ORGAANSYSTEMEN – HART EN VATEN: PRATICA
HISTOLOGIE PRATICUM
Hartspier Rat (M38, PAS-Ijzeraluin)
• Alle hartspieren (1 hartspiercel = 1 hartspiervezel) zijn afzonderlijk aanwezig en herkenbaar. Zij
zijn aan hun uiteinden wel zeer stevig met elkaar verbonden via membraanspecialisaties als
desmosomen (intermediaire filamenten) en fasciae adherentes (actine filamenten).
• Deze complexen van membraanspecialisaties zijn lichtmicroscopisch herkenbaar als glanslijnen
• De donkere band is de band waar actine en myosine over elkaar
liggen en de lichte band is de I- band: actine en actine vast aan Z-lijn.
In deze afbeelding zijn rode bloedcellen te zien als ‘donuts’. Verder zie je
platte langgerekte celkernen van endotheel -> endocardium. De rest is
myocardium weefsel: hartspieren en
bloedvaatjes. Ook zie je een deel van een
bloedvat: blauw gekleurde gebied.
Links zie je een relatief groot bloedvat, een
arterie. Hier is ook duidelijk gladspierweefsel
aanwezig. Rechts zie je een bloedvat met
relatief dunne wand. Je ziet alleen de inhoud: tunica
intima en verder niks: capillair of veneus. In de linker
afbeelding hier rechts zie je een venule.
De donkere kernen in het weefsel zijn van
fibroblasten of endotheel. Als er een bloedvat in de
buurt ligt dan zou je kunnen zeggen dat het van een
endotheel is, maar anders is het niet te zien.
De lichtere kernen zijn van hartspiercellen. De
kernen liggen centraal in de cel. Verder zie je
capillairen tussendoor. Ook zijn er glanslijnen
te zien. Deze zijn zichtbaar doordat de eiwitten
in de junctions kleuren. Bovendien zie je een
vertakking van een hartspiercel. Een
hartspiercel is met meerdere andere
hartspiercellen verbonden.
Er zijn rondom de celkernen lichte/witte plekken aanwezig. De
sacromeerstructuren wijken voor de celkernen,
waardoor je hier een lege plek krijgt, die niet kleurt.
In de lichte plek kun je korrels zien van organellen die
aanwezig zijn in de hartspiercel, zoals mitochondriën.
In de afbeelding links zie je bovenaan een schuindoorsnede en
onderaan een lengtedoorsnede. Bij dwarsaansnijdingen zijn de
kernen rond. En bij lengteaansnijdingen zijn de celkernen soort
stokbroden in de lengte.
Ook bindweefsel is aanwezig in het myocardium.
,Rechts is een afbeelding van een musculeuze arterie te zien in myocard weefsel. Er
zit een dikke laag met kernen omheen en dit zijn kernen van gladde spiercellen.
Vragen:
• Vraag 1-1: Door welk weefsel wordt de binnenkant van het hart (de atria en
ventrikels) bekleed?
Endotheel (endocardium) met daaronder bindweefsel
• Vraag 1-2: Uit welke weefsels zijn hartkleppen in feite opgebouwd?
Dichte vezelige bindweefsel (stevigheid) zit eronder en endotheel (endocardium) waar bloed
langs komt.
• Vraag 1-3: Tussen de hartspiercellen liggen endotheelcelkernen en fibroblastkernen. Hoe zijn
deze twee typen celkernen te onderscheiden?
Moeilijk te zeggen. Enige aanwijzing: endotheelcellen liggen alleen bij de bloedvaten. Specifieke
kleuring nodig.
• Vraag 1-4: Hoe zitten hartspiercellen aan elkaar vast?
Junctions in de glanslijnen: gap junctions, desmosomen en fasciae adherentes.
Hartspier Paard, Prukinjevezels (146C, HE)
• In de SA-knoop wordt de contractiestimulus van de atria
gegenereerd (pacemaker). Deze wordt vervolgens doorgegeven
aan de AV-knoop en de bundel van His, waarna de ventrikels
contraheren.
• De cellen in de bundel van His zijn de Purkinje cellen, deze
verschillen sterk van de hartspiercellen.
De hartspiercelkernen zijn te zien als paarse stipjes. Tussen de
cellen is bindweefsel zichtbaar. Tussen twee purkinjecellen zijn
soms een soort witte bolletjes te zien. Purkinjecellen zijn met elkaar
verbonden via desmosomen. Tijdens het prepareren zullen de
plekken waar de cellen niet goed verbonden zijn dmv desmosomen krimpen.
Hierdoor ontstaat er een lege ruimte. In de figuur hiernaast wijst de linker pijl naar de
gekrompen ruimte tussen twee purkinjecellen en rechts is een soort dun laagje
bindweefsel. In de purkinje cellen zijn soms kronkelige lijntjes te zien; de myofibrillen.
Dit komt omdat tijdens de embryonale ontwikkeling beide cellen uit dezelfde
voorloper komen.
De purkinjevezels bevinden zich in de bundel van his, deze is te zien
als een egaal roze structuur en bevindt zich aan de buitenkant. In
de afbeeldingen hiernaast zien de purkinjevezels te zien.
, Bindweefsel zit er tussen. In de linker afbeelding heb je
bovenaan bindweefsel en onder aan de purkinjevezels, dit
zijn grote lichtroze gekleurde cellen. Die purkinjecellen
zitten aan elkaar vast met behulp van desmosomen. Op
plekken waar cellen aan elkaar worden gehouden door
desmosomen kan weefsel niet krimpen met het
prepareren. Bij de andere plekken kan het weefsel wel
krimpen. Dit levert de lege ruimtes: postzegelrandjes. In
het cytoplasma van de Purkinje cellen zijn her en der
verspreid liggende myofibrillen te onderscheiden.
• Vraag 2-1: Relateer de morfologische verschillen tussen Purkinje-cellen en hartspiercellen aan
hun functies.
Purkinje-cellen zijn vele malen groter dan hartspiercellen. De Purkinje-cellen hebben een
postzegelrand die ontstaat door de desmosomen. In Purkinje-cellen zijn nog wel enige
myofibrillen zichtbaar maar deze zijn niet duidelijk geordend als in hartspiercellen. Purkinje-
cellen bevatten dus minder myofibrillen omdat de primaire functie het doorgeven van
elektrische signalen is en niet samentrekken. Purkinje-cellen bevatten ook erg veel gap-junctions.
Middelgrote Musculeuze Arterie (34D, trichroom en HE)
• In een trichroom coupe is elastine zeer donkerbruin gekleurd en collageen groen. Cellen zijn
roodachtig, evenals hun kernen.
• 3 lagen van de arteriewand van binnen naar buiten: tunica intima, tunica media, tunica
adventitia
HISTOLOGIE PRATICUM
Hartspier Rat (M38, PAS-Ijzeraluin)
• Alle hartspieren (1 hartspiercel = 1 hartspiervezel) zijn afzonderlijk aanwezig en herkenbaar. Zij
zijn aan hun uiteinden wel zeer stevig met elkaar verbonden via membraanspecialisaties als
desmosomen (intermediaire filamenten) en fasciae adherentes (actine filamenten).
• Deze complexen van membraanspecialisaties zijn lichtmicroscopisch herkenbaar als glanslijnen
• De donkere band is de band waar actine en myosine over elkaar
liggen en de lichte band is de I- band: actine en actine vast aan Z-lijn.
In deze afbeelding zijn rode bloedcellen te zien als ‘donuts’. Verder zie je
platte langgerekte celkernen van endotheel -> endocardium. De rest is
myocardium weefsel: hartspieren en
bloedvaatjes. Ook zie je een deel van een
bloedvat: blauw gekleurde gebied.
Links zie je een relatief groot bloedvat, een
arterie. Hier is ook duidelijk gladspierweefsel
aanwezig. Rechts zie je een bloedvat met
relatief dunne wand. Je ziet alleen de inhoud: tunica
intima en verder niks: capillair of veneus. In de linker
afbeelding hier rechts zie je een venule.
De donkere kernen in het weefsel zijn van
fibroblasten of endotheel. Als er een bloedvat in de
buurt ligt dan zou je kunnen zeggen dat het van een
endotheel is, maar anders is het niet te zien.
De lichtere kernen zijn van hartspiercellen. De
kernen liggen centraal in de cel. Verder zie je
capillairen tussendoor. Ook zijn er glanslijnen
te zien. Deze zijn zichtbaar doordat de eiwitten
in de junctions kleuren. Bovendien zie je een
vertakking van een hartspiercel. Een
hartspiercel is met meerdere andere
hartspiercellen verbonden.
Er zijn rondom de celkernen lichte/witte plekken aanwezig. De
sacromeerstructuren wijken voor de celkernen,
waardoor je hier een lege plek krijgt, die niet kleurt.
In de lichte plek kun je korrels zien van organellen die
aanwezig zijn in de hartspiercel, zoals mitochondriën.
In de afbeelding links zie je bovenaan een schuindoorsnede en
onderaan een lengtedoorsnede. Bij dwarsaansnijdingen zijn de
kernen rond. En bij lengteaansnijdingen zijn de celkernen soort
stokbroden in de lengte.
Ook bindweefsel is aanwezig in het myocardium.
,Rechts is een afbeelding van een musculeuze arterie te zien in myocard weefsel. Er
zit een dikke laag met kernen omheen en dit zijn kernen van gladde spiercellen.
Vragen:
• Vraag 1-1: Door welk weefsel wordt de binnenkant van het hart (de atria en
ventrikels) bekleed?
Endotheel (endocardium) met daaronder bindweefsel
• Vraag 1-2: Uit welke weefsels zijn hartkleppen in feite opgebouwd?
Dichte vezelige bindweefsel (stevigheid) zit eronder en endotheel (endocardium) waar bloed
langs komt.
• Vraag 1-3: Tussen de hartspiercellen liggen endotheelcelkernen en fibroblastkernen. Hoe zijn
deze twee typen celkernen te onderscheiden?
Moeilijk te zeggen. Enige aanwijzing: endotheelcellen liggen alleen bij de bloedvaten. Specifieke
kleuring nodig.
• Vraag 1-4: Hoe zitten hartspiercellen aan elkaar vast?
Junctions in de glanslijnen: gap junctions, desmosomen en fasciae adherentes.
Hartspier Paard, Prukinjevezels (146C, HE)
• In de SA-knoop wordt de contractiestimulus van de atria
gegenereerd (pacemaker). Deze wordt vervolgens doorgegeven
aan de AV-knoop en de bundel van His, waarna de ventrikels
contraheren.
• De cellen in de bundel van His zijn de Purkinje cellen, deze
verschillen sterk van de hartspiercellen.
De hartspiercelkernen zijn te zien als paarse stipjes. Tussen de
cellen is bindweefsel zichtbaar. Tussen twee purkinjecellen zijn
soms een soort witte bolletjes te zien. Purkinjecellen zijn met elkaar
verbonden via desmosomen. Tijdens het prepareren zullen de
plekken waar de cellen niet goed verbonden zijn dmv desmosomen krimpen.
Hierdoor ontstaat er een lege ruimte. In de figuur hiernaast wijst de linker pijl naar de
gekrompen ruimte tussen twee purkinjecellen en rechts is een soort dun laagje
bindweefsel. In de purkinje cellen zijn soms kronkelige lijntjes te zien; de myofibrillen.
Dit komt omdat tijdens de embryonale ontwikkeling beide cellen uit dezelfde
voorloper komen.
De purkinjevezels bevinden zich in de bundel van his, deze is te zien
als een egaal roze structuur en bevindt zich aan de buitenkant. In
de afbeeldingen hiernaast zien de purkinjevezels te zien.
, Bindweefsel zit er tussen. In de linker afbeelding heb je
bovenaan bindweefsel en onder aan de purkinjevezels, dit
zijn grote lichtroze gekleurde cellen. Die purkinjecellen
zitten aan elkaar vast met behulp van desmosomen. Op
plekken waar cellen aan elkaar worden gehouden door
desmosomen kan weefsel niet krimpen met het
prepareren. Bij de andere plekken kan het weefsel wel
krimpen. Dit levert de lege ruimtes: postzegelrandjes. In
het cytoplasma van de Purkinje cellen zijn her en der
verspreid liggende myofibrillen te onderscheiden.
• Vraag 2-1: Relateer de morfologische verschillen tussen Purkinje-cellen en hartspiercellen aan
hun functies.
Purkinje-cellen zijn vele malen groter dan hartspiercellen. De Purkinje-cellen hebben een
postzegelrand die ontstaat door de desmosomen. In Purkinje-cellen zijn nog wel enige
myofibrillen zichtbaar maar deze zijn niet duidelijk geordend als in hartspiercellen. Purkinje-
cellen bevatten dus minder myofibrillen omdat de primaire functie het doorgeven van
elektrische signalen is en niet samentrekken. Purkinje-cellen bevatten ook erg veel gap-junctions.
Middelgrote Musculeuze Arterie (34D, trichroom en HE)
• In een trichroom coupe is elastine zeer donkerbruin gekleurd en collageen groen. Cellen zijn
roodachtig, evenals hun kernen.
• 3 lagen van de arteriewand van binnen naar buiten: tunica intima, tunica media, tunica
adventitia
