Samenvatting - media effecten
Lotte Hallez
INLEIDING ..............................................................................................................................3
Media effecten .....................................................................................................................3
Ways of knowing ..................................................................................................................4
Media effecten in de huidige samenleving .............................................................................4
Doelen van de wetenschap ..................................................................................................5
Geschiedenis van media effecten onderzoek ........................................................................7
Effectgroottes in media effecten onderzoek ..........................................................................7
Toekomst van media effecten onderzoek ..............................................................................7
Onderzoeksmethoden in media-effecten onderzoek ............................................................... 10
Inhoudsanalyse ................................................................................................................. 10
Survey ............................................................................................................................... 11
Experiment ........................................................................................................................ 13
Agendasetting ....................................................................................................................... 15
Nieuws en de publieke agenda ........................................................................................... 15
Acapulco typologie ............................................................................................................ 16
Niveaus van agendasetting ................................................................................................. 17
Gevolgen van agendasetting effecten ................................................................................. 18
Agendasetting tijdens covid 19 ........................................................................................... 18
Framing................................................................................................................................. 20
Theorie en onderzoek naar nieuws framing.......................................................................... 20
Disciplinaire oorsprong ...................................................................................................... 20
Verwante processen .......................................................................................................... 21
Framing in communicatieonderzoek ................................................................................... 22
Effecten van nieuwsframes ................................................................................................ 24
Cultivatietheorie.................................................................................................................... 25
Centrale focus ................................................................................................................... 25
Televisie in de maatschappij ............................................................................................... 25
Cultivatie onderzoek .......................................................................................................... 26
Social cognition (uitbreiding cultivation effects)...................................................................... 29
Inleiding ............................................................................................................................ 29
Psychologische processen ................................................................................................. 29
Priming ................................................................................................................................. 33
Media priming .................................................................................................................... 33
, Modellen die priming uitleggen ........................................................................................... 35
Conclusie .......................................................................................................................... 37
Elaboration Likelihood Model (ELM) ....................................................................................... 38
Massamedia overtuiging..................................................................................................... 38
Theorieën rond attitudeverandering .................................................................................... 38
Dezelfde elementen kunnen verschillende rollen spelen ..................................................... 42
Toekomstig onderzoek........................................................................................................ 44
Link tussen attitudes en gedrag .......................................................................................... 44
Social cognitive theory........................................................................................................... 45
Over de theorie .................................................................................................................. 45
Agency .............................................................................................................................. 45
Mechanismen van observationeel leren .............................................................................. 47
Methode onderzoek ........................................................................................................... 48
Dual link vs. multipattern flow of influence.......................................................................... 49
Ongewenste en gewenste effecten ..................................................................................... 49
Toekomstig onderzoek........................................................................................................ 50
Uses & Gratifications ............................................................................................................. 51
Uitzet van het begrip .......................................................................................................... 51
Functionele benadering ..................................................................................................... 52
U&G paradigma ................................................................................................................. 53
Media uses & effects .......................................................................................................... 54
Toepassing U&G................................................................................................................. 55
Individuele verschillen ........................................................................................................... 57
Inleiding ............................................................................................................................ 57
Enjoyment/ emotionele reacties op media .......................................................................... 57
Selectieve blootstelling, interpretatie en herinnering van media ........................................... 58
effecten van media op attitudes en gedrag .......................................................................... 59
Third person effect (TPA) ........................................................................................................ 60
Inleiding ............................................................................................................................ 60
Onderzoek naar TPE ........................................................................................................... 60
Conditionele TPE effecten .................................................................................................. 61
Individuele verschillen ....................................................................................................... 61
Gevolgen ........................................................................................................................... 61
,INLEIDING
Media effecten
Media hebben soms een verschillend effect op verschillende doelgroepen
vb. leeftijd: ander effect op kinderen, dan op volwassenen
Definitie
= The cognitive, attitudinal, social or behavioral changes (1) that occur in individuals, groups
or society (2) due to media content, exposure or interactions (3). Media effects can occur
across various types of media inlcluding television, social media, radio and print, and can be
immediate or long-term (4), direct or indirect (5).
• 1. Effecten: cognitieve, attidunale, sociale -en gedragsveranderingen
o Gedragsveranderingen begrijpen → ook rekening houden met cognities en
attitudes
• 2. Media effecten bij zowel individuen, groepen als de samenleving
• 3. Via media content
o Blootstelling of interactie
o Steeds meer interageren met media, niet meer enkel kijken
o Verschillende types media vb. televisie, sociale media, radio
• 4. Onmiddellijke of op lange termijn effecten
• 5. Directe of indirecte effecten
Columbine school shooting
• Case: jongeren die een school shooting doen waarbij je het niet direct zou verwachten,
nogal uit het niets
• Mensen willen weten waarom zoiets gebeurd
• Media werd aangesteld als een soort oorzaak
• Link met geweld in games, films en series
• → media = grote oorzaak van het geweld
Hans van Temse
• Case: jongere die wederom niet gekend stond om geweld, op een dag 2 mensen
vermoord met een geweer
• Ook weer verwezen naar het feit dat hij veel games speelde waar gelijkaardig geweld in
voorkomt
→ zit daar waarheid in? Of wordt media gewoon als zondebok gebruikt?
• Zorgt blootstelling aan geweld in media voor geweld in real life?
• Mensen gaan hierbij vergelijken met persoonlijke ervaringen
• Problemen: third-person effect en halo effect
,Ways of knowing
Eigen ervaring
• Veel mensen schatten media-effecten in op basis van hun persoonlijke ervaring(en)
• “Sociale media hebben geen effecten op hoe ik mij voel”
• Third-person effect: mensen hebben het gevoel dat media een effect hebben op
anderen, maar niet op zichzelf
o Zichzelf immuun achten voor media effecten
o Mensen kunnen niet vertrouwen op deze inschatting van zichzelf, ze
onderschatten de invloed bij zichzelf
▪ Want onderzoek wijst aan dat er vaak wel een effect is
Autoriteit
• Blindelings vertrouwen in personen met autoriteit (vb. dokters, professoren)
• Halo effect: mensen die expert zijn op één gebied, worden gezien als intelligent over de
hele lijn
o Door autoriteit en intelligentie ervan uit gaan dat ze over andere dingen ook wel
veel zullen weten
• Politici waarschuwen vaak over media-effecten, zonder expertise hierover
→ te veel vertrouwen op eigen ervaringen, te veel vertrouwen in autoriteiten = problematisch
Voorbeelden van paniek over de effecten van media in de huidige samenleving
• De invloed die sociale media heeft op het zelfbeeld van jonge meisjes
• Dat bepaalde series of films het gebruik van drugs en alcohol stimuleert
• Tiktok (het kijken van snelle, korte video's) zorgt ervoor dat we ons minder goed kunnen
concentreren bij langere taken
• Jongeren worden meer radicaal rechts door bv het algoritme van TikTok
• De opkomst van Artificiële intelligentie
• Verspreiding misinformatie via bv. Deepfakes
• Het opkomen van meer LGBTQ+ personages in series en films → mensen die bang zijn
dat het 'genormaliseerd' zal worden
Media effecten in de huidige samenleving
Wat doen sociale media met ons zelfbeeld?
• Sociale media heel vaak als verklaring gebruikt voor mentale problemen bij jongeren
o Vb. ontevredenheid, burn-outs...
o Door o.a. vergelijking met ‘perfecte’ figuren op sociale media
• → nood aan wetenschappelijk onderzoek dat dit test
• Nuance: effect is er waarschijnlijk niet bij iedereen, of positief voor de ene en negatief
voor de ander, groot voor de ene en klein voor de ander
Wat verteld onderzoek ons over die relatie?
• Geen uitsluitsel over wat de effecten zijn
• Zowel studies die negatieve, als positieve als geen verbanden vinden (= complex)
• Onderscheidt tussen verschillende sociale media platformen
, oVooral negatief verband tussen sociale media blootstelling en mentaal welzijn bij
kanalen zoals Instagram en TikTok
• Opzoek naar een eenduidig antwoord, maar dat is er eigenlijk niet
o = voor sommige een teleurstelling
o Dieper ingaan op de nuance binnen media onderzoek
Doelen van de wetenschap
1. voorspellen
• = zeggen wat er in de toekomst gaat gebeuren
• Media effecten → voorspellen hoe mensen zullen reageren op media inhouden
o Weten wat dat effecten zijn → in de toekomst beter inschatten wat de reacties op
bepaalde media zullen zijn
• Maar: beperkingen aan voorspellingen
o Vb. voor iedereen van toepassing?
o Verschillende culturen, religies, politieke voorkeuren...
2. verklaren
• = media effecten in een bredere context of patroon plaatsen
• Waarom treden ze op? Hoe valt dit te verklaren?
• Bij verklaren rekening houden met psychologische, cognitieve en emotionele processen
bij mensen
• Hoe kunnen we media effecten verklaren door te kijken naar hoe mensen denken?
• Media effecten → verschillende verklaringen voor effecten
3. begrijpen
• = volgorde van causale gebeurtenissen kennen
• Komt voort uit een goede verklaring
• Wat zijn de verschillende stappen waarin de invloed plaatsvindt
o Verschillende stappen tussen blootstelling en bedrag blootleggen en proberen te
begrijpen
4. controleren
• = gevolg van voorspellen, verklaren en begrijpen
• Controle hebben over wat voor veranderingen er plaatsvinden
• Bredere context van wetenschappelijk onderzoek
• Media effecten begrijpen → aanbevelingen maken voor vb. beleidsveranderingen
Hoe worden die doelen bereikt?
1. theorie
• De belangrijkste grondslagen binnen wetenschappelijk onderzoek
• Meer dan 1 statement
o Weergave van verschillende concepten, en de relatie daartussen
• Kernconcepten bepalen en hun relaties
• Hypotheses die getest kunnen worden
• Wisselwerking tussen theorie en data van wetenschappelijk onderzoek
, o Afzonderlijk geïntroduceerd
▪ Lijdt tot veel studies die beroep doen op theorie om bepaalde media
effecten te testen
o Soms ook andersom: al in empirisch onderzoek aanwezig, theorie dan
geïnspireerd om dingen die al in onderzoek gevonden zijn te testen
2. falsifieerbaarheid – Karl Popper
• Wetenschappelijke kennis = ‘voorlopig’
• Hypothese moet weerlegd kunnen worden
• Bakent wetenschap van ‘niet-wetenschap’ af
• Theorie = wetenschappelijk als deze kan worden getest en mogelijks als onwaar worden
bewezen
o Wetenschappelijk onderzoek moet getest kunnen worden
• ‘Alle zwanen zijn wit’
3. creativiteit
• Theorie wordt door mensen gemaakt, die ook ooit student waren
• Mensen zijn meer geneigd ze ernstig te nemen als ze logisch lijken
• Dus: theorie ook ‘mooi’ maken
4. generaliseerbaarheid
• Wetenschap zoekt naar algemene patronen
o Teveel inzoomen op specifieke cases → generaliseerbaarheid verliezen
o Case studies zeggen weinig over algemene patronen
o Maar vaak wel vertrokken vanuit een specifieke case
• Conclusies die veralgemeenbaar zijn → algemene patronen (= doel van de meeste
onderzoekers)
• Die algemene patronen als kennis verspreiden helpt veel mee
• Om individuen te begrijpen, gaan we terugvallen op onderzoek bij de bredere populatie
5. objectieve waarheid ontdekken
• Onderzoek moet objectief zijn
• Discussie: bestaat er één objectieve waarheid?
• Idee dat media invloed niet voor iedereen hetzelfde is
6. sceptisch blijven
• Theorie / onderzoek met potentieel blijkt niet altijd te kloppen (vb. James Vicary)
o Bias in onderzoek → ‘alles met een korreltje zout nemen’
• Altijd mogelijkheid tot controverses
o Studies kunnen ook gewoonweg niet kloppen, een zo een foute voorstellingen
van de waarheid geven → altijd kritisch zijn
• Er zijn geen definitieve conclusies
o Niet teveel baseren op één studie, conclusies maken o.b.v. een groter plaatje van
bewijs
• Maar consensus groeit met meer onderzoek te doen (replicatie)
Lotte Hallez
INLEIDING ..............................................................................................................................3
Media effecten .....................................................................................................................3
Ways of knowing ..................................................................................................................4
Media effecten in de huidige samenleving .............................................................................4
Doelen van de wetenschap ..................................................................................................5
Geschiedenis van media effecten onderzoek ........................................................................7
Effectgroottes in media effecten onderzoek ..........................................................................7
Toekomst van media effecten onderzoek ..............................................................................7
Onderzoeksmethoden in media-effecten onderzoek ............................................................... 10
Inhoudsanalyse ................................................................................................................. 10
Survey ............................................................................................................................... 11
Experiment ........................................................................................................................ 13
Agendasetting ....................................................................................................................... 15
Nieuws en de publieke agenda ........................................................................................... 15
Acapulco typologie ............................................................................................................ 16
Niveaus van agendasetting ................................................................................................. 17
Gevolgen van agendasetting effecten ................................................................................. 18
Agendasetting tijdens covid 19 ........................................................................................... 18
Framing................................................................................................................................. 20
Theorie en onderzoek naar nieuws framing.......................................................................... 20
Disciplinaire oorsprong ...................................................................................................... 20
Verwante processen .......................................................................................................... 21
Framing in communicatieonderzoek ................................................................................... 22
Effecten van nieuwsframes ................................................................................................ 24
Cultivatietheorie.................................................................................................................... 25
Centrale focus ................................................................................................................... 25
Televisie in de maatschappij ............................................................................................... 25
Cultivatie onderzoek .......................................................................................................... 26
Social cognition (uitbreiding cultivation effects)...................................................................... 29
Inleiding ............................................................................................................................ 29
Psychologische processen ................................................................................................. 29
Priming ................................................................................................................................. 33
Media priming .................................................................................................................... 33
, Modellen die priming uitleggen ........................................................................................... 35
Conclusie .......................................................................................................................... 37
Elaboration Likelihood Model (ELM) ....................................................................................... 38
Massamedia overtuiging..................................................................................................... 38
Theorieën rond attitudeverandering .................................................................................... 38
Dezelfde elementen kunnen verschillende rollen spelen ..................................................... 42
Toekomstig onderzoek........................................................................................................ 44
Link tussen attitudes en gedrag .......................................................................................... 44
Social cognitive theory........................................................................................................... 45
Over de theorie .................................................................................................................. 45
Agency .............................................................................................................................. 45
Mechanismen van observationeel leren .............................................................................. 47
Methode onderzoek ........................................................................................................... 48
Dual link vs. multipattern flow of influence.......................................................................... 49
Ongewenste en gewenste effecten ..................................................................................... 49
Toekomstig onderzoek........................................................................................................ 50
Uses & Gratifications ............................................................................................................. 51
Uitzet van het begrip .......................................................................................................... 51
Functionele benadering ..................................................................................................... 52
U&G paradigma ................................................................................................................. 53
Media uses & effects .......................................................................................................... 54
Toepassing U&G................................................................................................................. 55
Individuele verschillen ........................................................................................................... 57
Inleiding ............................................................................................................................ 57
Enjoyment/ emotionele reacties op media .......................................................................... 57
Selectieve blootstelling, interpretatie en herinnering van media ........................................... 58
effecten van media op attitudes en gedrag .......................................................................... 59
Third person effect (TPA) ........................................................................................................ 60
Inleiding ............................................................................................................................ 60
Onderzoek naar TPE ........................................................................................................... 60
Conditionele TPE effecten .................................................................................................. 61
Individuele verschillen ....................................................................................................... 61
Gevolgen ........................................................................................................................... 61
,INLEIDING
Media effecten
Media hebben soms een verschillend effect op verschillende doelgroepen
vb. leeftijd: ander effect op kinderen, dan op volwassenen
Definitie
= The cognitive, attitudinal, social or behavioral changes (1) that occur in individuals, groups
or society (2) due to media content, exposure or interactions (3). Media effects can occur
across various types of media inlcluding television, social media, radio and print, and can be
immediate or long-term (4), direct or indirect (5).
• 1. Effecten: cognitieve, attidunale, sociale -en gedragsveranderingen
o Gedragsveranderingen begrijpen → ook rekening houden met cognities en
attitudes
• 2. Media effecten bij zowel individuen, groepen als de samenleving
• 3. Via media content
o Blootstelling of interactie
o Steeds meer interageren met media, niet meer enkel kijken
o Verschillende types media vb. televisie, sociale media, radio
• 4. Onmiddellijke of op lange termijn effecten
• 5. Directe of indirecte effecten
Columbine school shooting
• Case: jongeren die een school shooting doen waarbij je het niet direct zou verwachten,
nogal uit het niets
• Mensen willen weten waarom zoiets gebeurd
• Media werd aangesteld als een soort oorzaak
• Link met geweld in games, films en series
• → media = grote oorzaak van het geweld
Hans van Temse
• Case: jongere die wederom niet gekend stond om geweld, op een dag 2 mensen
vermoord met een geweer
• Ook weer verwezen naar het feit dat hij veel games speelde waar gelijkaardig geweld in
voorkomt
→ zit daar waarheid in? Of wordt media gewoon als zondebok gebruikt?
• Zorgt blootstelling aan geweld in media voor geweld in real life?
• Mensen gaan hierbij vergelijken met persoonlijke ervaringen
• Problemen: third-person effect en halo effect
,Ways of knowing
Eigen ervaring
• Veel mensen schatten media-effecten in op basis van hun persoonlijke ervaring(en)
• “Sociale media hebben geen effecten op hoe ik mij voel”
• Third-person effect: mensen hebben het gevoel dat media een effect hebben op
anderen, maar niet op zichzelf
o Zichzelf immuun achten voor media effecten
o Mensen kunnen niet vertrouwen op deze inschatting van zichzelf, ze
onderschatten de invloed bij zichzelf
▪ Want onderzoek wijst aan dat er vaak wel een effect is
Autoriteit
• Blindelings vertrouwen in personen met autoriteit (vb. dokters, professoren)
• Halo effect: mensen die expert zijn op één gebied, worden gezien als intelligent over de
hele lijn
o Door autoriteit en intelligentie ervan uit gaan dat ze over andere dingen ook wel
veel zullen weten
• Politici waarschuwen vaak over media-effecten, zonder expertise hierover
→ te veel vertrouwen op eigen ervaringen, te veel vertrouwen in autoriteiten = problematisch
Voorbeelden van paniek over de effecten van media in de huidige samenleving
• De invloed die sociale media heeft op het zelfbeeld van jonge meisjes
• Dat bepaalde series of films het gebruik van drugs en alcohol stimuleert
• Tiktok (het kijken van snelle, korte video's) zorgt ervoor dat we ons minder goed kunnen
concentreren bij langere taken
• Jongeren worden meer radicaal rechts door bv het algoritme van TikTok
• De opkomst van Artificiële intelligentie
• Verspreiding misinformatie via bv. Deepfakes
• Het opkomen van meer LGBTQ+ personages in series en films → mensen die bang zijn
dat het 'genormaliseerd' zal worden
Media effecten in de huidige samenleving
Wat doen sociale media met ons zelfbeeld?
• Sociale media heel vaak als verklaring gebruikt voor mentale problemen bij jongeren
o Vb. ontevredenheid, burn-outs...
o Door o.a. vergelijking met ‘perfecte’ figuren op sociale media
• → nood aan wetenschappelijk onderzoek dat dit test
• Nuance: effect is er waarschijnlijk niet bij iedereen, of positief voor de ene en negatief
voor de ander, groot voor de ene en klein voor de ander
Wat verteld onderzoek ons over die relatie?
• Geen uitsluitsel over wat de effecten zijn
• Zowel studies die negatieve, als positieve als geen verbanden vinden (= complex)
• Onderscheidt tussen verschillende sociale media platformen
, oVooral negatief verband tussen sociale media blootstelling en mentaal welzijn bij
kanalen zoals Instagram en TikTok
• Opzoek naar een eenduidig antwoord, maar dat is er eigenlijk niet
o = voor sommige een teleurstelling
o Dieper ingaan op de nuance binnen media onderzoek
Doelen van de wetenschap
1. voorspellen
• = zeggen wat er in de toekomst gaat gebeuren
• Media effecten → voorspellen hoe mensen zullen reageren op media inhouden
o Weten wat dat effecten zijn → in de toekomst beter inschatten wat de reacties op
bepaalde media zullen zijn
• Maar: beperkingen aan voorspellingen
o Vb. voor iedereen van toepassing?
o Verschillende culturen, religies, politieke voorkeuren...
2. verklaren
• = media effecten in een bredere context of patroon plaatsen
• Waarom treden ze op? Hoe valt dit te verklaren?
• Bij verklaren rekening houden met psychologische, cognitieve en emotionele processen
bij mensen
• Hoe kunnen we media effecten verklaren door te kijken naar hoe mensen denken?
• Media effecten → verschillende verklaringen voor effecten
3. begrijpen
• = volgorde van causale gebeurtenissen kennen
• Komt voort uit een goede verklaring
• Wat zijn de verschillende stappen waarin de invloed plaatsvindt
o Verschillende stappen tussen blootstelling en bedrag blootleggen en proberen te
begrijpen
4. controleren
• = gevolg van voorspellen, verklaren en begrijpen
• Controle hebben over wat voor veranderingen er plaatsvinden
• Bredere context van wetenschappelijk onderzoek
• Media effecten begrijpen → aanbevelingen maken voor vb. beleidsveranderingen
Hoe worden die doelen bereikt?
1. theorie
• De belangrijkste grondslagen binnen wetenschappelijk onderzoek
• Meer dan 1 statement
o Weergave van verschillende concepten, en de relatie daartussen
• Kernconcepten bepalen en hun relaties
• Hypotheses die getest kunnen worden
• Wisselwerking tussen theorie en data van wetenschappelijk onderzoek
, o Afzonderlijk geïntroduceerd
▪ Lijdt tot veel studies die beroep doen op theorie om bepaalde media
effecten te testen
o Soms ook andersom: al in empirisch onderzoek aanwezig, theorie dan
geïnspireerd om dingen die al in onderzoek gevonden zijn te testen
2. falsifieerbaarheid – Karl Popper
• Wetenschappelijke kennis = ‘voorlopig’
• Hypothese moet weerlegd kunnen worden
• Bakent wetenschap van ‘niet-wetenschap’ af
• Theorie = wetenschappelijk als deze kan worden getest en mogelijks als onwaar worden
bewezen
o Wetenschappelijk onderzoek moet getest kunnen worden
• ‘Alle zwanen zijn wit’
3. creativiteit
• Theorie wordt door mensen gemaakt, die ook ooit student waren
• Mensen zijn meer geneigd ze ernstig te nemen als ze logisch lijken
• Dus: theorie ook ‘mooi’ maken
4. generaliseerbaarheid
• Wetenschap zoekt naar algemene patronen
o Teveel inzoomen op specifieke cases → generaliseerbaarheid verliezen
o Case studies zeggen weinig over algemene patronen
o Maar vaak wel vertrokken vanuit een specifieke case
• Conclusies die veralgemeenbaar zijn → algemene patronen (= doel van de meeste
onderzoekers)
• Die algemene patronen als kennis verspreiden helpt veel mee
• Om individuen te begrijpen, gaan we terugvallen op onderzoek bij de bredere populatie
5. objectieve waarheid ontdekken
• Onderzoek moet objectief zijn
• Discussie: bestaat er één objectieve waarheid?
• Idee dat media invloed niet voor iedereen hetzelfde is
6. sceptisch blijven
• Theorie / onderzoek met potentieel blijkt niet altijd te kloppen (vb. James Vicary)
o Bias in onderzoek → ‘alles met een korreltje zout nemen’
• Altijd mogelijkheid tot controverses
o Studies kunnen ook gewoonweg niet kloppen, een zo een foute voorstellingen
van de waarheid geven → altijd kritisch zijn
• Er zijn geen definitieve conclusies
o Niet teveel baseren op één studie, conclusies maken o.b.v. een groter plaatje van
bewijs
• Maar consensus groeit met meer onderzoek te doen (replicatie)
