Taal in de bovenbouw
Robert Bos
Samenvatting tentamen taal in de bovenbo6
[Company Address]
,Inhoudsopgave
Portaal.............................................................................................................................................. 3
Hoofdstuk 1: Taal en taalonderwijs........................................................................................................... 3
Hoofdstuk 3: Mondelinge taalvaardigheid............................................................................................. 4
Hoofdstuk 5: Geletterdheid: lezen............................................................................................................ 16
Hoofdstuk 6: geletterdheid: schrijven..................................................................................................... 32
Hoofdstuk 7: Taalbeschouwing................................................................................................................. 36
Spelling........................................................................................................................................... 45
Hoofdstuk 5: instructie.................................................................................................................................. 45
Hoofdstuk 6: werkvormen en hulpmiddelen........................................................................................45
Hoofdstuk 7: toetsing en evaluatie.......................................................................................................... 47
Hoofdstuk 10: de werkwoordspelling..................................................................................................... 47
Taal & Didactiek.......................................................................................................................... 49
Hoofdstuk 2: het leesproces......................................................................................................................... 49
Hoofdstuk 4: doelstellingen en leerstofordening...............................................................................50
Hoofdstuk 5: instructie.................................................................................................................................. 51
Hoofdstuk 6: werkvormen en hulpmiddelen........................................................................................52
Hoofdstuk 7: evaluatie van het leesonderwijs.....................................................................................52
2
,Portaal
Hoofdstuk 1: Taal en taalonderwijs
1.2.1.visies op taal
- Traditioneel taalonderwijs
Taal als belangrijke drager in onze c6lt66r. Er ligt nadr6k op schrifelijke
vaardigheden die geïsoleerd aangeleerd k6nnen orden. Het is goed of fo6t. De
leerkracht heef de rol als overdrager van de leerstof.
- Thematisch-c6rsorisch taalonder ijs
Taal leren door de taal te gebr6iken.
- Taal bij alle vakken
Taal is meer dan materie die geleerd moet orden, en dat je door middel van taal
k6nt leren. De leerkracht moet zorgen voor interactie binnen de groep. Door
bijvoorbeeld te praten over een nat66rk6ndig verschijnsel zinken en drijven.
- Communicatief taalonderwijs
Leerlingen moeten goed mondeling en schrifelijk leren comm6niceren.
Leerkrachten moeten reële comm6nicatieve sit6aties creëren zoals die ook b6iten de
school zich voordoen.
- Strategisch taalonderwijs
Leerlingen moeten voor het 6itvoeren van comm6nicatieve taken strategieën
moeten leren beheersen.
- Taakgericht taalonderwijs
Er moet taalonder ijs plaatsvinden van6it taken die de leerlingen zelf hebben
gekozen en inho6delijk interessant vinden.
- Interactief taalonderwijs
Tien 6itgangsp6nten
Taalont ikkeling is een emancipatorisch proces
Taalont ikkeling is een sociaal proces
Er is aandacht voor coöperatief leren
Taalont ikkeling is een actief proces
Metacognitie is belangrijk
Het onder ijs is ederkerend
Het onder ijsrepertoire is feeibel
De instr6ctie is adaptief
De schoolorganisatie is effectief
Er is een afstemming van school, b66rt en gezin
Natuurlijke vaardigheden; spreken en l6isteren valt hieronder. Dit zijn namelijk
onderdelen die het kind in principe onbe 6st en vanzelf leert.
Culturele vaardigheden; schrijven en lezen omdat deze be 6st en systematisch
orden aangeleerd.
Taalbeschouwing
Het refecteren op de f6nctie van taal
- Communicatieve functie = hoe spreek je onbekende aan?
- Conceptualiserende functie = elke synoniemen zijn er voor een oord?
- Expressieve functie = hoe kan een tekst spannender gemaakt orden?
,Voor taal onderscheidt het referentiekader vier domeinen:
- schrijven
- spreken
- begrippenlijst en taalverzorging
- lezen
Onderscheid in t ee verschillende leersituaties:
- instructieve leersituatie; de leerkracht geef les van6it de directe instr6ctie
en at via oefeningen ordt ingeoefend.
- Constructieve leersituatie; de leerkracht gaat in op de leervragen van de
leerling. En aar hij via ankers (rijke, probleem-georiënteerde conteeten die
6itdagen om nie6 e problemen te verkennen) de leerlingen taalactiviteiten
laat 6itvoeren.
1.2.5.evaluatie van het taalonderwijs
Gebe6rt op 3 nivea6s:
- Macroniveau; Landelijk
- Mesoniveau; binnen een school
- Microniveau; groep en individ6 in de klas
Hoofdstuk 3: Mondelinge taalvaardigheid
H3.1.2: spreekvaardigheid
Spreken bestaat 6it meerdere elementen:
- Je moet de j6iste klank k6nnen prod6ceren
- Je moet eten elke klank bij elke betekenis hoort. Je moet d6s oorden
kennen om via spraak iets d6idelijk te maken
- Je moet de oorden in logische zinnen k6nnen plaatsen.
Invloed van de manier van spreken
- Individ6ele verschillen
o Uitdr6kking
o Accent
o Woordke6ze
o Non-verbale comm6nicatie
o Stat6s van de spreker
- Omgevingsfactoren
o Verschil t6ssen spreken in een vriendengroep of tijdens een
sollicitatie gesprek.
,H3.1.4: rol van de school bij mondelinge taalontwikkeling
Mondelinge taal is vluchtgee dan scheifeliike taal. Het is mindee afgewogen.
Zie blz. 92 in Portaal:
Cognitief Academisch Taalgebruik (CAT)e – taal dat ordt gebr6ikt op school
Algemeen Dagelijks Taalgebruik (DAT)e – taal dat ordt gebr6ikt in de directe
omgeving
H3.2: ontwikkelingslijnen van spreken, luisteren en gesprekken voeren
Aan de motivatie om leerlingen goed te leren spreken en l6isteren kan de school veel
doen:
- de school kan leerlingen de r6imte geven om te comm6niceren
- de school kan bevorderen dat leerlingen zich veilig voelen binnen de groep en
de school, zodat zij geen angst hebben om te spreken.
- Leraren k6nnen h6n best doen aan te sl6iten bij het nivea6 van de leerlingen
en proberen steeds stapjes verder te brengen in h6n ont ikkeling door
aandacht te besteden aan onder ijs in spreken, l6isteren en gesprekken
voeren.
3.2.1: wettelijke kader
Kerndoelen zijn gesteld om scholen te laten zien elk aanbod zij moeten geven om
de leerlingen een goed nivea6 te laten halen. Er zijn drie kerndoelen die betrekking
hebben op mondelinge taal:
1. De leerlingen leren informatie te ver erven 6it gesproken taal. Ze leren
tevens die informatie, mondeling of schrifelijk, gestr6ct6reerd eer te
geven.
2. De leerlingen leren zich naar vorm en inho6d 6it te dr6kken bij het geven en
vragen van informatie, het 6itbrengen van verslag, het geven van 6itleg, het
instr6eren en het disc6ssiëren.
3. De leerlingen leren informatie te beoordelen in disc6ssie en in een gesprek
dat informatief of opiniërend van karakter is en leren met arg6menten te
reageren.
Van6it deze kerndoelen zijn 8 leerlijnen mondelinge comm6nicatie geform6leerd:
1. deelnemen aan gesprekken
2. interactief leren
3. taalgebr6ik
4. oordenschat
5. begrijpend l6isteren
6. vertellen en presenteren
7. refectie op comm6nicatie
8. refectie op taal
De kerndoelen en leerlijnen zijn aanbod verplichtingen van scholen. Met andere
oorden: richt je onder ijs zo in dat leerlingen deze globale doelen k6nnen halen.
, Voor mondelinge vaardigheid staan de volgende algemene omschrijvingen in het
referentiekader. Leerlingen moeten aan het einde van de basisschool een
f6ndamentele nivea6 1F beheersen.
Algemene omschrijvingen Nivea6 1F Nivea6 1S/2F
(referentiekader) (F6ndamenteel nivea6) (Streefnivea6)
Gesprekken Kan eenvo6dige Kan in gesprekken over
gesprekken voeren over alledaagse en niet-
vertro6 de onder erpen alledaagse onder erpen
in het dagelijks leven op 6it de leef ereld en
en b6iten school. (beroeps)opleiding 6iting
geven aan persoonlijke
meningen, kan informatie
6it isselen en gevoelens
onder oorden brengen.
L6isteren Kan l6isteren naar Kan l6isteren naar teksten
eenvo6dige teksten over over alledaagse
alledaagse, concrete onder erpen,
onder erpen of over onder erpen die
onder erpen die aansl6iten bij de
aansl6iten bij de leef ereld van de
leef ereld van leerlingen. leerlingen of die verder
van de leerling af staan.
Spreken Kan in eenvo6dige Kan redelijk vloeiend en
be oordingen een helder ervaringen,
beschrijving geven, gebe6rtenissen,
informatie geven, meningen, ver achtingen
verslagen 6itbrengen, en gevoelens onder
6itleg en instr6ctie geven oorden bengen over
in alledaagse sit6aties in onder erpen 6it de
en b6iten school. (beroeps)opleiding en van
maatschappelijke aard.
3.2.2: Leerstofijnen
Zie tabel op blz. 100 t/m 104
3.3.1: Visies mondelinge taalvaardigheid
Teaditoneel taalondeewiis
Foc6s ligt vooral op lezen en schrijven en niet zo zeer op spreken en l6isteren. De
leerkracht foc6st zich voor op de 6itspraak (artic6leren) en de j6iste form6lering van
de zinnen (grammatica). Oefent veel op technische vaardigheden als: gedichten
maken, presentaties geven en het form6leren van zinnen.
Thematsch-cuesoeisch taalondeewiis
Mondelinge taalonder ijs meer aandacht. Maar vaak om het thema te bespreken. Er
ordt geen aparte spreek- en l6isterdoelen gesteld.
Robert Bos
Samenvatting tentamen taal in de bovenbo6
[Company Address]
,Inhoudsopgave
Portaal.............................................................................................................................................. 3
Hoofdstuk 1: Taal en taalonderwijs........................................................................................................... 3
Hoofdstuk 3: Mondelinge taalvaardigheid............................................................................................. 4
Hoofdstuk 5: Geletterdheid: lezen............................................................................................................ 16
Hoofdstuk 6: geletterdheid: schrijven..................................................................................................... 32
Hoofdstuk 7: Taalbeschouwing................................................................................................................. 36
Spelling........................................................................................................................................... 45
Hoofdstuk 5: instructie.................................................................................................................................. 45
Hoofdstuk 6: werkvormen en hulpmiddelen........................................................................................45
Hoofdstuk 7: toetsing en evaluatie.......................................................................................................... 47
Hoofdstuk 10: de werkwoordspelling..................................................................................................... 47
Taal & Didactiek.......................................................................................................................... 49
Hoofdstuk 2: het leesproces......................................................................................................................... 49
Hoofdstuk 4: doelstellingen en leerstofordening...............................................................................50
Hoofdstuk 5: instructie.................................................................................................................................. 51
Hoofdstuk 6: werkvormen en hulpmiddelen........................................................................................52
Hoofdstuk 7: evaluatie van het leesonderwijs.....................................................................................52
2
,Portaal
Hoofdstuk 1: Taal en taalonderwijs
1.2.1.visies op taal
- Traditioneel taalonderwijs
Taal als belangrijke drager in onze c6lt66r. Er ligt nadr6k op schrifelijke
vaardigheden die geïsoleerd aangeleerd k6nnen orden. Het is goed of fo6t. De
leerkracht heef de rol als overdrager van de leerstof.
- Thematisch-c6rsorisch taalonder ijs
Taal leren door de taal te gebr6iken.
- Taal bij alle vakken
Taal is meer dan materie die geleerd moet orden, en dat je door middel van taal
k6nt leren. De leerkracht moet zorgen voor interactie binnen de groep. Door
bijvoorbeeld te praten over een nat66rk6ndig verschijnsel zinken en drijven.
- Communicatief taalonderwijs
Leerlingen moeten goed mondeling en schrifelijk leren comm6niceren.
Leerkrachten moeten reële comm6nicatieve sit6aties creëren zoals die ook b6iten de
school zich voordoen.
- Strategisch taalonderwijs
Leerlingen moeten voor het 6itvoeren van comm6nicatieve taken strategieën
moeten leren beheersen.
- Taakgericht taalonderwijs
Er moet taalonder ijs plaatsvinden van6it taken die de leerlingen zelf hebben
gekozen en inho6delijk interessant vinden.
- Interactief taalonderwijs
Tien 6itgangsp6nten
Taalont ikkeling is een emancipatorisch proces
Taalont ikkeling is een sociaal proces
Er is aandacht voor coöperatief leren
Taalont ikkeling is een actief proces
Metacognitie is belangrijk
Het onder ijs is ederkerend
Het onder ijsrepertoire is feeibel
De instr6ctie is adaptief
De schoolorganisatie is effectief
Er is een afstemming van school, b66rt en gezin
Natuurlijke vaardigheden; spreken en l6isteren valt hieronder. Dit zijn namelijk
onderdelen die het kind in principe onbe 6st en vanzelf leert.
Culturele vaardigheden; schrijven en lezen omdat deze be 6st en systematisch
orden aangeleerd.
Taalbeschouwing
Het refecteren op de f6nctie van taal
- Communicatieve functie = hoe spreek je onbekende aan?
- Conceptualiserende functie = elke synoniemen zijn er voor een oord?
- Expressieve functie = hoe kan een tekst spannender gemaakt orden?
,Voor taal onderscheidt het referentiekader vier domeinen:
- schrijven
- spreken
- begrippenlijst en taalverzorging
- lezen
Onderscheid in t ee verschillende leersituaties:
- instructieve leersituatie; de leerkracht geef les van6it de directe instr6ctie
en at via oefeningen ordt ingeoefend.
- Constructieve leersituatie; de leerkracht gaat in op de leervragen van de
leerling. En aar hij via ankers (rijke, probleem-georiënteerde conteeten die
6itdagen om nie6 e problemen te verkennen) de leerlingen taalactiviteiten
laat 6itvoeren.
1.2.5.evaluatie van het taalonderwijs
Gebe6rt op 3 nivea6s:
- Macroniveau; Landelijk
- Mesoniveau; binnen een school
- Microniveau; groep en individ6 in de klas
Hoofdstuk 3: Mondelinge taalvaardigheid
H3.1.2: spreekvaardigheid
Spreken bestaat 6it meerdere elementen:
- Je moet de j6iste klank k6nnen prod6ceren
- Je moet eten elke klank bij elke betekenis hoort. Je moet d6s oorden
kennen om via spraak iets d6idelijk te maken
- Je moet de oorden in logische zinnen k6nnen plaatsen.
Invloed van de manier van spreken
- Individ6ele verschillen
o Uitdr6kking
o Accent
o Woordke6ze
o Non-verbale comm6nicatie
o Stat6s van de spreker
- Omgevingsfactoren
o Verschil t6ssen spreken in een vriendengroep of tijdens een
sollicitatie gesprek.
,H3.1.4: rol van de school bij mondelinge taalontwikkeling
Mondelinge taal is vluchtgee dan scheifeliike taal. Het is mindee afgewogen.
Zie blz. 92 in Portaal:
Cognitief Academisch Taalgebruik (CAT)e – taal dat ordt gebr6ikt op school
Algemeen Dagelijks Taalgebruik (DAT)e – taal dat ordt gebr6ikt in de directe
omgeving
H3.2: ontwikkelingslijnen van spreken, luisteren en gesprekken voeren
Aan de motivatie om leerlingen goed te leren spreken en l6isteren kan de school veel
doen:
- de school kan leerlingen de r6imte geven om te comm6niceren
- de school kan bevorderen dat leerlingen zich veilig voelen binnen de groep en
de school, zodat zij geen angst hebben om te spreken.
- Leraren k6nnen h6n best doen aan te sl6iten bij het nivea6 van de leerlingen
en proberen steeds stapjes verder te brengen in h6n ont ikkeling door
aandacht te besteden aan onder ijs in spreken, l6isteren en gesprekken
voeren.
3.2.1: wettelijke kader
Kerndoelen zijn gesteld om scholen te laten zien elk aanbod zij moeten geven om
de leerlingen een goed nivea6 te laten halen. Er zijn drie kerndoelen die betrekking
hebben op mondelinge taal:
1. De leerlingen leren informatie te ver erven 6it gesproken taal. Ze leren
tevens die informatie, mondeling of schrifelijk, gestr6ct6reerd eer te
geven.
2. De leerlingen leren zich naar vorm en inho6d 6it te dr6kken bij het geven en
vragen van informatie, het 6itbrengen van verslag, het geven van 6itleg, het
instr6eren en het disc6ssiëren.
3. De leerlingen leren informatie te beoordelen in disc6ssie en in een gesprek
dat informatief of opiniërend van karakter is en leren met arg6menten te
reageren.
Van6it deze kerndoelen zijn 8 leerlijnen mondelinge comm6nicatie geform6leerd:
1. deelnemen aan gesprekken
2. interactief leren
3. taalgebr6ik
4. oordenschat
5. begrijpend l6isteren
6. vertellen en presenteren
7. refectie op comm6nicatie
8. refectie op taal
De kerndoelen en leerlijnen zijn aanbod verplichtingen van scholen. Met andere
oorden: richt je onder ijs zo in dat leerlingen deze globale doelen k6nnen halen.
, Voor mondelinge vaardigheid staan de volgende algemene omschrijvingen in het
referentiekader. Leerlingen moeten aan het einde van de basisschool een
f6ndamentele nivea6 1F beheersen.
Algemene omschrijvingen Nivea6 1F Nivea6 1S/2F
(referentiekader) (F6ndamenteel nivea6) (Streefnivea6)
Gesprekken Kan eenvo6dige Kan in gesprekken over
gesprekken voeren over alledaagse en niet-
vertro6 de onder erpen alledaagse onder erpen
in het dagelijks leven op 6it de leef ereld en
en b6iten school. (beroeps)opleiding 6iting
geven aan persoonlijke
meningen, kan informatie
6it isselen en gevoelens
onder oorden brengen.
L6isteren Kan l6isteren naar Kan l6isteren naar teksten
eenvo6dige teksten over over alledaagse
alledaagse, concrete onder erpen,
onder erpen of over onder erpen die
onder erpen die aansl6iten bij de
aansl6iten bij de leef ereld van de
leef ereld van leerlingen. leerlingen of die verder
van de leerling af staan.
Spreken Kan in eenvo6dige Kan redelijk vloeiend en
be oordingen een helder ervaringen,
beschrijving geven, gebe6rtenissen,
informatie geven, meningen, ver achtingen
verslagen 6itbrengen, en gevoelens onder
6itleg en instr6ctie geven oorden bengen over
in alledaagse sit6aties in onder erpen 6it de
en b6iten school. (beroeps)opleiding en van
maatschappelijke aard.
3.2.2: Leerstofijnen
Zie tabel op blz. 100 t/m 104
3.3.1: Visies mondelinge taalvaardigheid
Teaditoneel taalondeewiis
Foc6s ligt vooral op lezen en schrijven en niet zo zeer op spreken en l6isteren. De
leerkracht foc6st zich voor op de 6itspraak (artic6leren) en de j6iste form6lering van
de zinnen (grammatica). Oefent veel op technische vaardigheden als: gedichten
maken, presentaties geven en het form6leren van zinnen.
Thematsch-cuesoeisch taalondeewiis
Mondelinge taalonder ijs meer aandacht. Maar vaak om het thema te bespreken. Er
ordt geen aparte spreek- en l6isterdoelen gesteld.
