Samenvatting voor Kennisbasis
Nederlands 🇳🇱
Basiskennis taalonderwijs, van Henk Huizenga en Rolf Robbe (2 e druk, 2017)
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 2 ............................................................................................................................................... 3
2.1 Taalonderwijs ......................................................................................................................................................................................... 3
2.2 Het taalsysteem .................................................................................................................................................................................... 5
2.3 Kennis inzetten ...................................................................................................................................................................................... 6
Hoofdstuk 3 ............................................................................................................................................... 7
3.1 Taalverwering ......................................................................................................................................................................................... 7
3.2 Spreek- en luister strategieën ............................................................................................................................................................ 9
3.3 Spreek- en luisterdoelen ................................................................................................................................................................... 10
3.4 Gesprekssoorten ................................................................................................................................................................................. 11
3.5 Kennis van mondelinge taalvaardigheid inzetten ...................................................................................................................... 11
Hoofdstuk 4 ............................................................................................................................................. 12
4.1 Het woordgeheugen .......................................................................................................................................................................... 12
4.2 Woordenschatverwerving................................................................................................................................................................. 13
4.3 Woordleerstrategieën ....................................................................................................................................................................... 13
4.4 Soorten taalgebruik ........................................................................................................................................................................... 14
4.5 Woordenschat en schoolsucces...................................................................................................................................................... 14
4.6 Hoe gebruik je kennis van woordenschat?.................................................................................................................................. 14
Hoofdstuk 5 ............................................................................................................................................. 15
5.1 Geletterdheid ....................................................................................................................................................................................... 15
5.2 Tussendoelen beginnende Geletterdheid ..................................................................................................................................... 16
5.3 Ontwikkeling geletterdheid .............................................................................................................................................................. 16
5.4 Auditieve vaardigheden..................................................................................................................................................................... 17
5.5 Visuele vaardigheden......................................................................................................................................................................... 18
5.6 Elementaire leeshandeling ............................................................................................................................................................... 18
5.7 Hoe gebruik je de kennis van beginnende geletterdheid? ...................................................................................................... 19
Hoofdstuk 6 ............................................................................................................................................. 20
6.1 Theorieën over het leesproces ........................................................................................................................................................ 20
6.2 Strategieën technisch lezen ............................................................................................................................................................. 20
1
, 6.3 Voordrachtaspecten........................................................................................................................................................................... 22
6.4 Leesniveaus .......................................................................................................................................................................................... 23
6.5 Technisch lezen in de samenleving ............................................................................................................................................... 23
6.6 Hoe gebruik je de kennis van technisch lezen? ......................................................................................................................... 23
Hoofdstuk 7 ............................................................................................................................................. 24
7.1 Lees strategieën voor begrijpend lezen ........................................................................................................................................ 24
7.2 Het leesgedrag van kinderen .......................................................................................................................................................... 26
7.3 Technieken voor informatieverwerking ........................................................................................................................................ 27
7.4 Hoe gebruik je kennis van begrijpend lezen?............................................................................................................................. 28
Hoofdstuk 8 ............................................................................................................................................. 29
8.1 Functies van het schrijven ................................................................................................................................................................ 29
8.2 Het schrijfproces ................................................................................................................................................................................ 29
8.3 Schrijven en de computer ................................................................................................................................................................ 31
8.4 Hoe gebruik je kennis van het schrijfproces? ............................................................................................................................. 32
Hoofdstuk 9 ............................................................................................................................................. 33
9.1 Literaire genres ................................................................................................................................................................................... 33
9.2 Functies van jeugdliteratuur ............................................................................................................................................................ 34
9.3 Beoordelen van jeugdliteratuur....................................................................................................................................................... 34
9.4 Hoe gebruik je kennis van je jeugdliteratuur? ............................................................................................................................ 35
Hoofdstuk 10 ........................................................................................................................................... 36
10.1 Het taalsysteem ............................................................................................................................................................................... 36
10.2 Taalvariatie........................................................................................................................................................................................ 40
10.3 Taalverandering ............................................................................................................................................................................... 40
10.4 Taalbeschouwing strategieën ....................................................................................................................................................... 40
10.5 Hoe gebruik je de kennis van taalbeschouwing? .................................................................................................................... 41
Hoofdstuk 11 ........................................................................................................................................... 42
11.1 Schriftsystemen ................................................................................................................................................................................ 42
11.2 Spellingprincipes van het Nederlands ........................................................................................................................................ 42
11.3 Spellingstrategieën........................................................................................................................................................................... 43
11.4 Spelling categorieën ........................................................................................................................................................................ 45
11.5 Werkwoordspelling ......................................................................................................................................................................... 45
11.6 Hoe gebruik je de kennis van de spelling? ............................................................................................................................... 45
2
,Hoofdstuk 2
2.1 Taalonderwijs
Opgroeien > moedertaal zonder speciale inspanning leren, tijdens verschillende situaties.
Schriftelijk taalvaardigheid wordt niet spontaan geleerd. Niet alle kinderen kunnen zich
zelfstandig een bepaald niveau van taalvaardigheid eigen maken. Op school leer je een ander
soort taalgebruik, dan in het dagelijks leven. Bepaalde taalvormen leer je alleen met behulp
van taalonderwijs. Als je kinderen plezier in het lezen van boeken wilt bijbrengen, dan moet
je daar apart aandacht aan besteden.
Traditioneel taalonderwijs = lesgeven met behulp van een methode.
De kerndoelen van taalonderwijs:
o Mondeling onderwijs
o Schriftelijk onderwijs
o Taalbeschouwing (waaronder
strategieën)
Taalmethoden verdelen dat in de volgende domeinen:
1. Mondelinge taalvaardigheid
2. Woordenschat
3. Beginnende geletterdheid
4. Voortgezet technisch lezen
5. Begrijpend lezen
6. Stellen
7. Jeugdliteratuur
8. Taalbeschouwing
9. Spelling
Mondelinge taalvaardigheid
Spreken en luisteren staat centraal, net als mondelinge gespreksvormen.
Woordenschat
Aanleren van betekenis van nieuwe woorden, uitdrukkingen, spreekwoorden en zegswijzen
(maar ook de strategie om de betekenissen daarvan te achterhalen).
Beginnende geletterdheid
Beginnende geletterdheid = de schriftelijke taalontwikkeling in de kleutergroepen.
Het vermogen om schriftelijke taal te begrijpen en te gebruiken. Drie stadia:
1. Ontluikende geletterdheid
2. Beginnende geletterdheid
3. Gevorderde geletterdheid
Ontluikende geletterdheid
Voorschoolse periode (0 tot 4 jaar)
3
, Beginnende geletterdheid
Groep 1 t/m 3 van de basisschool (4 tot 8 jaar)
Hier komt aanvankelijk lezen kijken (leren lezen). Dit draait om letters en eenvoudige
woorden.
Beginnende geletterdheid is meer een fase, dan een domein.
Gevorderde geletterdheid
Groep 4 en later (8+)
Hier komt voorgezet lezen kijken.
Voorgezet technisch lezen
Een vorm van voorgezet lezen is technisch lezen. Naast letters en woorden kunnen lezen,
draait het ook om efficiënte lees strategieën.
Het doel is om de vaardigheid van het decoderen van teksten te vergroten, ofwel vlot en
nauwkeurig lezen.
Begrijpend lezen
Pas bij begrijpend lezen draait het om begrijpen wat je leest en de bedoeling begrijpen. Dit is
te controleren door vragen te stellen.
Stellen
Hierbij gaat het om schrijven van teksten. Kinderen moeten hun gedachten, ervaringen en
waarnemingen kunnen opschrijven op verschillende manieren.
Jeugdliteratuur
Kinderen komen hierbij in aanraking met verschillende soorten genres. Zo ontwikkelen ze
hun literaire smaak, maar ze leren ook te genieten van jeugdboeken.
Taalbeschouwing
Kinderen oefenen om te reflecteren op de taalvorm, de manier waarop iets verwoord is en
het gebruik van taal. Een onderdeel van taalbeschouwing is traditionele grammatica (ontleden
en benoemen).
Spelling
Meest voorkomende woorden correct schrijven en belangrijke spellingsregels toepassen.
Ook de regels omtrent interpunctie hoort hierbij.
4
Nederlands 🇳🇱
Basiskennis taalonderwijs, van Henk Huizenga en Rolf Robbe (2 e druk, 2017)
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 2 ............................................................................................................................................... 3
2.1 Taalonderwijs ......................................................................................................................................................................................... 3
2.2 Het taalsysteem .................................................................................................................................................................................... 5
2.3 Kennis inzetten ...................................................................................................................................................................................... 6
Hoofdstuk 3 ............................................................................................................................................... 7
3.1 Taalverwering ......................................................................................................................................................................................... 7
3.2 Spreek- en luister strategieën ............................................................................................................................................................ 9
3.3 Spreek- en luisterdoelen ................................................................................................................................................................... 10
3.4 Gesprekssoorten ................................................................................................................................................................................. 11
3.5 Kennis van mondelinge taalvaardigheid inzetten ...................................................................................................................... 11
Hoofdstuk 4 ............................................................................................................................................. 12
4.1 Het woordgeheugen .......................................................................................................................................................................... 12
4.2 Woordenschatverwerving................................................................................................................................................................. 13
4.3 Woordleerstrategieën ....................................................................................................................................................................... 13
4.4 Soorten taalgebruik ........................................................................................................................................................................... 14
4.5 Woordenschat en schoolsucces...................................................................................................................................................... 14
4.6 Hoe gebruik je kennis van woordenschat?.................................................................................................................................. 14
Hoofdstuk 5 ............................................................................................................................................. 15
5.1 Geletterdheid ....................................................................................................................................................................................... 15
5.2 Tussendoelen beginnende Geletterdheid ..................................................................................................................................... 16
5.3 Ontwikkeling geletterdheid .............................................................................................................................................................. 16
5.4 Auditieve vaardigheden..................................................................................................................................................................... 17
5.5 Visuele vaardigheden......................................................................................................................................................................... 18
5.6 Elementaire leeshandeling ............................................................................................................................................................... 18
5.7 Hoe gebruik je de kennis van beginnende geletterdheid? ...................................................................................................... 19
Hoofdstuk 6 ............................................................................................................................................. 20
6.1 Theorieën over het leesproces ........................................................................................................................................................ 20
6.2 Strategieën technisch lezen ............................................................................................................................................................. 20
1
, 6.3 Voordrachtaspecten........................................................................................................................................................................... 22
6.4 Leesniveaus .......................................................................................................................................................................................... 23
6.5 Technisch lezen in de samenleving ............................................................................................................................................... 23
6.6 Hoe gebruik je de kennis van technisch lezen? ......................................................................................................................... 23
Hoofdstuk 7 ............................................................................................................................................. 24
7.1 Lees strategieën voor begrijpend lezen ........................................................................................................................................ 24
7.2 Het leesgedrag van kinderen .......................................................................................................................................................... 26
7.3 Technieken voor informatieverwerking ........................................................................................................................................ 27
7.4 Hoe gebruik je kennis van begrijpend lezen?............................................................................................................................. 28
Hoofdstuk 8 ............................................................................................................................................. 29
8.1 Functies van het schrijven ................................................................................................................................................................ 29
8.2 Het schrijfproces ................................................................................................................................................................................ 29
8.3 Schrijven en de computer ................................................................................................................................................................ 31
8.4 Hoe gebruik je kennis van het schrijfproces? ............................................................................................................................. 32
Hoofdstuk 9 ............................................................................................................................................. 33
9.1 Literaire genres ................................................................................................................................................................................... 33
9.2 Functies van jeugdliteratuur ............................................................................................................................................................ 34
9.3 Beoordelen van jeugdliteratuur....................................................................................................................................................... 34
9.4 Hoe gebruik je kennis van je jeugdliteratuur? ............................................................................................................................ 35
Hoofdstuk 10 ........................................................................................................................................... 36
10.1 Het taalsysteem ............................................................................................................................................................................... 36
10.2 Taalvariatie........................................................................................................................................................................................ 40
10.3 Taalverandering ............................................................................................................................................................................... 40
10.4 Taalbeschouwing strategieën ....................................................................................................................................................... 40
10.5 Hoe gebruik je de kennis van taalbeschouwing? .................................................................................................................... 41
Hoofdstuk 11 ........................................................................................................................................... 42
11.1 Schriftsystemen ................................................................................................................................................................................ 42
11.2 Spellingprincipes van het Nederlands ........................................................................................................................................ 42
11.3 Spellingstrategieën........................................................................................................................................................................... 43
11.4 Spelling categorieën ........................................................................................................................................................................ 45
11.5 Werkwoordspelling ......................................................................................................................................................................... 45
11.6 Hoe gebruik je de kennis van de spelling? ............................................................................................................................... 45
2
,Hoofdstuk 2
2.1 Taalonderwijs
Opgroeien > moedertaal zonder speciale inspanning leren, tijdens verschillende situaties.
Schriftelijk taalvaardigheid wordt niet spontaan geleerd. Niet alle kinderen kunnen zich
zelfstandig een bepaald niveau van taalvaardigheid eigen maken. Op school leer je een ander
soort taalgebruik, dan in het dagelijks leven. Bepaalde taalvormen leer je alleen met behulp
van taalonderwijs. Als je kinderen plezier in het lezen van boeken wilt bijbrengen, dan moet
je daar apart aandacht aan besteden.
Traditioneel taalonderwijs = lesgeven met behulp van een methode.
De kerndoelen van taalonderwijs:
o Mondeling onderwijs
o Schriftelijk onderwijs
o Taalbeschouwing (waaronder
strategieën)
Taalmethoden verdelen dat in de volgende domeinen:
1. Mondelinge taalvaardigheid
2. Woordenschat
3. Beginnende geletterdheid
4. Voortgezet technisch lezen
5. Begrijpend lezen
6. Stellen
7. Jeugdliteratuur
8. Taalbeschouwing
9. Spelling
Mondelinge taalvaardigheid
Spreken en luisteren staat centraal, net als mondelinge gespreksvormen.
Woordenschat
Aanleren van betekenis van nieuwe woorden, uitdrukkingen, spreekwoorden en zegswijzen
(maar ook de strategie om de betekenissen daarvan te achterhalen).
Beginnende geletterdheid
Beginnende geletterdheid = de schriftelijke taalontwikkeling in de kleutergroepen.
Het vermogen om schriftelijke taal te begrijpen en te gebruiken. Drie stadia:
1. Ontluikende geletterdheid
2. Beginnende geletterdheid
3. Gevorderde geletterdheid
Ontluikende geletterdheid
Voorschoolse periode (0 tot 4 jaar)
3
, Beginnende geletterdheid
Groep 1 t/m 3 van de basisschool (4 tot 8 jaar)
Hier komt aanvankelijk lezen kijken (leren lezen). Dit draait om letters en eenvoudige
woorden.
Beginnende geletterdheid is meer een fase, dan een domein.
Gevorderde geletterdheid
Groep 4 en later (8+)
Hier komt voorgezet lezen kijken.
Voorgezet technisch lezen
Een vorm van voorgezet lezen is technisch lezen. Naast letters en woorden kunnen lezen,
draait het ook om efficiënte lees strategieën.
Het doel is om de vaardigheid van het decoderen van teksten te vergroten, ofwel vlot en
nauwkeurig lezen.
Begrijpend lezen
Pas bij begrijpend lezen draait het om begrijpen wat je leest en de bedoeling begrijpen. Dit is
te controleren door vragen te stellen.
Stellen
Hierbij gaat het om schrijven van teksten. Kinderen moeten hun gedachten, ervaringen en
waarnemingen kunnen opschrijven op verschillende manieren.
Jeugdliteratuur
Kinderen komen hierbij in aanraking met verschillende soorten genres. Zo ontwikkelen ze
hun literaire smaak, maar ze leren ook te genieten van jeugdboeken.
Taalbeschouwing
Kinderen oefenen om te reflecteren op de taalvorm, de manier waarop iets verwoord is en
het gebruik van taal. Een onderdeel van taalbeschouwing is traditionele grammatica (ontleden
en benoemen).
Spelling
Meest voorkomende woorden correct schrijven en belangrijke spellingsregels toepassen.
Ook de regels omtrent interpunctie hoort hierbij.
4
