Inhoudsopgave
1 Inleiding en definitie ............................................................................................................ 2
2 Externe effecten en marktefficiëntie .................................................................................... 2
2.1 Negatieve externe effecten verbonden aan productie ......................................................... 2
2.2 Negatieve externe effecten verbonden aan consumptie ...................................................... 2
2.3 Negatieve versus positieve externe effecten ........................................................................ 2
2.4 Economische analyse............................................................................................................. 3
2.4.1 Kosten................................................................................................................................ 3
2.4.2 Baten ................................................................................................................................. 3
2.5 Begrip ‘nieuwe schaarste’ ..................................................................................................... 4
3 Private (particuliere) oplossingen voor externe effecten ....................................................... 4
3.1 Morele codes en labels .......................................................................................................... 4
3.2 Liefdadigheid ......................................................................................................................... 4
3.3 Integratie (fusie) van de twee bedrijven ............................................................................... 5
3.4 Privaat contract afsluiten: Coase-theorema.......................................................................... 5
4 Speciaal soort extern effect: Positioneel extern effect........................................................... 6
5 Overheidsbeleid ten aanzien van externe effecten ................................................................ 6
5.1 Regulering .............................................................................................................................. 6
5.2 Pigouviaanse belasting .......................................................................................................... 7
5.3 Verhandelbare emissierechten (handel in vervuilingsrechten) ............................................ 8
5.4 Besluit pigouviaanse belasting en verhandelbare emissierechten ....................................... 8
5.5 Andere (publiek-private) oplossingen voor externe effecten ............................................... 9
6 Aantal andere beleidsprincipes m.b.t. milieu en ontwikkeling ............................................... 9
7 Waardering externe effecten in MKBA ................................................................................. 9
8 Besluit externe effecten ..................................................................................................... 10
9 Overheidsfalen en public choice theorieën ......................................................................... 10
HOOFDSTUK 9: EXTERNE EFFECTEN 1 van 10
, HOOFDSTUK 9: Externe effecten
1 Inleiding en definitie
- Een extern effect is een niet-gecompenseerd effect dat ontstaat als gevolg van een handeling van
één of meer personen en dat gevolgen heeft voor de welvaart van één of meerdere personen
- Er zijn twee voorwaarden om van een extern effect te kunnen spreken:
• Niet-prijsvoorwaarde: Als de vervuiler toch een prijs moet betalen, is het effect niet (meer)
extern, maar ‘geïnternaliseerd’ (= onderdeel geworden van de interne kostprijs van het vervuilende bedrijf)
• Technologische interdependentie: Een (neven)output van A is een input voor B
(bv. een chemisch bedrijf loost afval in de rivier en stroomafwaarts bevindt zich een brouwerij die dit water
gebruikt als input in het productieproces van bier)
- Externe effecten vormen ook een geval van marktfaling
2 Externe effecten en marktefficiëntie
2.1 Negatieve externe effecten verbonden aan productie
- Producent → Producent
(bv. een chemisch bedrijf loost afval in de rivier en stroomafwaarts bevindt zich een brouwerij die dit water gebruikt als
input in het productieproces van bier)
- Producent → Consument
(bv. de luchtvervuiling veroorzaakt bedrijven, de geluidsoverlast voor omwonenden)
2.2 Negatieve externe effecten verbonden aan consumptie
- Consument → Producent
(bv. het huishoudelijk afvalwater dat geloosd wordt in de rivier)
- Consument → Consument
(bv. congestie veroorzaakt door toeristen op weg naar de zee, consumptie van tabak en consumptie van eten in een restaurant)
2.3 Negatieve versus positieve externe effecten
- De meeste externe effecten zijn negatief (alle voorgaande voorbeelden)
- Sommige externe effecten zijn positieve (bv. onderwijs, onderzoek)
MAAR: ook positieve effecten vormen een geval van marktfaling
HOOFDSTUK 9: EXTERNE EFFECTEN 2 van 10
, 2.4 Economische analyse
- Het maatschappelijke optimum verschilt van de private- of vrijemarktresultaat
• De geproduceerde hoeveelheid (𝑄𝑒 ) is maatschappelijk niet optimaal
• De bekomen evenwichtsprijs (𝑃𝑒 ) is evenmin maatschappelijk optimaal
2.4.1 Kosten
- De maatschappelijke kost verschilt van de private kost
Marginale sociale kost (𝑀𝑆𝐾) = Marginale private kost (𝑀𝑃𝐾) + marginale externe kost (𝑀𝐸𝐾)
- De marginale private kost (𝑀𝑃𝐾) is de kost van het privébedrijf om een bepaald product te produceren
- De marginale externe kost (𝑀𝐸𝐾) zijn de kosten die niet door de producent zelf worden gedragen,
maar door derden of de samenleving als geheel (bv. milieuvervuiling, watervervuiling, luchtvervuiling)
2.4.2 Baten
- De maatschappelijke (sociale) waarde (𝑊𝑇𝑃) ≠ Private waarde (𝑊𝑇𝑃)
Marginale sociale baat (𝑀𝑆𝐵) = Marginale private baat (𝑀𝑃𝐵) + marginale externe baat (𝑀𝐸𝐵)
- De marginale private baat (𝑀𝑃𝐵) zijn de baten die een individu of bedrijf rechtstreeks ontvangt
van het consumeren of produceren van één extra eenheid van een product (bv. een gepensioneerde die
met de computer leert werken, levert voor die persoon een marginale private baat op)
- De marginale externe baat (𝑀𝐸𝐵) zijn de baten of voordelen die anderen of de samenleving als
geheel ontvangen van de consumptie of productie van een extra eenheid van een product (bv. een
bedrijf geniet van de kostenreductie wanneer een gepensioneerde met een computer kan werken)
HOOFDSTUK 9: EXTERNE EFFECTEN 3 van 10
1 Inleiding en definitie ............................................................................................................ 2
2 Externe effecten en marktefficiëntie .................................................................................... 2
2.1 Negatieve externe effecten verbonden aan productie ......................................................... 2
2.2 Negatieve externe effecten verbonden aan consumptie ...................................................... 2
2.3 Negatieve versus positieve externe effecten ........................................................................ 2
2.4 Economische analyse............................................................................................................. 3
2.4.1 Kosten................................................................................................................................ 3
2.4.2 Baten ................................................................................................................................. 3
2.5 Begrip ‘nieuwe schaarste’ ..................................................................................................... 4
3 Private (particuliere) oplossingen voor externe effecten ....................................................... 4
3.1 Morele codes en labels .......................................................................................................... 4
3.2 Liefdadigheid ......................................................................................................................... 4
3.3 Integratie (fusie) van de twee bedrijven ............................................................................... 5
3.4 Privaat contract afsluiten: Coase-theorema.......................................................................... 5
4 Speciaal soort extern effect: Positioneel extern effect........................................................... 6
5 Overheidsbeleid ten aanzien van externe effecten ................................................................ 6
5.1 Regulering .............................................................................................................................. 6
5.2 Pigouviaanse belasting .......................................................................................................... 7
5.3 Verhandelbare emissierechten (handel in vervuilingsrechten) ............................................ 8
5.4 Besluit pigouviaanse belasting en verhandelbare emissierechten ....................................... 8
5.5 Andere (publiek-private) oplossingen voor externe effecten ............................................... 9
6 Aantal andere beleidsprincipes m.b.t. milieu en ontwikkeling ............................................... 9
7 Waardering externe effecten in MKBA ................................................................................. 9
8 Besluit externe effecten ..................................................................................................... 10
9 Overheidsfalen en public choice theorieën ......................................................................... 10
HOOFDSTUK 9: EXTERNE EFFECTEN 1 van 10
, HOOFDSTUK 9: Externe effecten
1 Inleiding en definitie
- Een extern effect is een niet-gecompenseerd effect dat ontstaat als gevolg van een handeling van
één of meer personen en dat gevolgen heeft voor de welvaart van één of meerdere personen
- Er zijn twee voorwaarden om van een extern effect te kunnen spreken:
• Niet-prijsvoorwaarde: Als de vervuiler toch een prijs moet betalen, is het effect niet (meer)
extern, maar ‘geïnternaliseerd’ (= onderdeel geworden van de interne kostprijs van het vervuilende bedrijf)
• Technologische interdependentie: Een (neven)output van A is een input voor B
(bv. een chemisch bedrijf loost afval in de rivier en stroomafwaarts bevindt zich een brouwerij die dit water
gebruikt als input in het productieproces van bier)
- Externe effecten vormen ook een geval van marktfaling
2 Externe effecten en marktefficiëntie
2.1 Negatieve externe effecten verbonden aan productie
- Producent → Producent
(bv. een chemisch bedrijf loost afval in de rivier en stroomafwaarts bevindt zich een brouwerij die dit water gebruikt als
input in het productieproces van bier)
- Producent → Consument
(bv. de luchtvervuiling veroorzaakt bedrijven, de geluidsoverlast voor omwonenden)
2.2 Negatieve externe effecten verbonden aan consumptie
- Consument → Producent
(bv. het huishoudelijk afvalwater dat geloosd wordt in de rivier)
- Consument → Consument
(bv. congestie veroorzaakt door toeristen op weg naar de zee, consumptie van tabak en consumptie van eten in een restaurant)
2.3 Negatieve versus positieve externe effecten
- De meeste externe effecten zijn negatief (alle voorgaande voorbeelden)
- Sommige externe effecten zijn positieve (bv. onderwijs, onderzoek)
MAAR: ook positieve effecten vormen een geval van marktfaling
HOOFDSTUK 9: EXTERNE EFFECTEN 2 van 10
, 2.4 Economische analyse
- Het maatschappelijke optimum verschilt van de private- of vrijemarktresultaat
• De geproduceerde hoeveelheid (𝑄𝑒 ) is maatschappelijk niet optimaal
• De bekomen evenwichtsprijs (𝑃𝑒 ) is evenmin maatschappelijk optimaal
2.4.1 Kosten
- De maatschappelijke kost verschilt van de private kost
Marginale sociale kost (𝑀𝑆𝐾) = Marginale private kost (𝑀𝑃𝐾) + marginale externe kost (𝑀𝐸𝐾)
- De marginale private kost (𝑀𝑃𝐾) is de kost van het privébedrijf om een bepaald product te produceren
- De marginale externe kost (𝑀𝐸𝐾) zijn de kosten die niet door de producent zelf worden gedragen,
maar door derden of de samenleving als geheel (bv. milieuvervuiling, watervervuiling, luchtvervuiling)
2.4.2 Baten
- De maatschappelijke (sociale) waarde (𝑊𝑇𝑃) ≠ Private waarde (𝑊𝑇𝑃)
Marginale sociale baat (𝑀𝑆𝐵) = Marginale private baat (𝑀𝑃𝐵) + marginale externe baat (𝑀𝐸𝐵)
- De marginale private baat (𝑀𝑃𝐵) zijn de baten die een individu of bedrijf rechtstreeks ontvangt
van het consumeren of produceren van één extra eenheid van een product (bv. een gepensioneerde die
met de computer leert werken, levert voor die persoon een marginale private baat op)
- De marginale externe baat (𝑀𝐸𝐵) zijn de baten of voordelen die anderen of de samenleving als
geheel ontvangen van de consumptie of productie van een extra eenheid van een product (bv. een
bedrijf geniet van de kostenreductie wanneer een gepensioneerde met een computer kan werken)
HOOFDSTUK 9: EXTERNE EFFECTEN 3 van 10
