidelijk en zonder duidelijke meerwaarde voor economische
maatschappij
 Vergrijzing
 Oudere = uniek pers. uniek levensverhaal, ervaringsgerichte biografie

2.1 BEGRIPSBEPALING VAN DE GROEP OUDEREN
 Subjectieve invulling= afhankelijk van opgezette bril
 Maatschappijbeeld= gevormd door verschillende generaties, zowel jong als oud leveren
hieraan bij. = gebaseerd op eigen ervaringen.
 Rol bepaald hoe je naar ouderen kijkt + externe factoren (vb. Media)

2.1.1 Definiëring oudere
2.1.1.1 Senioren vs. Bejaarden
Vroeger: +60 = bejaard
Vanaf 1980: actieve & oudere bejaarden
 Jongbejaarden= jonggepensioneerd, actief, dynamisch (=senioren)
 Bejaarden
 hoogbejaarden

,2.1.1.2 Derde, vierde, vijfde leeftijd
Derde leeftijd of young old
 Gekenmerkt door mogelijkheden op fysiek en psychosociaal vlak
o Mobiel
o Emotioneel stabiel
o Succesvol ouder worden = uitdaging

Vierde leeftijd of ‘oldes old’: door dubbele vergrijzing en toenemende levensverwachting
 = frêle ouderen
 verlies cognitie en leervermogen
 kwetsbare groep
 hoog niveau van disfunctionaliteit

Vijfde leeftijd
 kijkt naar perspectief van het einde
 Palliatieve zorgfase

2.2 DEMOGRAFISCHE VERANDERINGEN

Dubbele vergrijzing (verzilvering)= verhouding hoog bejaarden t.o.v. de totale groep bejaarden. Het
aandeel hoogbejaarden neemt in stijgende lijn toe.
 Toename bejaarden/ouderen + hoog bejaarden  herdefiniëring is nodig

Toename levensverwachting:
 Door Evolutie medische kennis + technologie + welvaart

2.2.1 vergrijzing en dubbele vergrijzzing
 Vergrijzing heeft effect op ouderenzorg  meer plaatsen creëren
 Ernstige wanverhouding tussen gepensioneerden en beroeps actieve leeftijd (zij moeten
pensionkast aanvullen)
 Ouderenafhankelijkheidsgraad= verhoudding tussen gepensioneerden en de beroeps actieve
leeftijd: nu 29procent (100 arbeidskracht staan in voor 29 65plussers)
 dubbele vergrijzing= verhouding hoogbejaarden tov bejaarden


moeilijk voorzien van pensioenmiddelen: De politiek anticipeert door het aanleggen van een:
- Zilverfonds:
extra spaarreserve op de begroting die de pensioenmiddelen kunnen aanvullen

- Generatiepact:
het optrekken van de pensioenleeftijd

2.3 MAATSCHAPPELIJKE BEELDVORMING VAN DE OUDERE
2.3.1 Maatschappelijk beeld
2.3.1.1 Ouderen verliezen intellectuele vaardigheden
Beeld:
 Vaak(on) bewust gelijkgesteld aan neergang en teruggang op intellectueel gebied  Leidt tot
beperkte kansen + leeftijdsgrenzen bepaalde functies wordt laag gehouden.

, Vb. Zelden in aanmerking voor herscholing
 Onderschatting oudere  ontzeggen info, kennis, inzicht

Mogelijke oorzaak?
 Tempoverlaging
 andere startbegaafdheid + schoolse opleiding: geen schoolplicht

Toch!
 Rijke culturele kennis, meer ervaring
 Uitdaging voor ergotherapeuten om oudere volwaardig laten participeren in maatschappij

2.3.1.2 Ouderen hebben een negatieve persoonlijkheid
Beeld:
 Persoonlijkheidsverandering, Toenemende afstomping, Conservatief,..

Toch!
 Oud worden is geen risicofactor voor persoonlijkheidsverandering
 Ouderen verschillen wel degelijk van elkaar
 Grombach
o Persoonlijkheid blijft op oudere leeftijd stabiel.
 Houding tov andere
 Impact ontgoocheling
 Omgang met de vergankelijkheid leven
 Verbreden interesseveld
 Religieuze betrokkenheid
o Stabiele gezondheidstoestand

 Veranderingen Persoonlijkheid hangt samen met andere variabelen: sociaal, economische
status, gezondheid, interesses, houding t.o.v.
 Hooker: hangt af van ontwikkelingstaken die men moet vervullen in bepaalde fase leven en
hoe men hiermee omgaat en welke resultaten dit leidt.

2.3.1.3 Ouderen zijn onproductief en futloos
 Mensen denken dat het de minst interessante levensfase is, dat het leven er af is
 In ontwikkelde landen stop je met werken rond 65jaar, in landen waarbij veel landbouw is
blijven ze werken tot het lichamelijk onmogelijk wordt.

2.3.1.4 Ouderen worden aseksueel
 Nog steeds taboe
 Vriendschappen op hogere leeftijd tussen alleenstaanden wordt met argwaan bekeken
(puberaal, emotioneel labiel,…)
 Seksueel actief = mogelijk !
 Dunnere vaginawand  minder natuurlijk glijmiddel
 Man: meer tijd + stimulatie nodig voor erectie
 Twee factoren bepalen of ouderen seksueel actief blijven
1. Geestelijk + lichamelijk goede conditie
2. Regelmatige seksuele activiteit in eerdere levensfasen (sterftekans neemt af)

, 2.3.1.5 Ouderen behoren tot een grote probleemgroep
 Oudere is geen homogene groep met uniforme wereld en gelijke zorgen

2.3.1.6 Ouderen hebben geen rol meer te vervullen
 Ouderen zijn onnuttig en krijgen geen kansen

2.3.1.7 Ouderen zijn eenzaam
Beeld:
 Verlies sociale contacten + eenzaamheid
 Jong gierveld: eenzaamheid= subjectief ervaren van onplezierig of ontoelaatbaar gemis van
kwaliteit van bepaalde sociale relaties
o Zowel onplezierig of ontoelaatbaar ervaren van tekort aan sociale relaties
o Bepaalde relaties gemis aan intimiteit

 Beeldvorming komt doordat er minder driegeneratie gezinnen zijn, vooral kerngezinnen
(herstructurering samenleving)
 Ouderen willen zelfstandigheid bewaren  vaker alleen wonen maar is niet het zelfde als
eenzaam zijn !

 Vaststellingen onderzoek LOVO leefsituatieonderzoek Vlaamse ouderen
o Alleenstaande ouderen zijn niet eenzaam/geïsoleerd
o Geïsoleerde mensen zijn niet eenzaam
o Slechts helft eenzame ouderen leeft alleen
o Weduwen zijn sneller eenzaam dan nooit getrouwden
o Echtparen minder eenzaam dan ouderen die bij kinderen wonen

 Mate van activiteits ontplooiing + verdeling over dag-week verloop = bepalend in
eenzaamheid
 Eenzaamheid hangt af van verwachtingen tav sociale contacten  vraag en aanbod moeten
op elkaar afgestemd zijn

2.3.1.8 Ouderen worden steeds meer afhankelijk en hulpbehoevend
Beeld:
 Afhankelijkheid en hulpbehoevendheid
 Pers. Die niet naar dit stereotiep handelen worden over hoofd gezien of lastig en eigenzinnig
 Die het wel doen worden verstikt in bemoederende zorg
o Residentiele ouderen past behoeften aan aan hulpverlenendpersoneel
(=institutionalisering) aanpassen aan omgeving is makkelijker dan unieke zelf te
manifesteren !
 Door dit beeld worden ouderen niet als vol gezien

2.3.2 Verspreidding ouderdomsmodel
2.3.2.1 Hulpverlening
 Meer op maat gerichte benadering + toenemende aandacht empowerment  toch hebben
prof. Veel stereotypen!
 Diagnoses, prognoses, therapieën dragen mede stempel van ouderdomsbeeld
 Politiek: negatieve stereotypen halen het op de positieve tenzij er bij de positieve voordelen
verbonden zijn.