samenvatting preventie: kinderen en jongeren

PREVENTIE: KINDEREN EN JONGEREN

COLLEGE 1 – DEEL 1: INLEIDING OVER PREVENTIE


INLEIDING

2 vb’en

- Tools of mind: programma kleuteronderwijs in VS, gericht op bevorderen executieve functies bij
kleuters (functies onderliggend/noodzakelijk bij leren en gedragscontrole)
 3 grote: WG, cognitieve flexibiliteit, effortful control (onderdrukken dominante R tvv meer
wenselijke R)
 Hier:
o Eerst bewegen, dansen, leuke sfeer, vrij bewegen…
o Effortful control: op moment in ongemakkelijke houding gaan staal
o Impulsen onderdrukken om in focus te gaan
 Speelse manier om kinderen te leren tot gedragsregulatie te komen
- Mindfulness: klassen in high school in VS
 Betekent veel voor jongeren + helpt om met problemen om te gaan

Kern v preventie: voorkomen is beter dan genezen

KB 26/04/2019: criteria tot erkenning als klinisch psycholoog
“De onderscheidende kennisdomeinen zijn domeinen die specifiek zijn voor de klinisch psycholoog, het
gaat om volgende domeinen:

1. Klinische psychologie met focus op versch doelgroepen, benaderingen en referentiekaders;
2. Gezondheidspsychologie en psychosomatiek;
3. Psychopathologie en psychiatrie;
4. Psychologisch assessment, psychodiagnostiek en psychometrie;
5. Klinisch psychologische interventie en preventie en het klinisch onderhoud;
6. Stages en andere vormen v werkveldintegratie.”


WAT IS PREVENTIE? VORMEN VAN PREVENTIE?

Preventie:

- “Behavioral, biological, or social interventions intended to reduce the risk of disorders, diseases,
or social problems for both individuals and entire populations”
- Wortels in geneeskunde
 Lichamelijke ziekten
 Later: psychische stoornissen (Caplan) en sociale problemen
 Centrale rol voor edpidemiologie: studie freq v voorkomen en verspreiding v ziekten en
stoornissen in populatie
- Nadien ook uitgebreid naar andere wetenschappelijke disciplines/domeinen, incl psychologie

Vormen v preventie:

- Indeling Caplan
 Obv ernst v probleem/stoornis
 Vormen
o Primair
 Wat? Voorkomen v stoornis voordat symptomen optreden
 Wie? Hele populatie (kan ook gaan over alle jongeren in VL…, bv kind & gezin)

1
☾ Luna Thijssen

, o Secundair
 Wat? Voorkomen v verdere ontwikkeling ve stoornis waarvan 1e symptomen vertoond
worden (bv kleuters die al zekere mate v proactief agressief gedrag vertonen 
gedragsstoornis zou kunnen optreden later, hier al interventies doen zodat dit zo
goed mogeijk voorkomen kan worden)
 Wie? Groep die deze symptomen vertoond
o Tertiair
 Wat? Voorkomen v neg gevolgen v stoornis (bv voorkomen suïcide poging, opname…
tijdens depressieve stoornis)
 Wie? Groep die stoornis vertoont
 Kritiek:
o Tertiaire preventie = preventie?
 Al stoornis vertonen, dus kan je nog wel over preventie spreken? Dan is bijna alle
psychologische hulpverlening en interventie al preventie
o Dekt niet volledige domein v preventie
 Initiatieven voor risicogroepen die nog geen symptomen vertonen?
 Bv scheiding ouders is risico voor welbevinden kinderen
o Sterke nadruk op stoornis/ziekte/problemen
 Gezondheid meer dan afwezigheid ziekte
 Doel = ziektevrij leven?
 Aanname dat betrouwbare diagnoses v stoornissen mogelijk zijn, minder objectief
voor psychische stoornissen
 Ook kennis nodig over oorzaken/antecedenten
- Indeling US Institute of Medicine (IOM)
 Committee on the Prevention of Mental Disorders
 Stand v zaken preventieonderzoek geestelijke gezondheid
 Preventie beperkt tot dienstverlening voor psychische stoornis
(wanneer stoornis: remediëring/ behandeling)
 Indeling obv doelgroep
o Universele preventie
 Wie? Hele populatie, geen onderscheid volgens ind risico (kan land, leeftijdsgroep,
klas… zijn)
 Vergelijkbaar primaire preventie
o Selectieve preventie
 Wie? Groep met verhoogd risico
 Bv kinderen v gescheiden ouders
o Geïndiceerde preventie
 Wie? Personen die symptomen vertonen, maar nog niet (volledig) beantwoorden aan
de diagnostische criteria vd stoornis
 Vergelijkbaar secundaire preventie
 Actie ondernemen om te vermijden dat stoornis zal optreden
 Kritiek:
o Blijft uitgaan v deficit model  alternatief model Weisz: mental health intervention
framework
 Wellness promotion
 Universal prevention
 Selective prevention
 Indicated prevention
 Therapeutic intervention
o 2009: toevoeging v promotion of mental health
o

Gezondheidspromotie  formeel geïntroduceerd door WHO in 1986 (Charter)


2
☾ Luna Thijssen

, - WHO def: “Het proces waardoor mensen of groepen v mensen in staat gesteld worden om meer
controle te verwerven over de determinanten v hun gezondheid, en zo hun gezondheid te
verbeteren”
- Actieterreinen
 Health public policy (gezond openbaar beleid): goed GZ beleid op niveau v openbare
diensten en politiek ve land
 Supportive environments (ondersteunende omgeving)
 Community involvement (lokale gemeenschap waar mensen deel v uitmaken (gemeente)):
moet betrokken zijn bij de mensen en deze ondersteunen
 Individu: werken met ind’en (zoals bij mindfulness vb)
 Reorient health services (heroriënteren GZZ): dichter bij de mensen brengen

Tot slot:

- Begrippenkader in ontwikkeling
- Invloed medisch model: begrijpelijk, omdat preventie vaak vanuit dat beleidsdomen
gefinancierd (ook in VL)


(PREVENTIEF) GEZONDHEIDSBELEID: RICHTEN NAAR VERSCHILLENDE NIVEAUS

Stepped care benadering

 Vb’en: interventiespectrum v Mrazek & Haggerty, preventiepiramie Deklerck, 3 tier model in US
onderwijs, zorgcontinuüm in VL onderwijs (M-decreet), aanbod mentaal welbevinden studenten
KUL
 Zie dia 20-24


PREVENTIE VOOR KINDEREN EN JONGEREN

BELANG VAN PREVENTIE IN KINDERTIJD/ADOLESCENTIE

Hoge prevalentie v problemen

- Mentale stoornissen wereldwijd in stijgende lijn
- Meta-analyse
 241.000.000 kinderen en adolescenten (13.4%)
 Vooral: depressie, angst, externaliserend gedrag, ADHD

Wat met impact COVID-19?

- 116 studies, bijna 130.000 K&J
 Covid-gerelateerde angst
 Meer angstige problemen en depressieve symptomen dan pre-covid
 Stemmingsproblemen hadden duidelijke piek in 20-21  covid,
hierna gedaald, maar nog altijd hoog. Gelijkaardig voor angst
 Verhoging kan te maken hebben met feit dat drempel verlaagd is
om CLB te contacteren
 Meer problemen bij oudere adolescenten, meisjes en neurodiverse
jongeren en jongeren met chronische fysieke problemen
- HBSC-studie
 Levenstevredenheid gedaald vanaf 2018, vooral voor meisjes


Waarom stijgen mentale GZ problemen bij k&j?

- Recente review: internaliserende problemen
3
☾ Luna Thijssen

,  Gestegen bij adolescenten in laatste decennia
 Hoger + sterkere stijging bij meisjes dan bij jongens
 Hoe kunnen we die evoluties verklaren? Welke risicofactoren voor internaliserende
problemen zijn er (meer) gestegen (bij meisjes dan bij jongens)?
- Review Reyes & Platt
 No simple stories
 “Primary hypotheses for the reasons underlying these increases include population level
shifts in puberty towards younger ages, digital technology and social media use, and
economic factors, among other less studied mechanisms”
- Vroegere start puberteit
 Leeftijd begin puberteit doorheen de tijd gedaald
 Sterker aangetoond voor meisjes dan voor jongens
 Effect v geslachtshormonen op stemming
 Stress door vroege verschijning secundaire geslachtskenmerken
 Stress door potentiële mismatch tss fysieke en cognitieve/emotionele maturiteit
- Macro-economische ontwikkelingen
 Stijgende economische ongelijkheid
 Dalende middenklasse (meer gezinnen moeite om hoofd boven water te houden)
 Grote recessie 2007-2009: meeste impact gezinnen, sterkste stijging mentale problemen bij
kinderen
 Double disadvantage: kinderen in economische gedepriveerde sit’s meer risico op mentale
problemen in contexten met grotere inkomensongelijkheid
o Zowel materiële als relatieve deprivatiemechanismen
- Gebruik digitale technologie
 Onderzoek: meer tijd op schermen – meer internaliserende problemen
o Mogelijke verklaringen:
 Minder face-to-face interactie met peers
 Meer sedentaire activiteiten
 Verstoring v slaap
 Blootstelling aan stresserende content (bv klimaat, oorlogen)
o Maar: veel cross-sectioneel onderzoek
 Oorzaak – gevolg?
 Vooral onderzoek naar tijd op schermen, wat met kwaliteit v activiteiten en
interacties, dit een grotere invloed?
 Weinig onderzoek over pos gevolgen v schermgebruik
- Sociale media
 Mogelijke effecten op mentale gezondheid door:
o Sociale vergelijking en als gevolg lager zelfbeeld
o Cyberpesten
o Mogelijke verklaringen gebruik digitale technologie (hierboven)
 Gemengde bevindingen over links met internaliserende problemen
o Vaak gevonden: lage en hoge mate v gebruik meer problemen dan matig gebruik
o Maar: kleine effecten, niet consistent gevonden, veel cross-sectioneel onderzoek, focus op
tijd en niet kwaliteit
o Exp volwassenen: evidentie voor nadelig effect
 Digitale omgeving bestuderen als specifieke context, naast andere, in leven v jongeren:
meer aandacht voor gedrag, interacties, emoties dan enkel voor tijd in die omgeving
- Gender(on)gelijkheid in onderwijs
 Traditioneel: genderongelijkheid in opleiding (jongens > meisjes)
 Recent: wereldwijd evenveel meisjes als jongens LO/SO, meer meisjes HO
 Toenemende stijging opleidingsniveau, toenemend welbevinden?
o Nee
o Meer mensen met hoge opleiding, kennisgebaseerde economie: hogere opleiding wordt
belangrijker  meer stress

4
☾ Luna Thijssen