Sociale psychologie (Macht, meningen en na-apers)

hoofdstuk 7: Altruïstisch gedrag
= niet-louter-reactief gedrag met als voornaamste kenmerk dat het de situatie
van anderen appetitiever maakt

Eigenaardig fenomeen bij onderzoek: geen overlap theoretische verklaringen en
determinanten
• Veel literatuur over determinanten van altruïstisch gedrag: ‘wanneer
helpen mensen’
• Veel literatuur over theoretische verklaringen: ‘waarom helpen mensen’

In ideaal scenario: overlap en zelfs samenvallen van de beide gezichtspunten,
maar dat is nu niet (slechts deels) het geval
 auteurs v theoretisch werk doen geen moeite om de al gekende kennis
over determinanten v altruïstisch gedrag in theorie te verwerken
 onderzoekers van empirische studies wel geprobeerd de theorieën te
koppelen aan hun gegevens
MAAR ook geen moeite gedaan om die verklaringen te vergelijken met
andere theorieën
 beide aspecten leven zowat langs elkaar door;
 afzonderlijke onderdelen: “waarom helpen mensen anderen?” en
“wanneer helpen mensen anderen?”
 Hoe antwoorden op wanneer-vraag gerelateerd met antwoorden op
waarom-vraag?

6.1 Definitie van altruïstisch gedrag
(zelfde problemen als bij agressie (maar dat hebben we nog niet gezien lol)
 Veel sociaalpsychologen: gedrag dat wordt vertoond met de bedoeling
om situatie vd ander appetitiever te maken

 Sommigen voegen toe: : altruïstisch gedrag énkel als de enige intentie
is situatie van een ander beter maken -> gedrag dat ook voordeel
oplevert voor handelend persoon =/= écht altruïstisch gedrag
Dus: intenties moeten naast aangewezen, ook uitgesloten
worden -> nog problematischer dan ‘intentieprobleem’ bij
agressief gedrag
 Vurige discussies onder onderzoekers
o Bestaat echt altruïstisch gedrag?
o Welke persoonlijke voordelen moeten worden
meegerekend om iets te definiëren als ‘niet-
altruïstisch’ gedrag? è sommige onderzoekers zeggen
zelfs dat goed gevoel krijgen na helpen ook al
persoonlijk voordeel is (niet altruïstisch?) = heel
onvruchtbaar, komt geen zinnig besluit uit

,6.2 Methodologie van altruïstisch gedrag
Sterke sociale norm die altruïsme promoot => als je weet dat dit gedrag
onderzocht wordt: zo altruïstisch mogelijk opstellen

 Altruïsmemetingen inkleden zodat pp niet beseffen dat ze dit gedrag
bestuderen
(het onderzoek zou dan over iets anders gaan) => onopvallend observeren
hoe snel pp helpen of welke keuzes ze maken

Bv.
 Men wordt ‘toevallig’ geconfronteerd met iemand in (minder) ernstige acute
noodsituatie
o Per ongeluk papieren laten vallen è minder erg
o Plots ziek worden, ongeluk, misdrijf, … è ernstiger
 Keuzesituatie waarin men eigen belangen kan behartigen of net die van anderen
o Geld doneren voor goed doel of zelf bijhouden
o In groepstaak kiezen tussen eigenbelang of groepsbelang

Keuze in situatie waar handelende persoon kiest tussen situatie van
ander aversiever/appetitiever maken
-> altruïsme en agressie twee uiteinden van eenzelfde continuüm
Bv: Deelnemer bijvoorbeeld moeilijkheidsgraad van taak laten bepalen voor andere
deelnemer, waarbij andere deelnemer iets wint als deze de taak volbrengt
 Moeilijk is dus agressie, makkelijk altruïsme

6.3 “Altruïstische intentie” + beoordeling van gedrag
Mensen in de gedragswetenschappen: vaak problematische def v
altruïsme gebruiken:
gedrag hangt af ve “altruïstische intentie”
 Want ze weten, vanuit hun gezichtspunt(!)

 dat er een sociale norm vr altruïstisch gedrag is
=> mensen die zich altruïstisch gedragen lijken sociale beloningen te
verwerven
o Men houdt er rekening mee dat men zich schijnbaar altruïstisch kan
gedragen terwijl in werkelijkheid andere doelstellingen hebben dan
welzijn van anderen
(mensen krijgen onverdiend sociale beloningen die anderen toekomen

 Gedragswetenschappelijke verklaring hiervoor: mensen zijn
streng voor personen omdat hun gedrag zowel altruïstisch als
gedreven door eigenbelang kan overkomen
 Soms zelfs strenger vr gedragingen waar anderen + de betrokkene zelf voordeel bij
hebben dan vr gedrag waar enkel de betrokkene voordeel bij heeft

,  alsof persoonlijk voordeel halen uit goede daad deze daad niet
alleen neutraliseert, maar ook tot iets slechts maakt

Onderzoek: Newman & Cain (2014): beoordeling v vrijwilligerswerk
om een vrouw te winnen in een daklozentehuis <-> koffiebar
Mensen moesten man beoordelen die hart van vrouw wou veroveren
door op haar werkplek vrijwilligerswerk te gaan doen
 Condities
o Tehuis voor daklozen (duidelijk 2 intenties: anderen helpen + zelf)
o Koffiehuis (niet duidelijk dat er 2 intenties zijn)
(in beide situaties benadrukte informatie dat de man bijdroeg aan goede gang van
zaken)
 Beoordelingen door deelnemers
o Moraliteitschaal: hoe ethisch en moreel, hoezeer men gedrag goed-of
afkeurt (1(-)tot 9 (+))
o Mate waarin man bijdroeg aan betere wereld
 Resultaten
o Morele hoogstaandheid: koffiebar > tehuis daklozen
o Geen significant verschil tussen condities op score bijdrage aan betere
wereld

 Bij additionele binnen-persoons manipulatie
o pp beoordelen 2 vrijwilligers: aard v vrijwilligerswerk w binnen-
proefpersoons gemanipuleerd => beiden +- gelijk beoordeeld (vr
moraliteit + bijdrage aan wereld)
o Mens met neus op feiten gedrukt dat omstandigheden identiek zijn en
dat het dus heel raar is om verschillende morele hoogstaandheid toe te
wijzen
->maar: in echte leven wordt men niet met neus op de vergelijkbaarheid
van gedragingen, omstandigheden en motieven gedrukt (deze waren allemaal
dezelfde)




Vervolgexperiment: geld voor goed doel (1) (Newman en Cain, 2014)
 Fundraising voor goed doel