Hoofdstuk 2: Glucocor0coïden
Inleiding
- Afgeleid van endogene glucocor1coïden in lichaam: cor1sol
- Bijnierschors produceert cor1costeroïden
→ Mineralocor1coïden: aldosteron
§ Func1e: water en elektrolyten balans
→ Glucocor1coïden: cor1sol
§ Func1e: koolhydraten en proteïnemetabolisme + an1-inflammatoir en
immuunsuppressief
• Ook invloed op water en elektrolyten balans
§ VrijzeGng onder controle van ACTH (voorkwab hypofyse)
• 2 effecten
o S1mula1e synthese (uit cholesterol) en vrijzeGng glucocor1coïden
o Chronisch voedend/trofisch effect op bijnierschors
§ Chronische glucocor1coïden toedienen => via feedback
chronische ACTH onderdrukking => tropisch effect ↘
=> bijnierschorsatrofie => nooit acuut toediening
glucocor1coïd stoppen, want fundamenteel stresshormoon
en anders Addison crisis à wel langzaam aVouwen
• VrijzeGng onder controle van:
o CRH/CRF (hypothalamus)
o ADH/vasopressine (achterkwab hypofyse)
§ Dehydrata1e of te hoge plasma osmolaliteit => ADH => vocht
bijhouden
§ Hypothalamo-hypofysaire-bijnieras
• “kort” nega1ef feedback systeem: ACTH onderdrukt vrijzeGng CRH
• “lang” nega1ef feedback systeem: cor1sol onderdrukt ACTH en CRH
§ Diurn patroon: vooral ’s ochtends geproduceerd en laagste rond middernacht
• Toediening bij voorkeur s’ ochtends, want anders slapeloosheid (insomnia)
want is een stresshormoon
Werkingsmechanisme
- Glucocor(coïdreceptoren (GR)
→ In vrijwel alle weefsels
→ Intracellulaire nucleaire receptoren à controle op gentranscrip1e
§ Conforma1everandering na binding waardoor DNA-bindend domein vrijkomt
§ Dimerisa1e 2 geac1veerde receptoren
§ Naar kern en binding aan GRE (Glucocor1coïd Responsive Elements) => proteïne-
synthese inhiberen of induceren
- Cor(sol is lipofiel, want moet in cel geraken via diffusie
→ Bindt in circula1e aan CBG (cor1costeroïd bindend globuline) en albumine (want lipofiel)
à binnen in cel over plasmamembraan à vindt GR à naar kern cel: bindt respons
elementen (stukjes in gene1sch materiaal) => bepaalde genen meer of minder tot expressie:
minder produc1e pro-inflammatoire mediatoren
- Laten(e(jd: effecten pas na enkele uren
, Chemie cor3sol
- Lipofiel
- Nadeel: niet alleen an1-inflammatoire glucocor1coïd effecten, maar ook wat mineralocor1coïd
effecten: vochtreten1e + NaCl reten1e + K-secre1e => BP s1jging => (long)oedeem
→ Synthe1sche ontwikkeld met bedoeling minder mineralocor1coïd effect te hebben
- Structureel verwante moleculen die krach1ger an1-inflammatoir zijn en minder krach1g werken als
mineralocor1coïd (zie tabel)
→ Nooit helemaal geen mineralocor1coïd effect
→ Prednisolon: 4x krach1ger an1-inflammatoir dan cor1sol + iets minder mineralocor1coïd
→ 9-alfa-fluorocor1sol: zowel gluco als mineralo werking à gebruikt als subs1tu1etherapie bij
bijnierschorsinsufficiën1e (ziekte van Addison)
- -ol = hydroxyl func1e (alcohol) à = hydrocor1son
→ <-> cor1son = keton: niet werkzaam, moet geac1veerd worden tot cor1sol (pro-drug)
→ Ook prednisolon <-> prednison moet geac1veerd worden tot prednizolon
Farmacokine3ek en farmacodynamiek
- Kan op alle mogelijke manieren toegediend worden: tablegen, zalven, IM, IV, … à want gemakkelijk
over membranen
- Dissocia1e tussen kine1ek en dynamiek
→ <-> meeste geneesmiddelen: plasmaconcentra1e verloopt parallel met effect
→ Sommige geneesmiddelen: dissocia1e à farmacodynamische/biologische halfwaarde1jd
beduidend langer dan plasma halfwaarde1jd
§ Bv.: glucocor1coïden
• Invloed op transcrip1e en transla1e à vraagt 1jd, niet acuut
• Plasmaspiegel (kine1ek) ander verloop i.f.v. 1jd dan effect (dynamiek)
• Bv.: cor1sol korte halfwaarde1jd, terwijl effect veel later ontstaat en langer
aanhoudt dan vermoed o.b.v. kine1ek
§ Bv.: PPI bindt irreversibel met K/H-ATPase in pariëtale cel: plasmaspiegel daalt snel,
maar effect houdt lang aan want irreversibel
§ Bv.: aspirine: korte halfwaarde1jd, maar bindt irreversibel met COX => an1-
aggregerend effect duur 7 dagen
- Kort, intermediair en langwerkende glucocor1coïden
- Ene vervangen door andere alankelijk van poten1e (equipotente dosissen)
→ Bv.: dosis cor1sol van 20 mg komt overeen met dosis prednisolon van 5 mg (4x krach1ger
an1-inflammatoir)
→ Naarmate van kort naar langwerkend, poten1e groter (kleine hoeveelheden langdurig an1-
inflammatoir effect)
Farmacodynamiek
- Laten(e(jd (2-8u): door transcrip1e en transla1e
- An(-inflammatoir en eventueel ook immunosuppressief
→ Niet zwart-wit: alankelijk van dosis
§ Ontsteking remmen is efficaciteit van verdedigingssysteem onderdrukken, maar
teveel leidt tot opportunis1sche infec1es door immuunsuppressie
§ Vage grens, dosisalankelijk: an1-inflammatoir lagere dosis
- 2 grote groepen effecten (geen details)
→ Effecten op WBCs
Inleiding
- Afgeleid van endogene glucocor1coïden in lichaam: cor1sol
- Bijnierschors produceert cor1costeroïden
→ Mineralocor1coïden: aldosteron
§ Func1e: water en elektrolyten balans
→ Glucocor1coïden: cor1sol
§ Func1e: koolhydraten en proteïnemetabolisme + an1-inflammatoir en
immuunsuppressief
• Ook invloed op water en elektrolyten balans
§ VrijzeGng onder controle van ACTH (voorkwab hypofyse)
• 2 effecten
o S1mula1e synthese (uit cholesterol) en vrijzeGng glucocor1coïden
o Chronisch voedend/trofisch effect op bijnierschors
§ Chronische glucocor1coïden toedienen => via feedback
chronische ACTH onderdrukking => tropisch effect ↘
=> bijnierschorsatrofie => nooit acuut toediening
glucocor1coïd stoppen, want fundamenteel stresshormoon
en anders Addison crisis à wel langzaam aVouwen
• VrijzeGng onder controle van:
o CRH/CRF (hypothalamus)
o ADH/vasopressine (achterkwab hypofyse)
§ Dehydrata1e of te hoge plasma osmolaliteit => ADH => vocht
bijhouden
§ Hypothalamo-hypofysaire-bijnieras
• “kort” nega1ef feedback systeem: ACTH onderdrukt vrijzeGng CRH
• “lang” nega1ef feedback systeem: cor1sol onderdrukt ACTH en CRH
§ Diurn patroon: vooral ’s ochtends geproduceerd en laagste rond middernacht
• Toediening bij voorkeur s’ ochtends, want anders slapeloosheid (insomnia)
want is een stresshormoon
Werkingsmechanisme
- Glucocor(coïdreceptoren (GR)
→ In vrijwel alle weefsels
→ Intracellulaire nucleaire receptoren à controle op gentranscrip1e
§ Conforma1everandering na binding waardoor DNA-bindend domein vrijkomt
§ Dimerisa1e 2 geac1veerde receptoren
§ Naar kern en binding aan GRE (Glucocor1coïd Responsive Elements) => proteïne-
synthese inhiberen of induceren
- Cor(sol is lipofiel, want moet in cel geraken via diffusie
→ Bindt in circula1e aan CBG (cor1costeroïd bindend globuline) en albumine (want lipofiel)
à binnen in cel over plasmamembraan à vindt GR à naar kern cel: bindt respons
elementen (stukjes in gene1sch materiaal) => bepaalde genen meer of minder tot expressie:
minder produc1e pro-inflammatoire mediatoren
- Laten(e(jd: effecten pas na enkele uren
, Chemie cor3sol
- Lipofiel
- Nadeel: niet alleen an1-inflammatoire glucocor1coïd effecten, maar ook wat mineralocor1coïd
effecten: vochtreten1e + NaCl reten1e + K-secre1e => BP s1jging => (long)oedeem
→ Synthe1sche ontwikkeld met bedoeling minder mineralocor1coïd effect te hebben
- Structureel verwante moleculen die krach1ger an1-inflammatoir zijn en minder krach1g werken als
mineralocor1coïd (zie tabel)
→ Nooit helemaal geen mineralocor1coïd effect
→ Prednisolon: 4x krach1ger an1-inflammatoir dan cor1sol + iets minder mineralocor1coïd
→ 9-alfa-fluorocor1sol: zowel gluco als mineralo werking à gebruikt als subs1tu1etherapie bij
bijnierschorsinsufficiën1e (ziekte van Addison)
- -ol = hydroxyl func1e (alcohol) à = hydrocor1son
→ <-> cor1son = keton: niet werkzaam, moet geac1veerd worden tot cor1sol (pro-drug)
→ Ook prednisolon <-> prednison moet geac1veerd worden tot prednizolon
Farmacokine3ek en farmacodynamiek
- Kan op alle mogelijke manieren toegediend worden: tablegen, zalven, IM, IV, … à want gemakkelijk
over membranen
- Dissocia1e tussen kine1ek en dynamiek
→ <-> meeste geneesmiddelen: plasmaconcentra1e verloopt parallel met effect
→ Sommige geneesmiddelen: dissocia1e à farmacodynamische/biologische halfwaarde1jd
beduidend langer dan plasma halfwaarde1jd
§ Bv.: glucocor1coïden
• Invloed op transcrip1e en transla1e à vraagt 1jd, niet acuut
• Plasmaspiegel (kine1ek) ander verloop i.f.v. 1jd dan effect (dynamiek)
• Bv.: cor1sol korte halfwaarde1jd, terwijl effect veel later ontstaat en langer
aanhoudt dan vermoed o.b.v. kine1ek
§ Bv.: PPI bindt irreversibel met K/H-ATPase in pariëtale cel: plasmaspiegel daalt snel,
maar effect houdt lang aan want irreversibel
§ Bv.: aspirine: korte halfwaarde1jd, maar bindt irreversibel met COX => an1-
aggregerend effect duur 7 dagen
- Kort, intermediair en langwerkende glucocor1coïden
- Ene vervangen door andere alankelijk van poten1e (equipotente dosissen)
→ Bv.: dosis cor1sol van 20 mg komt overeen met dosis prednisolon van 5 mg (4x krach1ger
an1-inflammatoir)
→ Naarmate van kort naar langwerkend, poten1e groter (kleine hoeveelheden langdurig an1-
inflammatoir effect)
Farmacodynamiek
- Laten(e(jd (2-8u): door transcrip1e en transla1e
- An(-inflammatoir en eventueel ook immunosuppressief
→ Niet zwart-wit: alankelijk van dosis
§ Ontsteking remmen is efficaciteit van verdedigingssysteem onderdrukken, maar
teveel leidt tot opportunis1sche infec1es door immuunsuppressie
§ Vage grens, dosisalankelijk: an1-inflammatoir lagere dosis
- 2 grote groepen effecten (geen details)
→ Effecten op WBCs
