Ontwikkelingspsychologie
Les 1:
Wat is ontwikkelingspsychologie ?
-> = levensloop psychologie
-> De wetenschap die gedrag bestudeert van de mens in verschillende levensfasen
-> Zowel groei, als verandering, als stabiliteit wordt bestudeerd
De thematische gebieden / hoofdcategorieën
• De fysieke ontwikkeling
• De cognitieve ontwikkeling
• De sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling
De verschillende levensfasen
-> afgebakende periodes in het leven van mensen
-> elke periode heeft zijn eigen kenmerkende gedragingen
-> de fasen (zijn ook gelijk de verschillende hoofdstukken):
- De prenatale periode
- De geboorte / de eerste 6 maanden
- 6 maanden tot 2 jaar (baby - dreumes)
- 2 jaar tot 6 jaar (peuter - kleuter)
- 6 jaar tot 12 jaar (basisschooltijd)
- Puberteit / adolescentie
- Jongvolwassenheid (20 - 40 jaar)
- Rijpere volwassene (40 - 60 jaar)
- Oudere volwassene (60 +)
- De dood
Twee periodes zijn niet afgebakend: de puberteit en de dood. Puberteit: beginleeftijd (en
eindleeftijd) loopt nogal uiteen per individu. De dood: hiervoor is geen ‘begin’ leeftijd.
Hoofdstuk 1, de prenatale periode:
-> De mens(elijke biologische ontwikkeling) begint bij de conceptie
-> Hoe iemand zich ontwikkelt, is afhankelijk van zowel nature (= erfelijke bepaaldheid) als nurture
(= omgevingsinvloeden)
-> !!! Fylogenese = ontwikkeling soort (erfelijkheid)
-> !!! Ontogenese = ontwikkeling speci eke individu (omgeving)
!!! De (prenatale) ontwikkeling hangt af van 3 factoren:
- Groei : sterk erfelijk bepaald / omgeving beperkte invloed
- Rijping : sterk erfelijk bepaald / omgeving beperkte invloed
- Leren : zowel erfelijkheid als omgeving sterke invloed
Hint: groei, rijping en leren bij de prenatale ontwikkeling
Ontwikkeling re exen
-> Het embryo (< 12 weken oud) / de foetus (> 12 weken oud) ontwikkelt in de baarmoeder allerlei
re exen
-> Re exen zijn onwillekeurige bewegingen op een prikkel
-> Re exen zeggen iets over het functioneren van het centrale zenuwstelsel: direct na de
geboorte worden enkele re exen daarom gecheckt (valt onder de APGAR score)
-> Een aantal re exen blijft altijd aanwezig, maar een aantal verdwijnt ook weer
Apgar score:
Spierspanning, hartslag,
re exen, huidskleur en
ademhaling
De omgeving van het embryo /
fl fl flfl fl fi
, de foetus
Er zijn veel omgevingsfactoren die een negatieve invloed kunnen hebben op het embryo / de
foetus. !!! = teratogenen: middelen van buitenaf of een ziekte die schade kunnen toebrengen,
zoals vertraagde groei, gedrags- en functiestoornissen
FAS = foetaal alchohol syndroom
-> teratogene stof = alcohol
De verwachtingen van de omgeving
Een kind dat niet aan de verwachtingen van ouders voldoet, loopt een grotere kans op
mishandeling en verwaarlozing
Deze verwachtingen kunne o.a. gaan over het geslacht, over het uiterlijk, over intelligentie, over
andere talenten (muzikaal inzicht, sportiviteit), etc.
Zowel lage als hoge verwachtingen van ouders kunnen schadelijk zijn.
-> Te lage verwachtingen kan leiden tot het ontnemen van ontwikkelkansen bij kinderen (ouders
verwachten namelijk toch niets, dus doen ook weinig moeite)
-> Te hoge verwachtingen kan leiden tot faalangst, onzekerheid en een
minderwaardigheidscomplex. Het draait hier om het niet durven teleurstellen van ouders, omdat
ze bang zijn hun steun en liefde te verliezen.
De verwachtingen van ouders worden niet vaak expliciet geuit, maar juist impliciet, door mimiek,
lichaamstaal of stemintonatie. En de verwachtingen zijn vaak gelinkt aan de eigen ervaringen en
potenties van ouders.
Les 2:
Hoofdstuk 2, de geboorte / de eerste 6 maanden
-> Het geboorteproces verschilt enorm van vrouw tot vrouw. Gemiddeld tussen de 8 en 14 uur
-> Prematuur (te vroeg geboren) / dysmatuur (groeiachterstand; te laag geboorte gewicht)
-> Hoe lager het geboortegewicht, hoe meer kans op ontwikkelingsstoornissen
-> Goede neonatale zorg en stimulatie van de baby belangrijk
-> Complicaties tijdens de geboorte kunnen leiden tot o.a. : ADHD, leerstoornissen en
coördinatieproblemen, oog-handcoördinatieproblemen, dyslexie, spraak- en
articulatiestoornissen. Maar mogelijk ook schizofrenie, autisme, anorexia, boulimia.
Neuronen (= zenuwcellen)
-> Een pasgeboren baby (= neonaat) heeft ong. 100 miljard hersencellen
-> Als een baby leert, worden er verbindingen gelegd tussen deze hersencellen
-> > stimulatie van baby = versterkt verbindingen
-> < stimulatie van baby = verbindingen sterven af (kan leiden tot het failure-to-thirve syndroom
(hierbij staat onvoldoende gewichtstoename centraal, sociaal en lichamelijk loopt het kind achter)
-> Neuronen die geen verbinding maken sterven af
Lichamelijke ontwikkeling
Twee groeirichtingen:
-> Cefalocaudale groei; van hoofd tot staart, vanaf ong. 2 maanden tot 6 jaar
-> Proximodistale principe; van centrum naar buiten, best zichtbaar vanaf 6 jaar
Leren via de zintuigen
-> Horen: de eerste 6 maanden reageert een baby vooral met zijn gehoor op prikkels. De
hoorprikkels sturen via de hersenen zelfs de ogen aan
-> Zien: na ong. 6 maanden is zien belangrijker dan horen. Het zicht ontwikkelt behoorlijk in deze
6 maanden (onderscheid gezichten en voorwerpen, etc.)
-> Ruiken: eerste belangrijke zintuig voor baby’s. Herkennen geur moeder (borst)
-> Voelen: baby’s zijn gevoelig voor aanrakingen
(Meisjes zijn meer gevoelig voor aanrakingen dan jongens, meisjeshuid is eerder gerijpt waardoor
ze eerder reageren op aanrakingen)
-> Proeven: voorkeur voor zoet t.o.v. zout/zuur/etc. De mond is het kenorgaan van de baby. Door
met lippen en tong te voelen, leert een baby eigenschappen van materialen en vormen kennen.
Les 1:
Wat is ontwikkelingspsychologie ?
-> = levensloop psychologie
-> De wetenschap die gedrag bestudeert van de mens in verschillende levensfasen
-> Zowel groei, als verandering, als stabiliteit wordt bestudeerd
De thematische gebieden / hoofdcategorieën
• De fysieke ontwikkeling
• De cognitieve ontwikkeling
• De sociale ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling
De verschillende levensfasen
-> afgebakende periodes in het leven van mensen
-> elke periode heeft zijn eigen kenmerkende gedragingen
-> de fasen (zijn ook gelijk de verschillende hoofdstukken):
- De prenatale periode
- De geboorte / de eerste 6 maanden
- 6 maanden tot 2 jaar (baby - dreumes)
- 2 jaar tot 6 jaar (peuter - kleuter)
- 6 jaar tot 12 jaar (basisschooltijd)
- Puberteit / adolescentie
- Jongvolwassenheid (20 - 40 jaar)
- Rijpere volwassene (40 - 60 jaar)
- Oudere volwassene (60 +)
- De dood
Twee periodes zijn niet afgebakend: de puberteit en de dood. Puberteit: beginleeftijd (en
eindleeftijd) loopt nogal uiteen per individu. De dood: hiervoor is geen ‘begin’ leeftijd.
Hoofdstuk 1, de prenatale periode:
-> De mens(elijke biologische ontwikkeling) begint bij de conceptie
-> Hoe iemand zich ontwikkelt, is afhankelijk van zowel nature (= erfelijke bepaaldheid) als nurture
(= omgevingsinvloeden)
-> !!! Fylogenese = ontwikkeling soort (erfelijkheid)
-> !!! Ontogenese = ontwikkeling speci eke individu (omgeving)
!!! De (prenatale) ontwikkeling hangt af van 3 factoren:
- Groei : sterk erfelijk bepaald / omgeving beperkte invloed
- Rijping : sterk erfelijk bepaald / omgeving beperkte invloed
- Leren : zowel erfelijkheid als omgeving sterke invloed
Hint: groei, rijping en leren bij de prenatale ontwikkeling
Ontwikkeling re exen
-> Het embryo (< 12 weken oud) / de foetus (> 12 weken oud) ontwikkelt in de baarmoeder allerlei
re exen
-> Re exen zijn onwillekeurige bewegingen op een prikkel
-> Re exen zeggen iets over het functioneren van het centrale zenuwstelsel: direct na de
geboorte worden enkele re exen daarom gecheckt (valt onder de APGAR score)
-> Een aantal re exen blijft altijd aanwezig, maar een aantal verdwijnt ook weer
Apgar score:
Spierspanning, hartslag,
re exen, huidskleur en
ademhaling
De omgeving van het embryo /
fl fl flfl fl fi
, de foetus
Er zijn veel omgevingsfactoren die een negatieve invloed kunnen hebben op het embryo / de
foetus. !!! = teratogenen: middelen van buitenaf of een ziekte die schade kunnen toebrengen,
zoals vertraagde groei, gedrags- en functiestoornissen
FAS = foetaal alchohol syndroom
-> teratogene stof = alcohol
De verwachtingen van de omgeving
Een kind dat niet aan de verwachtingen van ouders voldoet, loopt een grotere kans op
mishandeling en verwaarlozing
Deze verwachtingen kunne o.a. gaan over het geslacht, over het uiterlijk, over intelligentie, over
andere talenten (muzikaal inzicht, sportiviteit), etc.
Zowel lage als hoge verwachtingen van ouders kunnen schadelijk zijn.
-> Te lage verwachtingen kan leiden tot het ontnemen van ontwikkelkansen bij kinderen (ouders
verwachten namelijk toch niets, dus doen ook weinig moeite)
-> Te hoge verwachtingen kan leiden tot faalangst, onzekerheid en een
minderwaardigheidscomplex. Het draait hier om het niet durven teleurstellen van ouders, omdat
ze bang zijn hun steun en liefde te verliezen.
De verwachtingen van ouders worden niet vaak expliciet geuit, maar juist impliciet, door mimiek,
lichaamstaal of stemintonatie. En de verwachtingen zijn vaak gelinkt aan de eigen ervaringen en
potenties van ouders.
Les 2:
Hoofdstuk 2, de geboorte / de eerste 6 maanden
-> Het geboorteproces verschilt enorm van vrouw tot vrouw. Gemiddeld tussen de 8 en 14 uur
-> Prematuur (te vroeg geboren) / dysmatuur (groeiachterstand; te laag geboorte gewicht)
-> Hoe lager het geboortegewicht, hoe meer kans op ontwikkelingsstoornissen
-> Goede neonatale zorg en stimulatie van de baby belangrijk
-> Complicaties tijdens de geboorte kunnen leiden tot o.a. : ADHD, leerstoornissen en
coördinatieproblemen, oog-handcoördinatieproblemen, dyslexie, spraak- en
articulatiestoornissen. Maar mogelijk ook schizofrenie, autisme, anorexia, boulimia.
Neuronen (= zenuwcellen)
-> Een pasgeboren baby (= neonaat) heeft ong. 100 miljard hersencellen
-> Als een baby leert, worden er verbindingen gelegd tussen deze hersencellen
-> > stimulatie van baby = versterkt verbindingen
-> < stimulatie van baby = verbindingen sterven af (kan leiden tot het failure-to-thirve syndroom
(hierbij staat onvoldoende gewichtstoename centraal, sociaal en lichamelijk loopt het kind achter)
-> Neuronen die geen verbinding maken sterven af
Lichamelijke ontwikkeling
Twee groeirichtingen:
-> Cefalocaudale groei; van hoofd tot staart, vanaf ong. 2 maanden tot 6 jaar
-> Proximodistale principe; van centrum naar buiten, best zichtbaar vanaf 6 jaar
Leren via de zintuigen
-> Horen: de eerste 6 maanden reageert een baby vooral met zijn gehoor op prikkels. De
hoorprikkels sturen via de hersenen zelfs de ogen aan
-> Zien: na ong. 6 maanden is zien belangrijker dan horen. Het zicht ontwikkelt behoorlijk in deze
6 maanden (onderscheid gezichten en voorwerpen, etc.)
-> Ruiken: eerste belangrijke zintuig voor baby’s. Herkennen geur moeder (borst)
-> Voelen: baby’s zijn gevoelig voor aanrakingen
(Meisjes zijn meer gevoelig voor aanrakingen dan jongens, meisjeshuid is eerder gerijpt waardoor
ze eerder reageren op aanrakingen)
-> Proeven: voorkeur voor zoet t.o.v. zout/zuur/etc. De mond is het kenorgaan van de baby. Door
met lippen en tong te voelen, leert een baby eigenschappen van materialen en vormen kennen.
