VPK leerlijn: Bloedafname, infusie-en
transfusietherapie
1 Bloed
1.1 Bloedvorming/hematopoëse
• In het beenmerg
Rood of geel beenmerg afh van
• Aan- of afwezigheid van bloedvormend weefsel
Volwassenen
• Bloedvormend rode beenmerg aanwezig in:
• Ribben
• Borstbeen
• Schouderbladen
• Wervels
• Schedel
• Bekken
• Bovenste gedeelte femur en humerus
Kan beenmergpunctie van genomen worden (sternum en heupkam)
Geeft beeld van hematopoëse
Ontstaan bloedcellen
- Uit hematopoëtische stamcellen (gem. voorlopercellen)
• Kunnen delen en rijpen tot functionele rijpe bloedcellen
• Houden zichzelf in stand door verdubbeling
1. Deling in 2 precursorcellen (voorlopercellen)
• Myeloïde voorlopercel
• Uitrijping en deling leukocyten, erythrocyten en trombocyten
• Lymfoïde voorlopercel
• Uitrijping en deling B- en T- lymfocyten
Wordt geregeld door vraag en aanbod
Vb: productie bloedcellen stijgt bij bloedingen of infecties
Elke dag:
• 150 miljoen erythrocyten
• 150 miljoen trombocyten
• 50 miljoen leukocyten
,Bloedvorming geregeld door groeifactoren
- Kolonie-stimulerende factor (CSF) -> leukocyten
- Erytropoëtine (EPO) -> erytrocyten
- Trombipoëtine (TPO) -> trombocyten
• Gevormd in lichaamscellen
• Stimuleren vorming en functie rijpe bloedcellen
Vb: EPO aangemaakt in nieren
P’s met gestoorde nierfunctie kunnen bloedarmoede ontwikkelen
Kunnen ook farmaceutisch aangemaakt worden
- G-CSF
• P’s met te weinig neutrofiele leukocyten owv therapie
- EPO
• P’s met ernstige chronische nieraandoeningen
• Sportdoping
1.2 Samenstelling en functie
1.2.1 Samenstelling bloed na afname
Bloedstaal met antistollings addiditief
1. Plasma
• Heldere, strogele vloeistof
• Belangrijk transportmedium
• serum
Serum is plasma zonder stollingsfactoren; rode trombus die drijft in
lichte vloeistof
2. Cellulair deel
• Leukocyten, trombocyten
Buffycoat: laagje tussen plasma en erytrocyten
1.2.2 Samenstelling plasma nader bekeken
Gem. volwassenen
- 5-6l bloed (8% tot. Lichaamsgewicht)
- Plasma: 2,6-3,7 liter
- Bloedcellen: 1,9- 2,8 liter
,Plasma
• Water (91%)
• Eiwitten (7%)
• Andere stoffen (2%)
• Voedingsstoffen, elektrolyten, hormonen, gassen, afvalstoffen
Medicatie wordt via het plasma vervoerd
• Concentratie van medicatie kan opgevolgd worden door bloedname = plasmaspiegel
Eiwitten in plasma
- Albumine (55%)
• In stand houden colloïd osmotische druk in vasculaire ruimte
• Osmotische druk belangrijk voor vochtuitwisseling in de weefsels
- Globuline (38%)
• Immuunglobulines/antistoffen (antibodies)
• Immuniteit van het lichaam
• Transportglobulines
• Transport van ionen, hormonen en andere stoffen
- Fibrinogeen (7%)
• Stollingsfactor
• Hoofdrol stollingscascade
1.3 Bloedcellen
1.3.1 Erytrocyten (rode bloedcellen)
Referentiewaarde en functie
• Volwassen man: 4,5-6 biljoen cellen per liter bloed
• Volwassen vrouw: 4-4,5 biljoen cellen per liter bloed
• Pasgeborenen: 6 biljoen per liter
Functie: vervoer van zuurstof van longalveolen naar weefselcellen; daar CO2 opvangen en
vervoeren naar longen
Hematocriet (Hct)
= maat voor hoeveelheid RBC ivg met rest vh bloed
- Mannen: 40-54%
- Vrouwen: 37-47 %
Vb: hematocrietwaarde van 45% (0,45) -> 100 ml bloed bevat 45 ml erytrocyten
, P’s met longemfyseem
- Alveolen gaan verloren (chronische aandoening)
- Lichaam kan extra RBC aanmaken
Hematocriet stijgt om verlies van alveolen te compenseren
Meer vervoer van zuurstof
Hematocriet kan ook op kunstmatige wijze verhoogd worden
- Gebruik van EPO
- Meer aanmaak rode bloedcellen
- Meer zuurstof kan dan vervoerd worden
!!!! meer RBC -> bloed wordt stroperig en dus meer kans op trombose
Hemoglobine
• Zuurstof en koolstofdioxide transport via RBC
• Hb bindt makkelijk aan zuurstof en koolstofdioxide
• Hoe meer Hb met zuurstof, hoe roder het bloed
• Haem (ijzer) en globine (eiwitketens)
• Haem verantwoordelijk voor rode kleur v. Hb (dus arterieel bloed heeft
heldere, rode schijn)
Mannen: 14-18 g/dL
Vrouwen: 12-16 g/dL
! gebrek aan ijzer resulteert dus in een vermindering vh aantal bloedcellen en dus daling Hb
Erythrocyten
• Biconcaaf -> uiterst flexibel voor door de capillairen
• Geen celkern
• Wand: bloedgroep antigenen vh ABO- en rhesussysteem
Levensduur
Gem 120 dagen
- Afbraak door macrofagen in de milt
- Hb afgebroken tot:
• Ijzer
• Globine
• Poryfine (wordt afgebroken en komt in bloedbaan onder vorm van bilirubine
en via gal uitgescheden)
De rest van afbraakproducten worden hergebruikt
transfusietherapie
1 Bloed
1.1 Bloedvorming/hematopoëse
• In het beenmerg
Rood of geel beenmerg afh van
• Aan- of afwezigheid van bloedvormend weefsel
Volwassenen
• Bloedvormend rode beenmerg aanwezig in:
• Ribben
• Borstbeen
• Schouderbladen
• Wervels
• Schedel
• Bekken
• Bovenste gedeelte femur en humerus
Kan beenmergpunctie van genomen worden (sternum en heupkam)
Geeft beeld van hematopoëse
Ontstaan bloedcellen
- Uit hematopoëtische stamcellen (gem. voorlopercellen)
• Kunnen delen en rijpen tot functionele rijpe bloedcellen
• Houden zichzelf in stand door verdubbeling
1. Deling in 2 precursorcellen (voorlopercellen)
• Myeloïde voorlopercel
• Uitrijping en deling leukocyten, erythrocyten en trombocyten
• Lymfoïde voorlopercel
• Uitrijping en deling B- en T- lymfocyten
Wordt geregeld door vraag en aanbod
Vb: productie bloedcellen stijgt bij bloedingen of infecties
Elke dag:
• 150 miljoen erythrocyten
• 150 miljoen trombocyten
• 50 miljoen leukocyten
,Bloedvorming geregeld door groeifactoren
- Kolonie-stimulerende factor (CSF) -> leukocyten
- Erytropoëtine (EPO) -> erytrocyten
- Trombipoëtine (TPO) -> trombocyten
• Gevormd in lichaamscellen
• Stimuleren vorming en functie rijpe bloedcellen
Vb: EPO aangemaakt in nieren
P’s met gestoorde nierfunctie kunnen bloedarmoede ontwikkelen
Kunnen ook farmaceutisch aangemaakt worden
- G-CSF
• P’s met te weinig neutrofiele leukocyten owv therapie
- EPO
• P’s met ernstige chronische nieraandoeningen
• Sportdoping
1.2 Samenstelling en functie
1.2.1 Samenstelling bloed na afname
Bloedstaal met antistollings addiditief
1. Plasma
• Heldere, strogele vloeistof
• Belangrijk transportmedium
• serum
Serum is plasma zonder stollingsfactoren; rode trombus die drijft in
lichte vloeistof
2. Cellulair deel
• Leukocyten, trombocyten
Buffycoat: laagje tussen plasma en erytrocyten
1.2.2 Samenstelling plasma nader bekeken
Gem. volwassenen
- 5-6l bloed (8% tot. Lichaamsgewicht)
- Plasma: 2,6-3,7 liter
- Bloedcellen: 1,9- 2,8 liter
,Plasma
• Water (91%)
• Eiwitten (7%)
• Andere stoffen (2%)
• Voedingsstoffen, elektrolyten, hormonen, gassen, afvalstoffen
Medicatie wordt via het plasma vervoerd
• Concentratie van medicatie kan opgevolgd worden door bloedname = plasmaspiegel
Eiwitten in plasma
- Albumine (55%)
• In stand houden colloïd osmotische druk in vasculaire ruimte
• Osmotische druk belangrijk voor vochtuitwisseling in de weefsels
- Globuline (38%)
• Immuunglobulines/antistoffen (antibodies)
• Immuniteit van het lichaam
• Transportglobulines
• Transport van ionen, hormonen en andere stoffen
- Fibrinogeen (7%)
• Stollingsfactor
• Hoofdrol stollingscascade
1.3 Bloedcellen
1.3.1 Erytrocyten (rode bloedcellen)
Referentiewaarde en functie
• Volwassen man: 4,5-6 biljoen cellen per liter bloed
• Volwassen vrouw: 4-4,5 biljoen cellen per liter bloed
• Pasgeborenen: 6 biljoen per liter
Functie: vervoer van zuurstof van longalveolen naar weefselcellen; daar CO2 opvangen en
vervoeren naar longen
Hematocriet (Hct)
= maat voor hoeveelheid RBC ivg met rest vh bloed
- Mannen: 40-54%
- Vrouwen: 37-47 %
Vb: hematocrietwaarde van 45% (0,45) -> 100 ml bloed bevat 45 ml erytrocyten
, P’s met longemfyseem
- Alveolen gaan verloren (chronische aandoening)
- Lichaam kan extra RBC aanmaken
Hematocriet stijgt om verlies van alveolen te compenseren
Meer vervoer van zuurstof
Hematocriet kan ook op kunstmatige wijze verhoogd worden
- Gebruik van EPO
- Meer aanmaak rode bloedcellen
- Meer zuurstof kan dan vervoerd worden
!!!! meer RBC -> bloed wordt stroperig en dus meer kans op trombose
Hemoglobine
• Zuurstof en koolstofdioxide transport via RBC
• Hb bindt makkelijk aan zuurstof en koolstofdioxide
• Hoe meer Hb met zuurstof, hoe roder het bloed
• Haem (ijzer) en globine (eiwitketens)
• Haem verantwoordelijk voor rode kleur v. Hb (dus arterieel bloed heeft
heldere, rode schijn)
Mannen: 14-18 g/dL
Vrouwen: 12-16 g/dL
! gebrek aan ijzer resulteert dus in een vermindering vh aantal bloedcellen en dus daling Hb
Erythrocyten
• Biconcaaf -> uiterst flexibel voor door de capillairen
• Geen celkern
• Wand: bloedgroep antigenen vh ABO- en rhesussysteem
Levensduur
Gem 120 dagen
- Afbraak door macrofagen in de milt
- Hb afgebroken tot:
• Ijzer
• Globine
• Poryfine (wordt afgebroken en komt in bloedbaan onder vorm van bilirubine
en via gal uitgescheden)
De rest van afbraakproducten worden hergebruikt
