Orto-ped-agogisch handelen
HOOFDSTUK 1 - ACTOREN BIJ HET PROCES VAN HANDELINGSPLANNING........................................................4
1.1 GOED BEGONNEN IS HALF GEWONNEN..................................................................................................................4
1.2 EEN ANDERE KIJK OP HULPVERLENING....................................................................................................................4
1.2.1 Het hoe en waarom van de hulpverlening...............................................................................................4
1.2.2 In functie van een adequate hulpverlening..............................................................................................4
1.3 HELPEN TUSSEN VIER ACTOREN............................................................................................................................5
1.3.1 Hulp geven, hulp nemen: een complex gebeuren....................................................................................5
1.3.2 Door de bril van de hulpvrager................................................................................................................5
1.3.3 De tweede bril: macht en onmacht van de hulpverlener.........................................................................5
1.3.4 Door de bril van de organisatie................................................................................................................6
1.3.5 Door de bril van de samenleving..............................................................................................................6
1.3.6 Conclusie: Geen neutrale hulpverlening..................................................................................................7
HOOFDSTUK 2 - EEN ALGEMENE KIJK OP HANDELINGSPLANNING...................................................................8
2.1 SITUERING....................................................................................................................................................... 8
2.2 TERMINOLOGIE................................................................................................................................................. 8
2.3 HANDELINGSPLAN: EEN DEFINITIE.........................................................................................................................8
2.4 FUNCTIES VAN HANDELINGSPLANNING...................................................................................................................9
2.5 NIVEAUS VAN HANDELINGSPLANNING..................................................................................................................10
2.5.1 Structurele handelingsplanning.............................................................................................................11
2.5.2 Groepshandelingsplanning....................................................................................................................11
2.5.3 Individuele handelingsplanning.............................................................................................................11
2.5.4 Onderlinge samenhang..........................................................................................................................11
2.6 UITGANGSPUNTEN VAN EEN GOED HANDELINGSPLAN..............................................................................................11
2.6.1 Verbondenheid met context is van existentieel belang..........................................................................11
2.6.2 Cliënten hebben positieve mogelijkheden en positieve wil....................................................................11
2.6.3 Focus op de onderliggende interacties van probleemgedrag................................................................12
2.6.4 Unieke hulpvraag van de cliënt..............................................................................................................12
2.6.5 Belang van de persoon staat centraal...................................................................................................12
2.7 HANDELINGSPLANNING: THEORETISCHE MODELLEN................................................................................................12
2.7.1 De regulatieve cyclus.............................................................................................................................12
2.7.2 De diagnostische cyclus..........................................................................................................................14
HOOFDSTUK 3 - FASEN IN HET PROCES VAN HANDELINGSPLANNING............................................................15
3.1 BEELDVORMING..............................................................................................................................................15
3.1.1 Inleiding..................................................................................................................................................15
3.1.2 Waarover informatie verzamelen❓.....................................................................................................15
3.1.3 Aandacht voor houding..........................................................................................................................16
3.1.4 Waarom aandacht voor het positieve❓...............................................................................................16
3.1.5 Hoe informatie verzamelen❓...............................................................................................................17
3.1.6 Wat met de verzamelde informatie❓..................................................................................................17
3.2 FASE VAN HET BEGRIJPEN EN VERKLAREN..............................................................................................................18
3.2.1 Situering.................................................................................................................................................18
3.2.2 Hypothesen............................................................................................................................................18
3.2.3 Onderzoeksvragen.................................................................................................................................18
3.2.4 In de praktijk..........................................................................................................................................18
3.2.5 Kanttekeningen......................................................................................................................................18
3.3 FASE VAN PLANNEN EN DOELBEPALING.................................................................................................................19
3.3.1 Inleiding..................................................................................................................................................19
3.3.2 Categorieën doelstellingen....................................................................................................................19
3.3.3 Een stappenplan bij de opmaak van ‘echte’ doelen...............................................................................19
3.3.4 Voorwaarden bij de formulering van doelen.........................................................................................21
Femke Demeulenaere 2BaO 1
,Orto-ped-agogisch handelen
3.3.4.1 Doelstellingen moeten positief zijn.................................................................................................................21
3.3.4.2 Doelstellingen voldoen aan het SMART-principe.............................................................................................21
3.3.4.3 Doelen zijn cliëntgericht..................................................................................................................................21
3.3.5 Doelbepaling: een complex gegeven.....................................................................................................21
3.4 HET HANDELEN...............................................................................................................................................21
3.4.1 Inleiding..................................................................................................................................................21
3.4.2 Methodisch planmatig handelen...........................................................................................................22
3.5 BEWAKEN EN EVALUEREN..................................................................................................................................22
3.5.1 Inleiding..................................................................................................................................................22
3.5.2 Kwaliteitscriteria van een handelingsplan.............................................................................................22
3.5.3 Bewaken.................................................................................................................................................22
3.5.4 Evalueren................................................................................................................................................22
3.5.4.1 Productevaluatie.............................................................................................................................................22
3.5.4.2 Procesevaluatie...............................................................................................................................................23
HOOFDSTUK - 4 BEELDVORMING EN INSTRUMENTEN...................................................................................23
4.1 INLEIDING...................................................................................................................................................... 23
4.2 PSYCHODIAGNOSTIEK: EEN OMSCHRIJVING............................................................................................................23
4.2.1 Situering.................................................................................................................................................23
4.2.2 Psychodiagnostische methoden.............................................................................................................23
4.2.2.1 Niet-psychometrische methoden....................................................................................................................24
4.2.2.2 Psychometrische methoden............................................................................................................................24
4.2.3 Voorwaarden voor psychodiagnostische methoden..............................................................................24
4.2.3.1 Validiteit of doelmatigheid..............................................................................................................................24
4.2.3.2 Betrouwbaarheid............................................................................................................................................25
4.2.3.3 Standaardisatie en objectiviteit.......................................................................................................................26
4.2.3.4 IJking of normering.........................................................................................................................................27
4.3 DE GEZINSDIMENSIESCHAAL...............................................................................................................................29
4.3.1 Omschrijving en achtergrond.................................................................................................................29
4.3.2 Het instrument zelf.................................................................................................................................31
4.4 INSTRUMENTEN ROND SOCIAAL-EMOTIONELE ONTWIKKELING...................................................................................31
4.4.1 Inleiding..................................................................................................................................................31
4.4.2 Theoretische achtergrond......................................................................................................................32
4.4.2.1 Algemeen........................................................................................................................................................32
4.4.2.2 Enkele belangrijke begrippen bij het theoretisch kader..................................................................................32
4.4.2.3 De 5 fasen van het model van A. Došen..........................................................................................................33
4.4.3 Doelgroep voor de verschillende instrumenten.....................................................................................35
4.4.4 Wie neemt de schaal af❓.....................................................................................................................35
4.4.5 SEO-R2.....................................................................................................................................................35
4.4.6 SEO-V schaal..........................................................................................................................................35
4.4.7 SEO-R2 Kleurenprofiel.............................................................................................................................35
4.4.8 Van inschaling naar ondersteuning.......................................................................................................43
4.4.9 Verband met structurele en groepshandelingsplanning........................................................................43
HOOFDSTUK 5 - HANDELINGSPLANNING IN DE PRAKTIJK..............................................................................43
5.1 HET HANDELINGSPLAN......................................................................................................................................43
5.1.1 Inleiding..................................................................................................................................................43
5.1.2 Vormen...................................................................................................................................................43
5.2 TRAJECTBEGELEIDING/ CASEMANAGEMENT...........................................................................................................44
5.2.1 Achtergrond...........................................................................................................................................44
5.2.2 Terminologie en definities......................................................................................................................44
5.2.3 Toepassingen..........................................................................................................................................44
5.2.4 Proces van casemanagement................................................................................................................45
5.2.4.1 Assessment.....................................................................................................................................................45
5.2.4.2 Planning.......................................................................................................................................................... 45
Femke Demeulenaere 2BaO 2
,Orto-ped-agogisch handelen
5.2.4.3 Interventies.....................................................................................................................................................46
5.2.4.4 Monitoring......................................................................................................................................................46
5.2.4.5 Evaluatie.......................................................................................................................................................... 46
5.3 HANDELINGSGERICHTE DIAGNOSTIEK...................................................................................................................46
5.3.1 Betekenis................................................................................................................................................46
5.3.2 Belangrijke achtergrond vooraf.............................................................................................................47
5.3.2.1 Handelingsgericht werken als basis.................................................................................................................47
5.3.2.2 Het zorgcontinuüm..........................................................................................................................................47
5.3.3 Doel........................................................................................................................................................48
5.3.4 De verschillende fases binnen handelingsgericht denken......................................................................48
HOOFDSTUK 6 - UITDAGINGEN..................................................................................................................... 50
6.1 INLEIDING...................................................................................................................................................... 50
6.2 ERVARINGSDESKUNDIGHEID...............................................................................................................................50
6.2.1 Situering.................................................................................................................................................50
6.2.2 Hoe wordt iemand ervaringsdeskundige❓..........................................................................................52
6.2.3 Rollen van de ervaringsdeskundige........................................................................................................52
6.3 UITDAGING ALS HULPVERLENER..........................................................................................................................52
6.3.1 Integratie op de werkvloer.....................................................................................................................52
6.3.2 Professionaliteit.....................................................................................................................................52
6.3.3 Het registreren.......................................................................................................................................52
Femke Demeulenaere 2BaO 3
, Orto-ped-agogisch handelen
Hoofdstuk 1 - Actoren bij het proces van handelingsplanning
Tekst: zorgen voor welzijn
1.1 Goed begonnen is half gewonnen
Kunnen we allemaal helpen❓
➟ JA
Iedereen kan helpen door gewoon spontane dingen zoals:
Intuïtie
Improviseren
Associëren
Nabootsen
= Voor-methodisch handelen
➟ NEE
3 jaar studeren!
‘Helpen’ is niet noodzakelijk ‘professioneel handelen’
Wanneer wordt mijn helpen ‘professioneel handelen’❓
= Methodisch handelen
Methodisch handelen vertrekt vanuit ondersteuningsbehoefte.
Ondersteuningsbehoefte = het feit dat een persoon bepaalde noden of behoeften heeft
die hij niet (zelfstandig) vervuld krijgt maar die mits extra ‘zorg’ of ‘ondersteuning’
eventueel kunnen ‘verholpen’ worden.
Als men wilt helpen volstaan methodieken, vaardigheden en technieken dan❓ Met
andere woorden:
Wat is goed en zinvol❓
Wat beïnvloedt de keuze voor bepaalde methode❓
Is om het even welk resultaat goed❓
Wanneer spreekt men van succes❓
1.2 Een andere kijk op hulpverlening
1.2.1 Het hoe en waarom van de hulpverlening
In de hulpverlening ben je nooit op voorhand 100% zeker van het resultaat van je hulp.
Dit komt door mensen waarbij iedereen een voorgeschiedenis heeft en waarbij iedereen
een eigen karakter, wil, emoties en argumenten hebben.
De manier waarop aan hulpverlening wordt gedaan (de hoe- en wat-vragen) kan grondig
worden beïnvloed (zowel in positieve als negatieve zin) door de verwachtingen en idealen
(de waarom- en waar naartoe-vragen) van de betrokkenen, hetzij individueel (door de
hulpvrager en de hulpverlener), hetzij collectief (door de hulpverlenende voorziening en
de samenleving).
1.2.2 In functie van een adequate hulpverlening
Het is in belang van de hulpverlening zelf, dat men zowel de ‘hoe’- en ‘wat’-, als de
‘waarom-‘ en ‘waar naartoe’- vragen en -verwachtingen onderscheidt. Hulpverleners die
zich niet bewust zijn van al deze vragen en verwachtingen, kunnen met hun hulp niet
alleen het omgekeerde effect bereiken van wat ze beogen, wat kan leiden tot burn out,
zoals in het geval van de maatschappelijk werker bij de Mexicaanse immigranten. Maar
ook de hulpvrager is ermee gediend dat er een voldoende duidelijkheid bestaat over het
‘waarom’ en ‘hoe’ van de hulpverlening, en dat discussies over de noodzaak en aard van
de hulpverlening worden uitgeklaard.
Femke Demeulenaere 2BaO 4
HOOFDSTUK 1 - ACTOREN BIJ HET PROCES VAN HANDELINGSPLANNING........................................................4
1.1 GOED BEGONNEN IS HALF GEWONNEN..................................................................................................................4
1.2 EEN ANDERE KIJK OP HULPVERLENING....................................................................................................................4
1.2.1 Het hoe en waarom van de hulpverlening...............................................................................................4
1.2.2 In functie van een adequate hulpverlening..............................................................................................4
1.3 HELPEN TUSSEN VIER ACTOREN............................................................................................................................5
1.3.1 Hulp geven, hulp nemen: een complex gebeuren....................................................................................5
1.3.2 Door de bril van de hulpvrager................................................................................................................5
1.3.3 De tweede bril: macht en onmacht van de hulpverlener.........................................................................5
1.3.4 Door de bril van de organisatie................................................................................................................6
1.3.5 Door de bril van de samenleving..............................................................................................................6
1.3.6 Conclusie: Geen neutrale hulpverlening..................................................................................................7
HOOFDSTUK 2 - EEN ALGEMENE KIJK OP HANDELINGSPLANNING...................................................................8
2.1 SITUERING....................................................................................................................................................... 8
2.2 TERMINOLOGIE................................................................................................................................................. 8
2.3 HANDELINGSPLAN: EEN DEFINITIE.........................................................................................................................8
2.4 FUNCTIES VAN HANDELINGSPLANNING...................................................................................................................9
2.5 NIVEAUS VAN HANDELINGSPLANNING..................................................................................................................10
2.5.1 Structurele handelingsplanning.............................................................................................................11
2.5.2 Groepshandelingsplanning....................................................................................................................11
2.5.3 Individuele handelingsplanning.............................................................................................................11
2.5.4 Onderlinge samenhang..........................................................................................................................11
2.6 UITGANGSPUNTEN VAN EEN GOED HANDELINGSPLAN..............................................................................................11
2.6.1 Verbondenheid met context is van existentieel belang..........................................................................11
2.6.2 Cliënten hebben positieve mogelijkheden en positieve wil....................................................................11
2.6.3 Focus op de onderliggende interacties van probleemgedrag................................................................12
2.6.4 Unieke hulpvraag van de cliënt..............................................................................................................12
2.6.5 Belang van de persoon staat centraal...................................................................................................12
2.7 HANDELINGSPLANNING: THEORETISCHE MODELLEN................................................................................................12
2.7.1 De regulatieve cyclus.............................................................................................................................12
2.7.2 De diagnostische cyclus..........................................................................................................................14
HOOFDSTUK 3 - FASEN IN HET PROCES VAN HANDELINGSPLANNING............................................................15
3.1 BEELDVORMING..............................................................................................................................................15
3.1.1 Inleiding..................................................................................................................................................15
3.1.2 Waarover informatie verzamelen❓.....................................................................................................15
3.1.3 Aandacht voor houding..........................................................................................................................16
3.1.4 Waarom aandacht voor het positieve❓...............................................................................................16
3.1.5 Hoe informatie verzamelen❓...............................................................................................................17
3.1.6 Wat met de verzamelde informatie❓..................................................................................................17
3.2 FASE VAN HET BEGRIJPEN EN VERKLAREN..............................................................................................................18
3.2.1 Situering.................................................................................................................................................18
3.2.2 Hypothesen............................................................................................................................................18
3.2.3 Onderzoeksvragen.................................................................................................................................18
3.2.4 In de praktijk..........................................................................................................................................18
3.2.5 Kanttekeningen......................................................................................................................................18
3.3 FASE VAN PLANNEN EN DOELBEPALING.................................................................................................................19
3.3.1 Inleiding..................................................................................................................................................19
3.3.2 Categorieën doelstellingen....................................................................................................................19
3.3.3 Een stappenplan bij de opmaak van ‘echte’ doelen...............................................................................19
3.3.4 Voorwaarden bij de formulering van doelen.........................................................................................21
Femke Demeulenaere 2BaO 1
,Orto-ped-agogisch handelen
3.3.4.1 Doelstellingen moeten positief zijn.................................................................................................................21
3.3.4.2 Doelstellingen voldoen aan het SMART-principe.............................................................................................21
3.3.4.3 Doelen zijn cliëntgericht..................................................................................................................................21
3.3.5 Doelbepaling: een complex gegeven.....................................................................................................21
3.4 HET HANDELEN...............................................................................................................................................21
3.4.1 Inleiding..................................................................................................................................................21
3.4.2 Methodisch planmatig handelen...........................................................................................................22
3.5 BEWAKEN EN EVALUEREN..................................................................................................................................22
3.5.1 Inleiding..................................................................................................................................................22
3.5.2 Kwaliteitscriteria van een handelingsplan.............................................................................................22
3.5.3 Bewaken.................................................................................................................................................22
3.5.4 Evalueren................................................................................................................................................22
3.5.4.1 Productevaluatie.............................................................................................................................................22
3.5.4.2 Procesevaluatie...............................................................................................................................................23
HOOFDSTUK - 4 BEELDVORMING EN INSTRUMENTEN...................................................................................23
4.1 INLEIDING...................................................................................................................................................... 23
4.2 PSYCHODIAGNOSTIEK: EEN OMSCHRIJVING............................................................................................................23
4.2.1 Situering.................................................................................................................................................23
4.2.2 Psychodiagnostische methoden.............................................................................................................23
4.2.2.1 Niet-psychometrische methoden....................................................................................................................24
4.2.2.2 Psychometrische methoden............................................................................................................................24
4.2.3 Voorwaarden voor psychodiagnostische methoden..............................................................................24
4.2.3.1 Validiteit of doelmatigheid..............................................................................................................................24
4.2.3.2 Betrouwbaarheid............................................................................................................................................25
4.2.3.3 Standaardisatie en objectiviteit.......................................................................................................................26
4.2.3.4 IJking of normering.........................................................................................................................................27
4.3 DE GEZINSDIMENSIESCHAAL...............................................................................................................................29
4.3.1 Omschrijving en achtergrond.................................................................................................................29
4.3.2 Het instrument zelf.................................................................................................................................31
4.4 INSTRUMENTEN ROND SOCIAAL-EMOTIONELE ONTWIKKELING...................................................................................31
4.4.1 Inleiding..................................................................................................................................................31
4.4.2 Theoretische achtergrond......................................................................................................................32
4.4.2.1 Algemeen........................................................................................................................................................32
4.4.2.2 Enkele belangrijke begrippen bij het theoretisch kader..................................................................................32
4.4.2.3 De 5 fasen van het model van A. Došen..........................................................................................................33
4.4.3 Doelgroep voor de verschillende instrumenten.....................................................................................35
4.4.4 Wie neemt de schaal af❓.....................................................................................................................35
4.4.5 SEO-R2.....................................................................................................................................................35
4.4.6 SEO-V schaal..........................................................................................................................................35
4.4.7 SEO-R2 Kleurenprofiel.............................................................................................................................35
4.4.8 Van inschaling naar ondersteuning.......................................................................................................43
4.4.9 Verband met structurele en groepshandelingsplanning........................................................................43
HOOFDSTUK 5 - HANDELINGSPLANNING IN DE PRAKTIJK..............................................................................43
5.1 HET HANDELINGSPLAN......................................................................................................................................43
5.1.1 Inleiding..................................................................................................................................................43
5.1.2 Vormen...................................................................................................................................................43
5.2 TRAJECTBEGELEIDING/ CASEMANAGEMENT...........................................................................................................44
5.2.1 Achtergrond...........................................................................................................................................44
5.2.2 Terminologie en definities......................................................................................................................44
5.2.3 Toepassingen..........................................................................................................................................44
5.2.4 Proces van casemanagement................................................................................................................45
5.2.4.1 Assessment.....................................................................................................................................................45
5.2.4.2 Planning.......................................................................................................................................................... 45
Femke Demeulenaere 2BaO 2
,Orto-ped-agogisch handelen
5.2.4.3 Interventies.....................................................................................................................................................46
5.2.4.4 Monitoring......................................................................................................................................................46
5.2.4.5 Evaluatie.......................................................................................................................................................... 46
5.3 HANDELINGSGERICHTE DIAGNOSTIEK...................................................................................................................46
5.3.1 Betekenis................................................................................................................................................46
5.3.2 Belangrijke achtergrond vooraf.............................................................................................................47
5.3.2.1 Handelingsgericht werken als basis.................................................................................................................47
5.3.2.2 Het zorgcontinuüm..........................................................................................................................................47
5.3.3 Doel........................................................................................................................................................48
5.3.4 De verschillende fases binnen handelingsgericht denken......................................................................48
HOOFDSTUK 6 - UITDAGINGEN..................................................................................................................... 50
6.1 INLEIDING...................................................................................................................................................... 50
6.2 ERVARINGSDESKUNDIGHEID...............................................................................................................................50
6.2.1 Situering.................................................................................................................................................50
6.2.2 Hoe wordt iemand ervaringsdeskundige❓..........................................................................................52
6.2.3 Rollen van de ervaringsdeskundige........................................................................................................52
6.3 UITDAGING ALS HULPVERLENER..........................................................................................................................52
6.3.1 Integratie op de werkvloer.....................................................................................................................52
6.3.2 Professionaliteit.....................................................................................................................................52
6.3.3 Het registreren.......................................................................................................................................52
Femke Demeulenaere 2BaO 3
, Orto-ped-agogisch handelen
Hoofdstuk 1 - Actoren bij het proces van handelingsplanning
Tekst: zorgen voor welzijn
1.1 Goed begonnen is half gewonnen
Kunnen we allemaal helpen❓
➟ JA
Iedereen kan helpen door gewoon spontane dingen zoals:
Intuïtie
Improviseren
Associëren
Nabootsen
= Voor-methodisch handelen
➟ NEE
3 jaar studeren!
‘Helpen’ is niet noodzakelijk ‘professioneel handelen’
Wanneer wordt mijn helpen ‘professioneel handelen’❓
= Methodisch handelen
Methodisch handelen vertrekt vanuit ondersteuningsbehoefte.
Ondersteuningsbehoefte = het feit dat een persoon bepaalde noden of behoeften heeft
die hij niet (zelfstandig) vervuld krijgt maar die mits extra ‘zorg’ of ‘ondersteuning’
eventueel kunnen ‘verholpen’ worden.
Als men wilt helpen volstaan methodieken, vaardigheden en technieken dan❓ Met
andere woorden:
Wat is goed en zinvol❓
Wat beïnvloedt de keuze voor bepaalde methode❓
Is om het even welk resultaat goed❓
Wanneer spreekt men van succes❓
1.2 Een andere kijk op hulpverlening
1.2.1 Het hoe en waarom van de hulpverlening
In de hulpverlening ben je nooit op voorhand 100% zeker van het resultaat van je hulp.
Dit komt door mensen waarbij iedereen een voorgeschiedenis heeft en waarbij iedereen
een eigen karakter, wil, emoties en argumenten hebben.
De manier waarop aan hulpverlening wordt gedaan (de hoe- en wat-vragen) kan grondig
worden beïnvloed (zowel in positieve als negatieve zin) door de verwachtingen en idealen
(de waarom- en waar naartoe-vragen) van de betrokkenen, hetzij individueel (door de
hulpvrager en de hulpverlener), hetzij collectief (door de hulpverlenende voorziening en
de samenleving).
1.2.2 In functie van een adequate hulpverlening
Het is in belang van de hulpverlening zelf, dat men zowel de ‘hoe’- en ‘wat’-, als de
‘waarom-‘ en ‘waar naartoe’- vragen en -verwachtingen onderscheidt. Hulpverleners die
zich niet bewust zijn van al deze vragen en verwachtingen, kunnen met hun hulp niet
alleen het omgekeerde effect bereiken van wat ze beogen, wat kan leiden tot burn out,
zoals in het geval van de maatschappelijk werker bij de Mexicaanse immigranten. Maar
ook de hulpvrager is ermee gediend dat er een voldoende duidelijkheid bestaat over het
‘waarom’ en ‘hoe’ van de hulpverlening, en dat discussies over de noodzaak en aard van
de hulpverlening worden uitgeklaard.
Femke Demeulenaere 2BaO 4
