2017
Slachtofferbewust en
herstelgericht reclasseren
Aandacht voor slachtoffers en herstel in het werk met daders
en verdachten
Auteur: Joëlle Netjes Onderwijsinstelling: Haagse Hogeschool
Studentnummer: 13073044 Faculteit: SWE
E-mailadres: Opleiding: MWD
Telefoonnummer: 0639252183 Studiejaar: 2016/2017
Opdrachtgever: GGZ Reclassering Palier Document: Onderzoeksrapport
Afdeling: Begeleiding & toezicht Docentbegeleider: B. Peper
Contactpersoon: Corine Barnhoorn Docentbeoordelaar: D. Rambaran
E-mail: Poging: 1
Telefoonnummer: 088-3571357 Plaats en datum 8 mei 2017, Den Haag
,Onderzoeksrapport Slachtofferbewust en herstelgericht reclasseren 2017 Pagina |1
, Samenvatting
Sinds de positie van het slachtoffer is versterkt in de Nederlandse wetgeving en het strafrecht, waarin
een slachtofferbewuste en herstelgerichte benadering centraal staat, heeft GGZ Reclassering Palier de
opdracht gekregen om dit gedachtengoed te integreren in hun werk met verdachten en daders. Dit
zorgt voor een omschakeling in het werk van reclasseringswerkers, omdat de reclassering van oorsprong
een dadergerichte organisatie is met de focus op risicobeheersing en re-socialisering van de cliënt. De
staf van GGZ Reclassering Palier veronderstelt dat zij veel hebben gedaan om het slachtofferbewust en
herstelgericht werken in te bedden op de afdeling Begeleiding en toezicht, maar dat deze manier van
werken tot op heden nog niet is ingedaald in het handelen van de toezichthouders. Het doel van dit
onderzoek is om het handelen en de ervaring van de medewerkers inzichtelijk te maken en de
organisatie te voorzien van bruikbare aanbevelingen om de implementatie te bevorderen. De volgende
hoofdvraag staat centraal in dit onderzoek:
‘‘Hoe wordt het slachtofferbewust en herstelgericht werken binnen de afdeling Begeleiding &
toezicht van GGZ Reclassering Palier vormgegeven?’’
De vraagstelling is onderzocht door uitvoering van literatuur- en praktijkonderzoek. Er zijn in totaal elf
professionals geïnterviewd, bestaande uit toezichthouders en de staf. Een tweetal van deze
medewerkers hebben een rol in het verspreiden van het slachtofferbewuste en herstelgerichte
gedachtengoed in de organisatie, ook wel ambassadeurs genoemd. In deze interviews stonden de
ervaring en het handelen met betrekking tot de implementatie en het slachtofferbewustzijn van de
toezichthouders centraal. Daarnaast is er tijdens de intercollegiale toetsing van vier zelfsturende
regioteams en een overlegmoment van de Palier ambassadeurs geobserveerd.
Uit het onderzoek blijkt dat in de afgelopen jaren verschillende interventies hebben plaatsgevonden om
het slachtofferbewustzijn van de toezichthouders, dat nodig is om deze manier van werken te
integreren, te bevorderen. Het ontbreekt de toezichthouders echter op dit moment aan duidelijkheid,
actualiteit en betrokkenheid. Ondanks dat het belang voor slachtofferbewust en herstelgericht werken
wordt ingezien, richten de toezichthouders zich nog voornamelijk op de cliënten en de actuele risico’s
en staan zij niet altijd stil bij de impact op het slachtoffer. Het werken met daders kan zorgen voor een
tunnelvisie en beroepsdeformatie. De aandacht voor het slachtoffer, schuld, schaamte en herstel is
afhankelijk van het delict, de gevallen slachtoffers, de wens en houding van de cliënt. Er is voornamelijk
bij de start van een toezicht en in (huiselijk)geweldzaken aandacht voor het slachtoffer. Het beeld van
de toezichthouders heeft invloed op het handelen. De toezichthouders wijden weerstand en
bijvoorbeeld een bagatelliserende of ontkennende houding van de cliënt al snel aan de problematiek
en een beperkt inzicht. Volgens de literatuur zijn dit juist signalen voor schuld en schaamte. De
toezichthouders hebben behoefte aan bijscholing en concrete handvaten. Zij ervaren namelijk veel
knelpunten.
Om het slachtofferbewustzijn van de toezichthouders te bevorderen, is het als eerst van belang dat er
duidelijkheid wordt gecreëerd over de verwachtingen en implementatie. Daarnaast is het van belang
dat de toezichthouders middels voorlichting, training en sturing worden bijgeschoold in theorie en
praktijk. Tot slot is het van belang dat de manier van werken wordt geïntegreerd in het cliëntsysteem
en dat het gedachtengoed onder de aandacht wordt gehouden. De aanbevelingen zullen bijdragen aan
professionalisering van het reclasseringswerk, een volwaardige deelname aan de maatschappij van
burgers (slachtoffers en cliënten), herstel en de veiligheid in de samenleving.
Onderzoeksrapport Slachtofferbewust en herstelgericht reclasseren 2017 Pagina |2
Slachtofferbewust en
herstelgericht reclasseren
Aandacht voor slachtoffers en herstel in het werk met daders
en verdachten
Auteur: Joëlle Netjes Onderwijsinstelling: Haagse Hogeschool
Studentnummer: 13073044 Faculteit: SWE
E-mailadres: Opleiding: MWD
Telefoonnummer: 0639252183 Studiejaar: 2016/2017
Opdrachtgever: GGZ Reclassering Palier Document: Onderzoeksrapport
Afdeling: Begeleiding & toezicht Docentbegeleider: B. Peper
Contactpersoon: Corine Barnhoorn Docentbeoordelaar: D. Rambaran
E-mail: Poging: 1
Telefoonnummer: 088-3571357 Plaats en datum 8 mei 2017, Den Haag
,Onderzoeksrapport Slachtofferbewust en herstelgericht reclasseren 2017 Pagina |1
, Samenvatting
Sinds de positie van het slachtoffer is versterkt in de Nederlandse wetgeving en het strafrecht, waarin
een slachtofferbewuste en herstelgerichte benadering centraal staat, heeft GGZ Reclassering Palier de
opdracht gekregen om dit gedachtengoed te integreren in hun werk met verdachten en daders. Dit
zorgt voor een omschakeling in het werk van reclasseringswerkers, omdat de reclassering van oorsprong
een dadergerichte organisatie is met de focus op risicobeheersing en re-socialisering van de cliënt. De
staf van GGZ Reclassering Palier veronderstelt dat zij veel hebben gedaan om het slachtofferbewust en
herstelgericht werken in te bedden op de afdeling Begeleiding en toezicht, maar dat deze manier van
werken tot op heden nog niet is ingedaald in het handelen van de toezichthouders. Het doel van dit
onderzoek is om het handelen en de ervaring van de medewerkers inzichtelijk te maken en de
organisatie te voorzien van bruikbare aanbevelingen om de implementatie te bevorderen. De volgende
hoofdvraag staat centraal in dit onderzoek:
‘‘Hoe wordt het slachtofferbewust en herstelgericht werken binnen de afdeling Begeleiding &
toezicht van GGZ Reclassering Palier vormgegeven?’’
De vraagstelling is onderzocht door uitvoering van literatuur- en praktijkonderzoek. Er zijn in totaal elf
professionals geïnterviewd, bestaande uit toezichthouders en de staf. Een tweetal van deze
medewerkers hebben een rol in het verspreiden van het slachtofferbewuste en herstelgerichte
gedachtengoed in de organisatie, ook wel ambassadeurs genoemd. In deze interviews stonden de
ervaring en het handelen met betrekking tot de implementatie en het slachtofferbewustzijn van de
toezichthouders centraal. Daarnaast is er tijdens de intercollegiale toetsing van vier zelfsturende
regioteams en een overlegmoment van de Palier ambassadeurs geobserveerd.
Uit het onderzoek blijkt dat in de afgelopen jaren verschillende interventies hebben plaatsgevonden om
het slachtofferbewustzijn van de toezichthouders, dat nodig is om deze manier van werken te
integreren, te bevorderen. Het ontbreekt de toezichthouders echter op dit moment aan duidelijkheid,
actualiteit en betrokkenheid. Ondanks dat het belang voor slachtofferbewust en herstelgericht werken
wordt ingezien, richten de toezichthouders zich nog voornamelijk op de cliënten en de actuele risico’s
en staan zij niet altijd stil bij de impact op het slachtoffer. Het werken met daders kan zorgen voor een
tunnelvisie en beroepsdeformatie. De aandacht voor het slachtoffer, schuld, schaamte en herstel is
afhankelijk van het delict, de gevallen slachtoffers, de wens en houding van de cliënt. Er is voornamelijk
bij de start van een toezicht en in (huiselijk)geweldzaken aandacht voor het slachtoffer. Het beeld van
de toezichthouders heeft invloed op het handelen. De toezichthouders wijden weerstand en
bijvoorbeeld een bagatelliserende of ontkennende houding van de cliënt al snel aan de problematiek
en een beperkt inzicht. Volgens de literatuur zijn dit juist signalen voor schuld en schaamte. De
toezichthouders hebben behoefte aan bijscholing en concrete handvaten. Zij ervaren namelijk veel
knelpunten.
Om het slachtofferbewustzijn van de toezichthouders te bevorderen, is het als eerst van belang dat er
duidelijkheid wordt gecreëerd over de verwachtingen en implementatie. Daarnaast is het van belang
dat de toezichthouders middels voorlichting, training en sturing worden bijgeschoold in theorie en
praktijk. Tot slot is het van belang dat de manier van werken wordt geïntegreerd in het cliëntsysteem
en dat het gedachtengoed onder de aandacht wordt gehouden. De aanbevelingen zullen bijdragen aan
professionalisering van het reclasseringswerk, een volwaardige deelname aan de maatschappij van
burgers (slachtoffers en cliënten), herstel en de veiligheid in de samenleving.
Onderzoeksrapport Slachtofferbewust en herstelgericht reclasseren 2017 Pagina |2
