Inhoud
HST 1: Het Sociologisch Perspectief.............................................................................................3
1.1 Het sociale en de sociologie............................................................................................... 3
1.2 Over sociale relaties, bindingen en verbanden...................................................................4
1.3 Van veralgemeende afhankelijkheid nr wereldsamenleving...............................................5
1.4 Sociologische verbeeldingskracht.......................................................................................5
1.5 Sociologie en sociaal engagement......................................................................................6
1.6 Onbedoelde gevolgen.........................................................................................................6
HST 2: Ordening en invloed vh sociale.........................................................................................7
2.1 Sociale structuren en verwachtingen..................................................................................7
2.2 Objectieve en Subjectieve ongelijkheid..............................................................................9
2.3 De hedendaagse klassenmaatschappij.............................................................................10
2.4 Sociale ongelijkheid in meervoud.....................................................................................12
2.5 Zelfdwang en socialisatie................................................................................................. 14
2.6 Primaire, secundaire en tertiaire socialisatie....................................................................15
2.7 Persoonlijke en collectieve identiteit.................................................................................17
HST 3: Het Hedendaagse samenleven.......................................................................................18
3.1 De gedifferentiëerde maatschappij...................................................................................19
3.2 De moderniteit van de sociologie.....................................................................................21
3.3 Globalisering of leven in de wereldsamenleving...............................................................23
3.4 Individualisering............................................................................................................... 24
Kanttekeningen................................................................................................................... 25
Gevolgen van individualisering............................................................................................26
3.5 Het geïndividualiseerde samenleven................................................................................26
Beck: individualisering van de sociale ongelijkheid.............................................................27
HST 4: Grondleggers vd Sociologie............................................................................................28
4.1 De ontdekking van het sociale..........................................................................................28
4.2 De uitvinding van de sociologie........................................................................................29
4.3 Marx over klassen.............................................................................................................30
4.4 Marx’ materialistische maatschappijvisie.........................................................................31
4.5. Durkheims sociale feiten................................................................................................. 34
4.6. Durkheims visie op sociale orde......................................................................................35
4.7 Webers ‘begrijpende’ sociologie.......................................................................................36
4.8. Weber over typen van handelen & sociale orde...............................................................37
4.9. Kapitalisme volgens Weber............................................................................................. 38
HST 5: Sociologische visisies in meervoud.................................................................................39
5.1 Van Marx naar Kritische Theorie (geen leerstof)...............................................................39
5.2 De conflictsociologische traditie.......................................................................................39
5.3 Bourdieus klassenmodel...................................................................................................41
1
, 5.4 Klassenhabitus en cultuur.................................................................................................44
5.5 Sociale systeemtheorie, versie Parsons............................................................................46
5.6. Mertons functionalisme................................................................................................... 47
5.7. Sociale systeemtheorie, versie Luhmann.........................................................................47
5.8. Symbolisch interactionisme volgens Blumer....................................................................47
5.9. Basistegenstellingen binnen de sociologie.......................................................................48
HST 6: Cultuur als gedachtegoed...............................................................................................50
6.1. Mentalistisch cultuurbegrip (Durkheim)...........................................................................50
6.2 Geïnstitutionaliseerde cultuur...........................................................................................51
6.3 Durkheim over zelfdoding.................................................................................................53
6.4 De anomische mens......................................................................................................... 55
6.5 Mertons herformulering vh anomiebegrip.........................................................................56
6.7 Cultuur als ideologie......................................................................................................... 57
HST 7: Cultuur als betekenisgeving...........................................................................................60
7.1. Interpretatief cultuurbegrip (Max Weber)........................................................................60
7.2. Taal als cultuur................................................................................................................ 61
7.3. Interpreteren als classificeren......................................................................................... 63
7.4. Culturele interpretatiestrijd & cultureel grenswerk..........................................................64
7.5. Gerealiseerde betekenissen............................................................................................ 65
7.6. Tekenwaarde en interpretatie- of definitiemacht.............................................................65
7.7 Kennis is macht................................................................................................................ 66
Hoofdstuk 9: Sociale rollen en relaties.......................................................................................67
9.1. Mens als rollenspeler....................................................................................................... 67
9.2. Over rollenconflicten....................................................................................................... 69
9.3. Rol making, actieve homo sociologicus...........................................................................71
9.4. Goffmans dramaturgisch perspectief...............................................................................72
9.5. Parsons’ patroonvariabelen.............................................................................................74
9.6. Verzelfstandiging van persoonlijke relaties......................................................................75
2
,HST 1: Het Sociologisch Perspectief
1.1 Het sociale en de sociologie
sociologie → socius = 'het sociale' + logos = 'rede, studie' ⇒ de wetenschap van het
sociale
zelfde studieobject materieel object als andere wetenschappers MAAR ≠ benaderingswijze
formeel object ⇒ sociologisch perspectief: "aandacht vr relaties en onderlinge
afhankelijkheden"
"Het sociale" → 4 vragen ?
1. Hoe is sociale orde mogelijk? orde in diversiteit??
2. Hoe beïnvloedt 'het sociale' het individuele leven? sociale ongelijkheid??
3. In wat vr sml leven wij thans en waar gaan we nr toe? meer
europeanisering/globalisering??
4. Hoe komen we tot een algemeen en empirische onderbouwde kennis vh sociale?
(laten we buiten beschouwing)
o kwantitatief: cijfers, data
o kwalitatief: diepte, levensechtheid, observaties, interviews → dichter bij de
sociale geleefdheid
Sociologische DRIEHOEK:
empirisch onderzk combineren met theoriën en concepten kennis halen uit wisselwerking
ondrzk & theorie
3
, 1.2 Over sociale relaties, bindingen en verbanden
Basiseenheden:
Sociale relaties /verhouding/betrekkingen (synoniemen) → kunnen pas ontstaan uit
sociale handelingen (handelen ve actor geörienteerd op het handelen ve andere actor)
die nr elkaar verwijzen en met elkaar verweven raken waarin → 2 of meer actoren mee
spelen (indiv / collectieve eenheden met een handelingsvermogen)
actie reactie → interactie
⇒ Samenhandelen
Kenmerken
1. Zelfreferentialiteit: sociale handelingen verwijzen naar voorgaande soc. hand.
2. Dynamisch, tijdgebonden proces; procesmatigheid: soc.hand. komen na elkaar
id tijd, sociale verandering voortdurend
3. Relatieve openheid, onvoorspelbaarheid: weet niet wat antwoord zal zijn
4. Minimum a bewuste / psychische betrokkenheid; reflexieve monitoring v
handelen: mentale betrokkenheid , erbij zijn met je hoofd
**Sociale bindingen ~**Afhankelijkheidsverhoudingen: actoren hebben elkaar nodig, afh. v
elkaar
→ sociale verbanden:
samenhangend geheel v sociale bindingen
zekere duurzaamheid
vr derden geobserveerde grenzen ****bvb; klas, gezin, families, collega's, vakbonden,
ziekenhuizen, ...
1. cognitieve bindingen / verbanden / netwerken* : kennis centraal
2. economische: bedrijven
3. politieke: EU, België natiestaat
4. affectieve: emotioneel diepe band, persoonlijk intieme banden ( niet echt groot
netwerk want eerder kleine groep)
⇒ actoren → soc handelen → soc relaties/ verhoudingen → soc bindingen → soc verbanden
4
HST 1: Het Sociologisch Perspectief.............................................................................................3
1.1 Het sociale en de sociologie............................................................................................... 3
1.2 Over sociale relaties, bindingen en verbanden...................................................................4
1.3 Van veralgemeende afhankelijkheid nr wereldsamenleving...............................................5
1.4 Sociologische verbeeldingskracht.......................................................................................5
1.5 Sociologie en sociaal engagement......................................................................................6
1.6 Onbedoelde gevolgen.........................................................................................................6
HST 2: Ordening en invloed vh sociale.........................................................................................7
2.1 Sociale structuren en verwachtingen..................................................................................7
2.2 Objectieve en Subjectieve ongelijkheid..............................................................................9
2.3 De hedendaagse klassenmaatschappij.............................................................................10
2.4 Sociale ongelijkheid in meervoud.....................................................................................12
2.5 Zelfdwang en socialisatie................................................................................................. 14
2.6 Primaire, secundaire en tertiaire socialisatie....................................................................15
2.7 Persoonlijke en collectieve identiteit.................................................................................17
HST 3: Het Hedendaagse samenleven.......................................................................................18
3.1 De gedifferentiëerde maatschappij...................................................................................19
3.2 De moderniteit van de sociologie.....................................................................................21
3.3 Globalisering of leven in de wereldsamenleving...............................................................23
3.4 Individualisering............................................................................................................... 24
Kanttekeningen................................................................................................................... 25
Gevolgen van individualisering............................................................................................26
3.5 Het geïndividualiseerde samenleven................................................................................26
Beck: individualisering van de sociale ongelijkheid.............................................................27
HST 4: Grondleggers vd Sociologie............................................................................................28
4.1 De ontdekking van het sociale..........................................................................................28
4.2 De uitvinding van de sociologie........................................................................................29
4.3 Marx over klassen.............................................................................................................30
4.4 Marx’ materialistische maatschappijvisie.........................................................................31
4.5. Durkheims sociale feiten................................................................................................. 34
4.6. Durkheims visie op sociale orde......................................................................................35
4.7 Webers ‘begrijpende’ sociologie.......................................................................................36
4.8. Weber over typen van handelen & sociale orde...............................................................37
4.9. Kapitalisme volgens Weber............................................................................................. 38
HST 5: Sociologische visisies in meervoud.................................................................................39
5.1 Van Marx naar Kritische Theorie (geen leerstof)...............................................................39
5.2 De conflictsociologische traditie.......................................................................................39
5.3 Bourdieus klassenmodel...................................................................................................41
1
, 5.4 Klassenhabitus en cultuur.................................................................................................44
5.5 Sociale systeemtheorie, versie Parsons............................................................................46
5.6. Mertons functionalisme................................................................................................... 47
5.7. Sociale systeemtheorie, versie Luhmann.........................................................................47
5.8. Symbolisch interactionisme volgens Blumer....................................................................47
5.9. Basistegenstellingen binnen de sociologie.......................................................................48
HST 6: Cultuur als gedachtegoed...............................................................................................50
6.1. Mentalistisch cultuurbegrip (Durkheim)...........................................................................50
6.2 Geïnstitutionaliseerde cultuur...........................................................................................51
6.3 Durkheim over zelfdoding.................................................................................................53
6.4 De anomische mens......................................................................................................... 55
6.5 Mertons herformulering vh anomiebegrip.........................................................................56
6.7 Cultuur als ideologie......................................................................................................... 57
HST 7: Cultuur als betekenisgeving...........................................................................................60
7.1. Interpretatief cultuurbegrip (Max Weber)........................................................................60
7.2. Taal als cultuur................................................................................................................ 61
7.3. Interpreteren als classificeren......................................................................................... 63
7.4. Culturele interpretatiestrijd & cultureel grenswerk..........................................................64
7.5. Gerealiseerde betekenissen............................................................................................ 65
7.6. Tekenwaarde en interpretatie- of definitiemacht.............................................................65
7.7 Kennis is macht................................................................................................................ 66
Hoofdstuk 9: Sociale rollen en relaties.......................................................................................67
9.1. Mens als rollenspeler....................................................................................................... 67
9.2. Over rollenconflicten....................................................................................................... 69
9.3. Rol making, actieve homo sociologicus...........................................................................71
9.4. Goffmans dramaturgisch perspectief...............................................................................72
9.5. Parsons’ patroonvariabelen.............................................................................................74
9.6. Verzelfstandiging van persoonlijke relaties......................................................................75
2
,HST 1: Het Sociologisch Perspectief
1.1 Het sociale en de sociologie
sociologie → socius = 'het sociale' + logos = 'rede, studie' ⇒ de wetenschap van het
sociale
zelfde studieobject materieel object als andere wetenschappers MAAR ≠ benaderingswijze
formeel object ⇒ sociologisch perspectief: "aandacht vr relaties en onderlinge
afhankelijkheden"
"Het sociale" → 4 vragen ?
1. Hoe is sociale orde mogelijk? orde in diversiteit??
2. Hoe beïnvloedt 'het sociale' het individuele leven? sociale ongelijkheid??
3. In wat vr sml leven wij thans en waar gaan we nr toe? meer
europeanisering/globalisering??
4. Hoe komen we tot een algemeen en empirische onderbouwde kennis vh sociale?
(laten we buiten beschouwing)
o kwantitatief: cijfers, data
o kwalitatief: diepte, levensechtheid, observaties, interviews → dichter bij de
sociale geleefdheid
Sociologische DRIEHOEK:
empirisch onderzk combineren met theoriën en concepten kennis halen uit wisselwerking
ondrzk & theorie
3
, 1.2 Over sociale relaties, bindingen en verbanden
Basiseenheden:
Sociale relaties /verhouding/betrekkingen (synoniemen) → kunnen pas ontstaan uit
sociale handelingen (handelen ve actor geörienteerd op het handelen ve andere actor)
die nr elkaar verwijzen en met elkaar verweven raken waarin → 2 of meer actoren mee
spelen (indiv / collectieve eenheden met een handelingsvermogen)
actie reactie → interactie
⇒ Samenhandelen
Kenmerken
1. Zelfreferentialiteit: sociale handelingen verwijzen naar voorgaande soc. hand.
2. Dynamisch, tijdgebonden proces; procesmatigheid: soc.hand. komen na elkaar
id tijd, sociale verandering voortdurend
3. Relatieve openheid, onvoorspelbaarheid: weet niet wat antwoord zal zijn
4. Minimum a bewuste / psychische betrokkenheid; reflexieve monitoring v
handelen: mentale betrokkenheid , erbij zijn met je hoofd
**Sociale bindingen ~**Afhankelijkheidsverhoudingen: actoren hebben elkaar nodig, afh. v
elkaar
→ sociale verbanden:
samenhangend geheel v sociale bindingen
zekere duurzaamheid
vr derden geobserveerde grenzen ****bvb; klas, gezin, families, collega's, vakbonden,
ziekenhuizen, ...
1. cognitieve bindingen / verbanden / netwerken* : kennis centraal
2. economische: bedrijven
3. politieke: EU, België natiestaat
4. affectieve: emotioneel diepe band, persoonlijk intieme banden ( niet echt groot
netwerk want eerder kleine groep)
⇒ actoren → soc handelen → soc relaties/ verhoudingen → soc bindingen → soc verbanden
4
