Samenvatting Verbintenissenrecht: Stappenplan algemene voorwaarden

Stappenplan algemene voorwaarden

 Stap 1 | Is de algemene voorwaarden-regeling van toepassing?
De algemene voorwaarden-regeling is van toepassing wanneer sprake is van algemene
voorwaarden. Je moet dus beoordelen of sprake is van algemene voorwaarden. Hierbij speelt
het bestemmingscriterium een rol van art. 6:231 sub a BW. Bestemmingscriterium: zijn de
onderhavige bedingen opgesteld met als doel om in meerdere overeenkomsten te worden
gebruikt? Een uitzondering daarop vormen de kernbedingen. Dat zijn bedingen die de kern
van de overeenkomst weergeven. Deze bedingen vormen dus geen onderdeel van de
algemene voorwaarden. In het slot van art. 6:231 sub a BW wordt echter een uitzondering
op de uitzondering gegeven, namelijk wanneer de kernbedingen onduidelijk of onbegrijpelijk
zijn, vormen zij weer wel een onderdeel van de algemene voorwaarden.
De vraag of de algemene voorwaarden-regeling van toepassing is, is ruimer dan de vraag of
er sprake is van algemene voorwaarden. Zo kan het zo zijn dat er wel sprake is van algemene
voorwaarden, maar dat de algemene voorwaarden-regeling toch niet van toepassing is. Zo
worden in art. 6:245 BW arbeidsovereenkomsten en cao’s uitgezonderd van de algemene
voorwaarden-regeling.

Wanneer je tot de conclusie komt dat de algemene voorwaarden-regeling niet van
toepassing is, dan kun je terugvallen op het algemene leerstuk van de derogerende werking
van de redelijkheid en billijkheid (art. 6:248 lid 2 BW). Hierbij gaat het om de vraag of het
beding in het onderhavige geval naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid
onaanvaardbaar is en of het beding om die reden alsnog in dit specifieke geval buiten
toepassing moet worden gelaten.

Wanneer je tot de conclusie komt dat de algemene voorwaarden-regeling wel van toepassing
is, dan ga je door naar stap 2.

 Stap 2 | Zijn de algemene voorwaarden aanvaard?
De vraag is dus of de algemene voorwaarden deel uit maken van de overeenkomst.
Algemene voorwaarden kunnen namelijk alleen onderdeel van een overeenkomst worden,
wanneer zij door de gebruiker zijn aangeboden, waarna zij daarna door de wederpartij zijn
aanvaard. Dat betekent dat de algemene regeling van aanbod en aanvaarding hier van
toepassing is. Bij het aanbod is het daarbij van belang dat de gebruiker de algemene
voorwaarden op enig moment heeft aangegeven dat zijn algemene voorwaarden een
onderdeel van de overeenkomst zullen vormen. Dat kan hij zowel mondeling als schriftelijk
doen. Op grond van art. 3:37 BW kan een rechtshandeling namelijk vormvrij geschieden. Van
een aanvaarding zal vervolgens sprake zijn wanneer de wederpartij de algemene
voorwaarden uitdrukkelijk heeft aanvaard of wanneer uit zijn gedraging mag worden afgeleid
dat hij die algemene voorwaarden heeft aanvaard. Ook de aanvaarding kan vormvrij
geschieden. Dan betekent dat de aanvaarding ook stilzwijgend kan geschieden of dat uit zijn
stilzwijgen aanvaarding kan worden afgeleid.
Tot slot is het niet van belang dat de algemene voorwaarden daadwerkelijk door de
wederpartij zijn gelezen. Ook wanneer hij dit niet heeft gedaan, kunnen de algemene
voorwaarden toch onderdeel van de overeenkomst worden. Dat betekent dat hij dan toch
aan de algemene voorwaarden is gebonden. Dit wordt bepaald in art. 6:232 BW.

Wanneer je tot de conclusie bent gekomen dat er geen sprake is van een geldig aanbod of
van een geldige aanvaarding, dan kan er geen beroep worden gedaan op de algemene
voorwaarden. Ze vormen namelijk geen onderdeel van het contract.



1

, Wanneer je tot de conclusie bent gekomen dat er wel sprake is van een geldig aanbod en een
geldige aanvaarding daarvan, ga je door naar stap 3.
 Stap 3 | Is de beschermingsregeling van art. 6:233 BW van toepassing (art. 6:235 BW)?
Bij de beantwoording van deze vraag is art. 6:235 BW van belang. In dit artikel wordt
namelijk in het eerste lid bepaald dat een zogenaamde “grote” partij geen beroep kan doen
op de beschermingsregeling van art. 6:233 BW. Daarnaast wordt in het derde lid nog een
tweede groep wederpartijen uitgezonderd, namelijk de wederpartij die meermalen dezelfde
of nagenoeg dezelfde voorwaarden in haar overeenkomsten heeft gebruikt.

Wanneer je tot de conclusie komt dat er sprake is van een van deze twee uitgezonderde
partijen, dan betekent dat dat zij geen beroep kunnen doen op de beschermingsregeling van
art. 6:233 BW. Wel kunnen zij dan proberen een beroep te doen op het algemene leerstuk
van de derogerende werking van de redelijkheid en billijkheid.

Wanneer je tot de conclusie bent gekomen dat de beschermingsregeling van art. 6:233 BW
wel van toepassing is, dan ga je door naar stap 4.

 Stap 4 | Is er een redelijke mogelijkheid tot kennisneming geboden (art. 6:233 sub b BW)?
Voor de beantwoording van de vraag of de gebruiker aan zijn informatieplicht heeft voldaan,
is art. 6:234 BW van belang. In dit artikel wordt namelijk aangegeven wanneer sprake is van
een redelijke mogelijkheid tot kennisneming van de algemene voorwaarden. Dit is volgens lid
1 het geval wanneer de gebruiker zijn algemene voorwaarden voor of tijdens het sluiten van
de overeenkomst aan de wederpartij fysiek ter hand heeft gesteld. Hetzelfde lid bepaalt
kortgezegd verder dat wanneer de fysieke terhandstelling redelijkerwijs niet mogelijk is, dat
de gebruiker aan de wederpartij mag mededelen waar zijn algemene voorwaarden kunnen
worden ingezien en dat hij ze op verzoek gratis zal toezenden. Verder bepaalt lid 1 dat is
voldaan aan het bieden van een redelijke mogelijkheid tot kennisneming als het verstrekken
van de algemene voorwaarden overeenkomstig de eisen van art. 6:230c BW gebeurt. Dat is
relevant voor diensten in de zin van art. 6:230a BW: de dienstenrichtlijn.
Volgens art. 6:234 BW is ook aan de informatieplicht van de gebruiker voldaan wanneer hij
zijn algemene voorwaarden langs elektronische weg op voldoende manier ter beschikking
heeft gesteld. Lid 2 bepaalt dat wanneer de overeenkomst zelf elektronisch is
overeengekomen, de gebruiker de wederpartij wel de mogelijkheid moet bieden om de
algemene voorwaarden te kunnen opslaan en ze daarna nog een keer te bekijken.
Lid 3 bepaalt dat wanneer de overeenkomst zelf niet elektronisch is overeengekomen, de
uitdrukkelijke instemming van de wederpartij is vereist. Voor de beantwoording van de vraag
wanneer is voldaan aan de vereisten van elektronische terhandstelling, is ook het arrest First
Data/KPN Hotspots Schiphol van belang.
Zijn de mogelijkheden die in art. 6:234 BW worden beschreven de enige mogelijkheden om
te voldoen aan het vereiste dat de redelijke mogelijkheid tot kennisneming moet worden
geboden? Deze vraag is beantwoord door de Hoge Raad in het arrest
GEURTZEN/KAMPSTAAL. De Hoge Raad gaf in dat arrest aan dat het stelsel van art. 6:234
BW in beginsel limitatief is, maar dat een praktische en redelijke uitleg met zich meebrengt
dat een partij ook bekend kan zijn of geacht wordt bekend te zijn met de algemene
voorwaarden wanneer partijen al langere tijd samenwerken en in het verleden de algemene
voorwaarden wel juist ter hand zijn gesteld. Onder die praktische en redelijke uitleg van art.
6:234 BW vallen ook eenvoudige exoneraties, zoals een bordje bij de garderobe dat de
directie niet aansprakelijk is voor de vermissing van of schade aan de jas.

Wanneer je tot de conclusie komt dat er geen redelijke mogelijkheid tot kennisneming is
geboden, dan zijn de algemene voorwaarden op grond van art. 6:233 sub b BW
vernietigbaar. Hoewel in deze bepaling staat dat een beding vernietigbaar is, zal doorgaans
2