Lecture 1.6
Leerdoelen
1. Kent de fysiologie van de eiwitvertering en -opname en factoren die de eiwitvertering en -
opname beïnvloeden
2. Kent de verworven dagelijkse inname (ADI) van eiwitten voor de normale bevolking
3. Kent de eiwitinname adviezen voor kracht- en duursporters
4. Kent de effecten van lichaamsbeweging en voedselinname op het eiwitmetabolisme
5. Kan een realistisch, gezond dagelijks maaltijdplan vormen dat voldoet aan de relevante
eiwitaanbevelingen
Voorbeeldvragen
Beschrijf hoe pro-enzymen (zymogenen) worden geactiveerd?
Beschrijf het katabolisme van eiwitten?
Beschrijf hoe vetten uit eiwitten kunnen worden gemaakt?
Beschrijf hoe eiwitten worden opgebouwd?
Beschrijf wat essentiële, semi-essentiële en niet-essentiële aminozuren zijn?
Onderwerpen
Fysiologie van de vertering en absorptie van eiwitten
Factoren die de vertering en absorptie van eiwitten beïnvloeden
Het meten van het eiwitmetabolisme en het spiereiwitmetabolisme
Eiwitvertering = proces dat eiwitten afbreekt tot aminozuren die door uw darmen kunnen worden
opgenomen.
Eiwitmetabolisme = vindt plaats in de cellen
Eiwitten
Eiwit is een lange keten van aminozuren (bouwstenen)
Vergelijk het met een kralensnoer:
Kralen zijn de aminozuren
Koord is het eiwit
Dus een eiwit is een polypeptide en als je deze afbreekt krijg je
losse aminozuren.
Aminozuren
1
,3 groepen: aminogroep (altijd hetzelfde), zuurgroep (altijd hetzelfde) en zijgroep (onderscheid
aminozuren van elkaar)
Vanaf 100 aminozuren is het geen polypeptide meer, maar een eiwit.
20 soorten aminozuren nodig om alle eiwitten te maken die het lijf nodig heeft, onderverdeeld in:
1. Niet-essentiële aminozuren = je lichaam kan deze zelf maken, voeding hoeft deze niet te
leveren (gemaakt uit essentiële aminozuren)
2. Essentiële aminozuren = kan je lichaam niet maken, moeten uit voeding gehaald worden
3. Voorwaardelijk essentiële of semi-essentiële aminozuren = kan je lichaam in sommige
omstandigheden genoeg van maken en anders moet je ze via voeding binnenkrijgen, bij
ziekte / groei van een kind moet er eventueel aanvulling vanuit de voeding komen
Essentiële aminozuren
Hoeft ze niet bij naam te weten, weet dat het er 9 zijn.
8 niet essentiële
4 semi-essentiële
Aminozuren
Een tekort aan essentiële aminozuren leidt tot problemen met de synthese van vitale eiwitten (en
dus vitale functies).
Complete en onvolledige eiwitten
Compleet eiwit = alle essentiële aminozuren zijn aanwezig (bijvoorbeeld ei) EN EEN IDEALE
SAMENSTELLING ((bijna) hetzelfde als eiwitsamenstelling van het lichaam).
Onvolledig eiwit = minstens 1 essentieel aminozuur is beperkt, zit er dus niet genoeg in (meestal bij
groente, granen)
Dierlijke eiwitten = vaak compleet (soja-proteïne heeft bijvoorbeeld wel een hoge biologische
waarde)
Plantaardige eiwitten = vaak onvolledig
Complementair eiwit
Aan het aminozuurpatroon kun je de volledigheid van eiwitten afleiden. Een onvolledig eiwit hoeft
niet te leiden tot problemen als je dit compenseert (in granen in lysine beperkt, welke je kan
compenseren met peulvruchten waar het niet onvolledig is). Dit doe je ook als je veganistisch bent,
omdat je dan enkel plantaardige eiwitten consumeert.
2
, Hoe zorg je ervoor dat je toch alle essentiële aminozuren binnenkrijgt?
1. Consumeer voldoende compleet eiwit
2. Consumeer voldoende hoeveelheden onvolledig eiwit uit verschillende bronnen
3. Combinatie
Voor- en nadelen van plantaardige plantaardige bronnen
Voordelen Nadelen
Meestal hoger vezelgehalte Ook calorieën in de vorm van
o Lager risico op atherosclerose koolhydraten (kan ook een voordeel
Meestal lager verzadigd en hoger zijn)
onverzadigd vetgehalte Onvolledig eiwit
o Lager risico op atherosclerose Meer eiwitten nodig om aan de
Lagere CO2-voetafdruk eiwitbehoeften te voldoen
On the way to planet proof voeding / voedsel en klimaatverandering
Overstromingen Limburg 2021
Correctiefactor voor veganisten en vegetariërs
Veganisten = 1,3 eiwitten meer nodig: dus 0,8 g/kg x 1,3
Vegetariërs = 1,2 eiwitten meer nodig
Eiwitkwaliteit meten: verschillende manieren om te scoren
Biologische waarde (stikstofopname, stikstofverlies in urine)
- Lichaamseiwit als referentie (veelgebruikt!)
- Als stikstofopname > stikstofverlies = hogere biologische waarde
Netto eiwitgebruik (stikstofinname, stikstofverlies in urine en ontlasting)
- Hoeveel eiwitten uit onze voeding kan ons lichaam gebruiken?
3
Leerdoelen
1. Kent de fysiologie van de eiwitvertering en -opname en factoren die de eiwitvertering en -
opname beïnvloeden
2. Kent de verworven dagelijkse inname (ADI) van eiwitten voor de normale bevolking
3. Kent de eiwitinname adviezen voor kracht- en duursporters
4. Kent de effecten van lichaamsbeweging en voedselinname op het eiwitmetabolisme
5. Kan een realistisch, gezond dagelijks maaltijdplan vormen dat voldoet aan de relevante
eiwitaanbevelingen
Voorbeeldvragen
Beschrijf hoe pro-enzymen (zymogenen) worden geactiveerd?
Beschrijf het katabolisme van eiwitten?
Beschrijf hoe vetten uit eiwitten kunnen worden gemaakt?
Beschrijf hoe eiwitten worden opgebouwd?
Beschrijf wat essentiële, semi-essentiële en niet-essentiële aminozuren zijn?
Onderwerpen
Fysiologie van de vertering en absorptie van eiwitten
Factoren die de vertering en absorptie van eiwitten beïnvloeden
Het meten van het eiwitmetabolisme en het spiereiwitmetabolisme
Eiwitvertering = proces dat eiwitten afbreekt tot aminozuren die door uw darmen kunnen worden
opgenomen.
Eiwitmetabolisme = vindt plaats in de cellen
Eiwitten
Eiwit is een lange keten van aminozuren (bouwstenen)
Vergelijk het met een kralensnoer:
Kralen zijn de aminozuren
Koord is het eiwit
Dus een eiwit is een polypeptide en als je deze afbreekt krijg je
losse aminozuren.
Aminozuren
1
,3 groepen: aminogroep (altijd hetzelfde), zuurgroep (altijd hetzelfde) en zijgroep (onderscheid
aminozuren van elkaar)
Vanaf 100 aminozuren is het geen polypeptide meer, maar een eiwit.
20 soorten aminozuren nodig om alle eiwitten te maken die het lijf nodig heeft, onderverdeeld in:
1. Niet-essentiële aminozuren = je lichaam kan deze zelf maken, voeding hoeft deze niet te
leveren (gemaakt uit essentiële aminozuren)
2. Essentiële aminozuren = kan je lichaam niet maken, moeten uit voeding gehaald worden
3. Voorwaardelijk essentiële of semi-essentiële aminozuren = kan je lichaam in sommige
omstandigheden genoeg van maken en anders moet je ze via voeding binnenkrijgen, bij
ziekte / groei van een kind moet er eventueel aanvulling vanuit de voeding komen
Essentiële aminozuren
Hoeft ze niet bij naam te weten, weet dat het er 9 zijn.
8 niet essentiële
4 semi-essentiële
Aminozuren
Een tekort aan essentiële aminozuren leidt tot problemen met de synthese van vitale eiwitten (en
dus vitale functies).
Complete en onvolledige eiwitten
Compleet eiwit = alle essentiële aminozuren zijn aanwezig (bijvoorbeeld ei) EN EEN IDEALE
SAMENSTELLING ((bijna) hetzelfde als eiwitsamenstelling van het lichaam).
Onvolledig eiwit = minstens 1 essentieel aminozuur is beperkt, zit er dus niet genoeg in (meestal bij
groente, granen)
Dierlijke eiwitten = vaak compleet (soja-proteïne heeft bijvoorbeeld wel een hoge biologische
waarde)
Plantaardige eiwitten = vaak onvolledig
Complementair eiwit
Aan het aminozuurpatroon kun je de volledigheid van eiwitten afleiden. Een onvolledig eiwit hoeft
niet te leiden tot problemen als je dit compenseert (in granen in lysine beperkt, welke je kan
compenseren met peulvruchten waar het niet onvolledig is). Dit doe je ook als je veganistisch bent,
omdat je dan enkel plantaardige eiwitten consumeert.
2
, Hoe zorg je ervoor dat je toch alle essentiële aminozuren binnenkrijgt?
1. Consumeer voldoende compleet eiwit
2. Consumeer voldoende hoeveelheden onvolledig eiwit uit verschillende bronnen
3. Combinatie
Voor- en nadelen van plantaardige plantaardige bronnen
Voordelen Nadelen
Meestal hoger vezelgehalte Ook calorieën in de vorm van
o Lager risico op atherosclerose koolhydraten (kan ook een voordeel
Meestal lager verzadigd en hoger zijn)
onverzadigd vetgehalte Onvolledig eiwit
o Lager risico op atherosclerose Meer eiwitten nodig om aan de
Lagere CO2-voetafdruk eiwitbehoeften te voldoen
On the way to planet proof voeding / voedsel en klimaatverandering
Overstromingen Limburg 2021
Correctiefactor voor veganisten en vegetariërs
Veganisten = 1,3 eiwitten meer nodig: dus 0,8 g/kg x 1,3
Vegetariërs = 1,2 eiwitten meer nodig
Eiwitkwaliteit meten: verschillende manieren om te scoren
Biologische waarde (stikstofopname, stikstofverlies in urine)
- Lichaamseiwit als referentie (veelgebruikt!)
- Als stikstofopname > stikstofverlies = hogere biologische waarde
Netto eiwitgebruik (stikstofinname, stikstofverlies in urine en ontlasting)
- Hoeveel eiwitten uit onze voeding kan ons lichaam gebruiken?
3
