samenvatting - NED Taalbeschouwing deel 2

NED fon, morf, spelling

FONETIEK

A. DE SPRAAKKETEN

= de fasen waarin gesproken taal gebeurt

Speech/spraak: menselijke communicatie via gesproken taal
<-> language: de taal zelf

1. Bedoelen = een idee, concept in het hoofd dat moet omgezet w
2. Formuleren = idee w omgezet in woorden MAAR op een abstract, mentaal niveau
3. Spreken = de woorden en zinnen w uitgesproken
4. Spraakgeluid = botsende luchtdeeltjes
5. Horen = het signaal komt binnen
6. Verstaan = luisteraar herkent afzonderlijke klanken in het signaal
7. Begrijpen = klanken interpreteren + bedoeling vd spreker achterhalen

De 3 takken v fonetiek:
 Spraakproductie: niveau vh spreken zelf (hoe werkt het?)
 Transmissie: het overbrengen van geluid
 Spraakperceptie: niveau vh horen (waarneming)

 !! articulatorische fonetiek = hoe worden klanken gemaakt
 Akoestische fonetiek: focust op het geluid  spraakgeluid = botsende deeltjes
 Auditieve/ auditorische fonetiek: medische hoek: hoe spraak waargenomen wordt

B. SPRAAKPRODUCTIE

= articulatorische fonetiek

3 fasen vh spraakproductieproces:

1. Initiatie = luchtstroom komt op gang vanuit de longen
 Egressieve luchtstroom  klanken bij uitademen
 Ingressieve luchtstroom  bij inademen (vb: IA van een ezel)
2. Fonatie = luchtstroom brengt stembanden aan het trillen (facultatief)
 Stembanden trillen vooral bij klinkers
 Bij [b] trillen je stembanden ook <-> bij [p] niet
3. Articulatie = lucht via luchtpijp + stembanden  keel-, mond-, neusholte: verlaat lichaam via neus/mond
 Medeklinkers: lucht w geheel of gedeeltelijk tegengehouden door hindernis
 Volledige afsluiting of vernauwing
 Afhankelijk vd aard & plaats van de hindernis  andere medeklinkers
 Klinkers: geen obstakel in mond-keelholte
 Bij klinkers kan de lucht vrij naar buiten stromen
 Welke klinker het is w bepaald door de positie vd tong en vd lippen

, Spraakorganen:
 We hebben die organen niet perse gekregen om te spreken
 De tong heeft als functie bv. smaken te detecteren
 Luchtpijp dient in de eerste plaats om te ademen  wij zijn de lucht gaan gebruiken voor klanken
 Neus ververst de lucht en beschermt tegen koude lucht
 Stembanden zitten in een doosje van kraakbeen en voorkomen eten in luchtpijp

Zijaanzicht strottenhoofd:
 (1) = het strotklepje  luchtpijp afsluiten voor voedsel
 (2) = adamsappel  stukje van schildvormig kraakbeen  bescherming luchtpijp en stembanden
 (3) = schildvormig kraakbeen
 (4) = stembanden
 (5) twee bekervormige kraakbeentjes  helpen stembanden open en dicht te laten gaan door bewegen
 Bij fluisteren blijven de stembanden tegen elkaar en de enige opening is tussen de bekervormige
kraakbeentjes onderaan DRM is fluisteren vermoeiend want je duwt al die lucht daardoor
 Bij kuchen = stembanden met een klap tegen elkaar slaan MAAR niet super gezond
 (6) Ringvormig kraakbeen  helpt mee om stembanden aan te spannen door beetje te kantelen
 (7) bovenkant luchtpijp

C. INDELING VD KLANKEN

1. Orale vs. nasale
 De huig = uiteinde vh zachte gehemelte  kan 2 posities innemen
 Sluit de neusholte af  lucht verlaat lichaam via de mond
 Orale klanken
 Sluit de neusholte niet af  lucht verlaat het lichaam via de neus
 Nasale klanken
 Nasale klinkers: un bon vin blanc <-> nasale medeklinkers : n,
m, p



2. Klinkers vs. medeklinkers
Klinkers (vocalen):
 Monoftongen
 Vrije of “lange” klinkers <-> gedekte of “korte” klinkers
 !! -R heeft een verlengend effect op een klinker en houdt diftongering vaak tegen
 Diftongen of tweeklanken
 Echte tweeklanken  ij/ei – au/ou – ui
 Onechte tweeklanken  aai, ooi, oei – eeuw, ieuw, uw
 !! -R houdt diftongering vaak tegen
 Sjwa = een doffe “e”
 Geronde klinkers = klinkers geproduceerd met geronde lippen